Health News : શરીરના નાનામાં નાના નિશાન પણ ખોલે છે મોટા રાઝ! જાણો પોલીસ તપાસમાં કેમ મહત્વનો છે પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ
છેલ્લું અપડેટ : 03 Jun 2026
પોસ્ટમોર્ટમ (Post-mortem) એટલે કે ઓટોપ્સી (Autopsy) એ માત્ર એક તબીબી પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તે મૃત્યુ પાછળ છુપાયેલા અસલી કારણ સુધી પહોંચવાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ માર્ગ માનવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિનું અચાનક, શંકાસ્પદ અથવા અસામાન્ય સંજોગોમાં મૃત્યુ થાય છે, ત્યારે ડોક્ટરો શરીરના દરેક મહત્વપૂર્ણ અંગની ઝીણવટભરી તપાસ કરે છે. આ જ તપાસ દ્વારા એ સમજવામાં આવે છે કે આખરે મૃત્યુ કેવી રીતે અને કયા કારણોસર થયું.
મૃત્યુના કારણની ખબર કેવી રીતે પડે છે?
નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ (NHS)ના તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, શરીરનું દરેક અંગ મૃત્યુ પહેલાની સ્થિતિ વિશે કંઈક ને કંઈક સંકેત ચોક્કસ આપે છે:
હૃદય (Heart): જો હૃદયની ધમનીઓ (Arteries)માં બ્લોકેજ, સોજો કે લોહી ગંઠાઈ ગયું (ક્લોટ) હોવાનું જોવા મળે, તો હાર્ટ એટેકની શક્યતા માનવામાં આવે છે.
ફેફસાં (Lungs): ફેફસાંમાં પાણી ભરાવું, ઈન્ફેક્શન કે સોજો આવવા જેવા સંકેતો શ્વાસ રૂંધાવા, ઝેરી ગેસ અથવા ફેફસાંની ગંભીર બીમારી તરફ ઈશારો કરી શકે છે.
મગજ (Brain): મગજની તપાસ પણ પોસ્ટમોર્ટમનો અત્યંત મહત્વનો ભાગ છે. જો મગજમાં બ્લીડિંગ (રક્તસ્ત્રાવ), સોજો કે ઈજાના નિશાન મળે, તો નિષ્ણાતો તેને બ્રેઈન સ્ટ્રોક, માથાની ઈજા કે કોઈ બાહ્ય હુમલા સાથે જોડીને જુએ છે.
લીવર અને કિડની (Liver & Kidney): લીવર અને કિડનીની સ્થિતિ પરથી શરીરમાં ઝેર, ડ્રગ્સ અથવા લાંબા સમયથી ચાલી આવતી કોઈ બીમારીનો અંદાજ લગાવી શકાય છે.
રિપોર્ટ આવવામાં કેમ સમય લાગે છે?
ખરેખર તો પોસ્ટમોર્ટમ દરમિયાન માત્ર નરી આંખે જોઈને જ કોઈ આખરી નિર્ણય લેવામાં આવતો નથી. ઘણી વખત અંગો અને ટિશ્યુ (પેશીઓ)ના નાના સેમ્પલ લઈને તેને લેબોરેટરીમાં મોકલવામાં આવે છે. ત્યાં માઇક્રોસ્કોપ અને કેમિકલ ટેસ્ટ (રાસાયણિક પરીક્ષણો) દ્વારા બીમારી, ઈન્ફેક્શન, ઝેર અથવા શરીરના અંદરના નુકસાનની ચોક્કસ ભાળ મેળવાય છે. આ જ કારણે કેટલાક કિસ્સાઓમાં પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ આવવામાં કેટલાય અઠવાડિયાનો સમય લાગી જાય છે.
બ્રિટનના રોયલ કોલેજ ઓફ પેથોલોજિસ્ટ્સ અને હ્યુમન ટિશ્યુ ઓથોરિટીના ધોરણો અનુસાર, પોસ્ટમોર્ટમ માત્ર મૃત્યુનું કારણ જાણવા માટે જ નહીં, પરંતુ બીમારીઓને વધુ સારી રીતે સમજવા અને ભવિષ્યમાં તેની સારવારને વધુ અસરકારક બનાવવા માટે પણ કરવામાં આવે છે.
ઝીણવટભરી તપાસ કેમ જરૂરી છે?
નિષ્ણાતો જણાવે છે કે શરીર પર રહેલા નાનામાં નાના નિશાન પણ તપાસમાં અત્યંત મહત્વના સાબિત થાય છે:
ત્વચાનો રંગ બદલાવો, નખ વાદળી પડી જવા, શરીર પર ઈજા કે ગળું દબાવવાના નિશાન જેવા સંકેતો મૃત્યુની રીતને સમજવામાં મદદ કરે છે.
ઘણીવાર શરીરના અંદરના અંગોની સ્થિતિ અને બહારની ઈજાઓ વચ્ચે સરખામણી કરીને એ નક્કી કરવામાં આવે છે કે મૃત્યુ કુદરતી (Natural) હતું, કોઈ અકસ્માત હતો કે પછી કોઈ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિ સાથે જોડાયેલું હતું.
પોસ્ટમોર્ટમ પૂર્ણ થયા પછી પેથોલોજિસ્ટ પોતાનો વિગતવાર રિપોર્ટ તૈયાર કરે છે, જેમાં મૃત્યુનું સંભવિત કારણ, શરીરની અંદરથી મળેલા સંકેતો અને લેબ ટેસ્ટના પરિણામો સામેલ હોય છે. આ જ રિપોર્ટ પાછળથી પોલીસ તપાસ અને કાનૂની પ્રક્રિયામાં સૌથી મહત્વનો પુરાવો બને છે.
નોંધ: આ આર્ટિકલ તમને જાગૃત કરવાના હેતુથી લખવામાં આવ્યો છે.