દાંતમાં કેપ લગાવતા પહેલા ચેતી જજો! 5 રૂપિયાના સિક્કાથી બનતા હતા નકલી ડેન્ટલ ક્રાઉન, સરકારના કડક નિયમો

દાંતો પર લાગતી કેપ અને ક્રાઉનની ગુણવત્તાને લઈને મહારાષ્ટ્રમાં ગંભીર મામલો સામે આવ્યો છે. અહીં 5 રૂપિયાના સિક્કાને પીગળાવીને ડેન્ટલ ક્રાઉન બનાવવાની ફરિયાદો મળી છે. આ ઉપરાંત વગર ડિગ્રીવાળા ટેક્નિશિયનો અને હલકી ગુણવત્તાવાળા મટીરિયલના ઉપયોગના મામલા પણ સામે આવ્યા છે. અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2014થી અત્યાર સુધી મેડિકલ એજ્યુકેશન ડિપાર્ટમેન્ટને આવી 350થી વધુ ફરિયાદો મળી ચૂકી છે. ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર સરકારે 6 નવેમ્બરે નવા નિયમો લાગુ કર્યા છે. તેના અંતર્ગત ડેન્ટલ લેબોરેટરી અને ટેક્નિશિયનોના કામકાજ પર દેખરેખ વધારવામાં આવશે. ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિશન (એફ.ડી.એ.)ને પણ લેબની તપાસનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. મેડિકલ એજ્યુકેશન મંત્રી હસન મુશ્રીફે જણાવ્યું કે આ પગલાનો હેતુ દર્દીઓને સાચું અને ભેળસેળ વગરનું મટીરિયલ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.

5 રૂપિયાના સિક્કાથી બનેલા ડેન્ટલ ક્રાઉન મોંની અંદર શું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે?

મહારાષ્ટ્રની ડાયરેક્ટર ઓફ મેડિકલ એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ ડૉ. પલ્લવી સાપલેના જણાવ્યા મુજબ રાજ્યમાં આશરે 66 હજાર રજિસ્ટર્ડ ડેન્ટિસ્ટ છે. તેની સામે લાયકાત ધરાવતા ડેન્ટલ ટેક્નિશિયનોની સંખ્યા લગભગ 1200 છે. પ્રશિક્ષિત લોકોની ખામીના કારણે જરૂરી તાલીમ વગરના ઓપરેટરો પણ આ કામમાં સામેલ થઈ ગયા છે.

5 રૂપિયાના સિક્કાને પીગળાવીને ક્રાઉન બનાવવો દર્દીઓ માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ આ સિક્કામાં 75 ટકા કોપર, 20 ટકા ઝિંક અને 5 ટકા નિકલ  (એક પ્રકારની ચળકતી સફેદ ધાતુ) હોય છે. તેને નિકલ બ્રાસથી બનાવવામાં આવે છે. ચલણના સિક્કાઓને દાંતની અંદર ઉપયોગ કરવા માટે તૈયાર કે ટેસ્ટ કરવામાં આવતા નથી.

મોંની અંદર ભેજ અને રાસાયણિક ગતિવિધિઓના સંપર્કમાં આવવાથી આવી ધાતુમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. તેનાથી ધાતુના કણો લાળ અને પેઢાના પેશીઓ (ટિશ્યુ) સુધી પહોંચી શકે છે. દર્દીને એલર્જી, સોજો અને બળતરા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. ખોટી રીતે તૈયાર કરવામાં આવેલો ક્રાઉન ઝડપથી તૂટી શકે છે અને મૂળ દાંતને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

ડેન્ટિસ્ટ અને ડેન્ટલ ટેક્નિશિયન માટે સરકારે કયા નવા નિયમો લાગુ કર્યા છે?

મહારાષ્ટ્ર સરકારની નવી માર્ગદર્શિકાઓમાં ડેન્ટિસ્ટ અને ડેન્ટલ ટેક્નિશિયનની જવાબદારીઓ અલગ કરી દેવામાં આવી છે. હવે દર્દીની તપાસ અને સારવારનો પ્લાન તૈયાર કરવાની જવાબદારી ડેન્ટિસ્ટની રહેશે. ટેક્નિશિયન માત્ર ડેન્ટિસ્ટના નિર્દેશ પર જ ક્રાઉન, બ્રિજ અને નકલી દાંત તૈયાર કરી શકશે.

મંત્રી હસન મુશ્રીફે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ટેક્નિશિયન જાતે દર્દીની તપાસ કે ક્લિનિકલ સારવાર કરી શકતા નથી. આ ઉપરાંત ડેન્ટલ ક્રાઉન, બ્રિજ, ડેન્ચર અને ઇમ્પ્લાન્ટ તૈયાર કરવા માટે ડેન્ટિસ્ટનું લેખિત કે ઇલેક્ટ્રોનિક પ્રિસ્ક્રિપ્શન જરૂરી રહેશે.

આ પ્રિસ્ક્રિપ્શનમાં ડેન્ટિસ્ટનું નામ, રજીસ્ટ્રેશન નંબર, દર્દીનો રેફરન્સ નંબર અને ઉપયોગમાં લેવાનાર મટીરિયલની તકનીકી માહિતી નોંધવી પડશે. સરકારે નેશનલ ડેન્ટલ કમિશનની 13 ઓક્ટોબર 2026ની સૂચનાઓનો પણ નવી માર્ગદર્શિકામાં સમાવેશ કર્યો છે. તેના હેઠળ માન્યતા પ્રાપ્ત ડિગ્રી અને સ્ટેટ ડેન્ટલ કાઉન્સિલમાં માન્ય રજીસ્ટ્રેશન ધરાવતા ટેક્નિશિયનો જ લેબનું કામ કરી શકશે.

ખરાબ ડેન્ટલ મટીરિયલ અટકાવવા માટે એફ.ડી.એ. કેવી રીતે તપાસ કરશે?

મેડિકલ ડિવાઈસીઝ રૂલ્સ 2017 અંતર્ગત ડેન્ટલ મટીરિયલ બનાવતી કંપનીઓ માટે લાયસન્સ લેવું ફરજિયાત રહેશે. કંપનીઓએ કેટેગરી એ, બી, સી કે ડી મુજબ લાયસન્સ લેવું પડશે. વળી ડીલરો અને ડિસ્ટ્રિબ્યુટરોએ ફોર્મ એમ.ડી.-41 દ્વારા અરજી કરવી પડશે. ત્યારબાદ તેમણે ફોર્મ એમ.ડી.-42નું રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ લેવું પડશે.

ડૉ. પલ્લવી સાપલેના જણાવ્યા મુજબ ડેન્ટિસ્ટે માત્ર લાયસન્સ પ્રાપ્ત કંપનીઓ અને રજીસ્ટ્રેટ વિક્રેતાઓ પાસેથી જ સામાન ખરીદવો પડશે. દર્દીના રેકોર્ડમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા મટીરિયલનો બેચ નંબર અને સપ્લાયરની માહિતી પણ નોંધવી પડશે. ડૉ. સાપલેએ જણાવ્યું કે, ‘જો કોઈ પ્રોડક્ટ ખરાબ નીકળે છે કે દર્દીને રિએક્શન થાય છે તો તેના સ્ત્રોતની ભાળ મેળવીને તેને તુરંત પાછી મંગાવી શકાશે.’

નવી વ્યવસ્થા અંતર્ગત ડેન્ટલ લેબે કાચા માલ, ક્વોલિટી ચેક, સ્ટરલાઈઝેશન અને ફરિયાદોનો રેકોર્ડ રાખવો પડશે. કોઈ ગંભીર રિએક્શનની માહિતી ઇન્ડિયન ફાર્માકોપિયા કમિશન અને એફ.ડી.એ.ને આપવી પડશે. એફ.ડી.એ.ના ડ્રગ ઇન્સ્પેક્ટર ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ 1940 અંતર્ગત ડેન્ટલ લેબ અને દુકાનોમાંથી સેમ્પલ લઈને તપાસ કરી શકશે. વગર લાયસન્સ નકલી કે ભેળસેળવાળો સામાન વેચનારાઓ સામે કાયદેસર કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

ડેન્ટલ ક્રાઉન કે કેપ લગાવતી વખતે દર્દીઓ કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?

ડેન્ટલ ક્રાઉન લગાવતા પહેલા દર્દીઓએ કેટલીક જરૂરી બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. સૌથી પહેલા એ જાણો કે સારવાર કોઈ રજીસ્ટર્ડ ડેન્ટિસ્ટ પાસે જ કરાવવામાં આવી રહી છે. ડેન્ટલ લેબ કે ટેક્નિશિયનના બદલે ડેન્ટિસ્ટ પાસે જ દાંતોની તપાસ અને સારવાર કરાવો.

ક્રાઉન કે કેપ બનાવતી વખતે ડેન્ટિસ્ટ પાસેથી ઉપયોગમાં લેવાનાર મટીરિયલની માહિતી અવશ્ય લો. એ પણ પૂછો કે મટીરિયલ કોઈ લાયસન્સ પ્રાપ્ત કંપની પાસેથી ખરીદવામાં આવ્યું છે કે નહીં. માત્ર સસ્તું હોવાના કારણે કોઈ ક્રાઉન કે કેપને પસંદ કરવાનું ટાળો.

દર્દીઓ ડેન્ટિસ્ટને ઉપયોગમાં લેવાયેલા મટીરિયલનું નામ અને તેની માહિતી પોતાના મેડિકલ રેકોર્ડમાં નોંધવા માટે કહી શકે છે. ક્રાઉન લગાવ્યા પછી જો પેઢામાં સોજો, બળતરા, દર્દ કે એલર્જી જેવી તકલીફ થાય તો તેને નજરઅંદાજ ન કરો. તુરંત ડેન્ટિસ્ટનો સંપર્ક કરો.

જૂનો ક્રાઉન તૂટી જવા પર કે ઢીલા થવા પર જાતે તેને ઠીક કરવાનો પ્રયાસ ન કરો. તેની તપાસ કોઈ યોગ્ય ડેન્ટિસ્ટ પાસે જ કરાવો. સારવાર સાથે જોડાયેલા બિલ અને પ્રિસ્ક્રિપ્શન પણ સાચવીને રાખો. તેનાથી મટીરિયલ કે સારવારને લઈને ફરિયાદ થવાની સ્થિતિમાં માહિતી એકત્રિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે.

ખાસ નોંધ: આ આર્ટિકલ તમને જાગૃત કરવાના હેતુથી લખવામાં આવ્યો છે.