Health News : શું સ્માર્ટફોન ખરેખર જન્મ દર ઘટાડી રહ્યો છે? વાંચો ચોંકાવનારો આ ખાસ રિપોર્ટ
છેલ્લું અપડેટ : 22 May 2026
દુનિયા ઝડપથી બદલાઈ રહી છે અને તેની સાથે લોકોની જીવનશૈલી પણ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. એક સમયે મોટા પરિવારો સામાન્ય ગણાતા હતા, પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ તદ્દન અલગ છે. ભારત સહિત વિશ્વના અનેક દેશોમાં જન્મદર સતત ઘટી રહ્યો છે. સરકારી આંકડા મુજબ, લગભગ 30 વર્ષ પહેલા ભારતમાં એક મહિલા સરેરાશ 3.4 બાળકોને જન્મ આપતી હતી, જ્યારે હવે આ આંકડો ઘટીને માત્ર 2.0 સુધી પહોંચી ગયો છે. આ 'રિપ્લેસમેન્ટ લેવલ' 2.1 થી પણ ઓછું છે, જેનો અર્થ છે કે આગામી સમયમાં વસ્તી સ્થિર રાખવી પણ એક પડકાર બની શકે છે.
માત્ર ભારત જ નહીં, સમગ્ર વિશ્વમાં જન્મદર ઘટી રહ્યો છે
આ ફેરફાર માત્ર ભારત પૂરતો મર્યાદિત નથી. અમેરિકા, બ્રિટન, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા અને યુરોપના અનેક દેશોમાં પણ જન્મદર ઝડપથી નીચે આવ્યો છે. ઘણા દેશોમાં તો સ્થિતિ એવી છે કે મહિલાઓ દ્વારા જન્મ આપવામાં આવતા બાળકોની સરેરાશ સંખ્યા 1 ની આસપાસ પહોંચી ગઈ છે. કેટલીક જગ્યાએ મોટી સંખ્યામાં લોકો બાળકો પેદા જ નથી કરી રહ્યા.
અત્યાર સુધી નિષ્ણાતો આ માટે વધતી મોંઘવારી, મોંઘા ઘર, કરિયરનું દબાણ, મોડા લગ્ન અને બદલાતી સામાજિક વિચારધારા જેવા કારણોને જવાબદાર માનતા હતા. પરંતુ હવે વૈજ્ઞાનિકો એક નવી વસ્તુ પર ધ્યાન આપી રહ્યા છે — સ્માર્ટફોન અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ.
સ્માર્ટફોને બદલી નાખ્યું લોકોનું વર્તન
તાજેતરમાં થયેલા કેટલાક સંશોધનો સૂચવે છે કે સ્માર્ટફોને માનવીય સંબંધોને ઊંડી અસર કરી છે. અમેરિકાની યુનિવર્સિટી ઓફ સિંસિનાટીના સંશોધકો નાથન હડસન અને હર્નાન મોસ્કોસો-બોએડોએ અમેરિકા અને બ્રિટનમાં 4G ઇન્ટરનેટના વિસ્તરણ અને જન્મદર વચ્ચેના સંબંધનો અભ્યાસ કર્યો.
સંશોધનમાં સામે આવ્યું કે જે વિસ્તારોમાં હાઈ-સ્પીડ મોબાઈલ ઇન્ટરનેટ વહેલું પહોંચ્યું, ત્યાં જન્મદરમાં ઘટાડો પણ વહેલો અને વધુ જોવા મળ્યો. સંશોધકોનું માનવું છે કે સ્માર્ટફોન આવ્યા પછી યુવાનોનો સમય રૂબરૂ મળવાને બદલે ઓનલાઈન દુનિયામાં વધુ પસાર થવા લાગ્યો છે.
સોશિયલ મીડિયા બન્યું સંબંધોમાં અંતરનું કારણ?
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે સમસ્યા માત્ર સ્ક્રીન ટાઈમ પૂરતી મર્યાદિત નથી. સોશિયલ મીડિયા સતત લોકોને બીજાની 'પરફેક્ટ લાઈફ' બતાવતું રહે છે. આનાથી યુવાનો પોતાની જિંદગી, કરિયર અને આર્થિક સ્થિતિને લઈને અસુરક્ષિત અનુભવવા લાગે છે.
ફિનલેન્ડના વસ્તી નિષ્ણાત એના રોટકિર્ચના જણાવ્યા અનુસાર, વધુ સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરતા યુવાનોમાં સંબંધોને લગતી સમસ્યાઓ અને શારીરિક અંતર પણ વધી રહ્યું છે. લાંબા સમય સુધી ટકી રહે તેવા સંબંધો બાંધવા પહેલા કરતા વધુ મુશ્કેલ બની રહ્યા છે.
સ્માર્ટફોન પછી યુવાનોમાં ઝડપથી બદલાયો ટ્રેન્ડ
રિપોર્ટ્સ મુજબ, 2007 પછી જ્યારે સ્માર્ટફોન અને મોબાઈલ એપ્સ સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચવા લાગી, ત્યારથી જ અનેક દેશોમાં યુવાનો અને કિશોરોનો જન્મદર ઝડપથી ઘટવા લાગ્યો. ખાસ વાત એ છે કે સૌથી વધુ ઘટાડો એ જ વયજૂથોમાં જોવા મળ્યો જે સ્માર્ટફોનનો સૌથી વધુ ઉપયોગ કરે છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ લોકોની પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલી ચિંતાઓ જેવી કે નોકરી, પૈસા અને ભવિષ્યની અસુરક્ષાને વધુ વધારી દે છે. આનાથી ઘણા યુવાનો પોતાને માતા-પિતા બનવા માટે તૈયાર અનુભવતા નથી.
પહેલા પણ મીડિયાની અસર સામે આવી ચૂકી છે
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે કોઈ ટેકનોલોજીને જન્મદરમાં ફેરફાર સાથે જોડવામાં આવી હોય. જૂના અભ્યાસોમાં જોવા મળ્યું હતું કે નાના પરિવારો દર્શાવતા ટીવી કાર્યક્રમોની અસર મહિલાઓના ફેમિલી પ્લાનિંગના નિર્ણયો પર પડી હતી. અહીં સુધી કે એક સંશોધનમાં એ પણ સામે આવ્યું હતું કે ટીવી જોનારા દંપતીઓમાં શારીરિક સંબંધોની આવૃત્તિ (frequency) ઓછી થઈ શકે છે.
નોંધ: આ આર્ટિકલ તમને જાગૃત કરવાના હેતુથી લખવામાં આવ્યો છે.
