VIDEO: Health Tips: લાઈક્સ અને ફોલોઅર્સની ઘેલછામાં યુવાનો આ બની રહ્યા છે આ ગંભીર બીમારીનો ભોગ
છેલ્લું અપડેટ : 07 Jul 2026
ભારતમાં યુવા પેઢીમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહી છે. ડિપ્રેશન, એન્ઝાયટી અને ક્રોનિક સ્ટ્રેસ જેવી પરેશાનીઓ હવે માત્ર મૂડ સ્વિંગ્સ પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ તે યુવાનોના સ્વાસ્થ્ય, અભ્યાસ, સંબંધો અને ભવિષ્ય પર ઊંડી અસર કરી રહી છે.
આવા સમયે મોટો સવાલ એ છે કે આખરે યુવાનોમાં માનસિક સમસ્યાઓ વધવાનું મુખ્ય કારણ શું છે? આ સવાલનો જવાબ આપતો ડોક્ટર જણાવે છે કે સોશિયલ મીડિયાના વધી રહેલા ઉપયોગને યુવાનોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર ખતરો ગણાવ્યો છે.
સોશિયલ મીડિયાની લત બની રહી છે મોટી આફત
ડૉ.ના જણાવ્યા અનુસાર, કિશોરો, યુવાનો અને ખાસ કરીને યુવતીઓ સોશિયલ મીડિયા પર જરૂર કરતાં વધુ સમય વિતાવી રહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે કેટલાય આંતરરાષ્ટ્રીય રિસર્ચમાં સામે આવ્યું છે કે 80% થી વધુ કિશોરો સોશિયલ મીડિયાનો અતિરેક ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. ભારતમાં પણ સ્માર્ટફોન વાપરતી મોટી વસ્તી આ લતનો ભોગ બની રહી છે. ડૉક્ટરના મતે, સોશિયલ મીડિયાનો વધુ પડતો ઉપયોગ મગજમાં ડોપામાઈન (Dopamine)નો તીવ્ર ઉછાળો પેદા કરે છે, જેને 'હેપ્પી હોર્મોન' કહેવાય છે. આ જ કારણે વારંવાર ફોન ચેક કરવાની અને રીલ્સ જોવાની આદત (લત) પડી જાય છે.
મગજ અને શરીર બંને પર થઈ રહી છે માઠી અસર
ડૉ.એ જણાવ્યું કે જરૂર કરતાં વધુ સોશિયલ મીડિયા વાપરવાથી મગજ અને શરીર બંને પ્રભાવિત થાય છે. ખાસ કરીને રાત્રે સૂતા પહેલા કલાકો સુધી મોબાઈલ સ્ક્રીન સામે જોતા રહેવું સૌથી વધુ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આનાથી:
એન્ઝાયટી અને પેનિક એટેક વધી શકે છે.
યાદશક્તિ નબળી પડી શકે છે.
અભ્યાસમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની ક્ષમતા ઘટી શકે છે.
ઊંઘનું ચક્ર (Sleep Pattern) ખોરવાઈ શકે છે.
લોકો સાથેની પ્રત્યક્ષ વાતચીત અને સંબંધોમાં અંતર વધી શકે છે.
સતત અપૂરતી ઊંઘને કારણે શરીરમાં 'કોર્ટિસોલ' નામનો સ્ટ્રેસ હોર્મોન વધે છે, જે માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય બંનેને મોટું નુકસાન પહોંચાડે છે.
રીલ્સની કાલ્પનિક દુનિયામાં બાળકો વાસ્તવિકતા ભૂલ્યા
ડૉ.નું માનવું છે કે નાની ઉંમરે સોશિયલ મીડિયાના કારણે બાળકો એક કાલ્પનિક દુનિયા (Unreal World) માં જીવવા લાગે છે. લાઈક્સ, ફોલોઅર્સ અને વાયરલ થવાની દોડ બાળકો પર માનસિક દબાણ બનાવે છે. આનાથી તેઓ પોતાના સાચા લક્ષ્યો, કરિયર અને સામાજિક જવાબદારીઓથી ભટકી શકે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે આજની યુવા પેઢી માટે એ સમજવું બહુ જરૂરી છે કે જિંદગી માત્ર રીલ્સ, પોસ્ટ અને લાઈક્સ પૂરતી સીમિત નથી.
ભારતમાં ઉંમર મર્યાદા નક્કી કરવાની જરૂરિયાત
વિશ્વના અન્ય દેશોનું ઉદાહરણ આપતા ડૉ.એ જણાવ્યું કે કેટલાક દેશોમાં કિશોરો માટે સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર ઉંમરની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. તેનું માનવું છે કે ભારતમાં પણ 15 થી 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર કેટલાક નિયંત્રણો કે કડક નિયમો હોવા જોઈએ, જેથી બાળકોના માનસિક વિકાસ પર નકારાત્મક અસર ઓછી કરી શકાય.
માતા-પિતા અને સ્કૂલોની મહત્વની ભૂમિકા
ડૉ.એ સ્પષ્ટ કર્યું કે આમાં માત્ર સરકાર જ નહીં, પરંતુ માતા-પિતા અને શાળાઓની પણ મોટી જવાબદારી છે. વાલીઓએ બાળકો સાથે સંવાદ (વાતચીત) વધારવો જોઈએ અને તેમને સાચા સંસ્કારો આપવા જોઈએ. બીજી તરફ, શાળાઓમાં પણ સોશિયલ મીડિયાના દુષ્પરિણામો વિશે ખાસ પાઠ ભણાવવો જોઈએ, જેથી બાળકો શરૂઆતથી જ તેના ફાયદા અને નુકસાનને યોગ્ય રીતે સમજી શકે.
