ભરપૂર તડકો છતાં વિટામિન D ની ભારે અછત! 10 માંથી 7 લોકો ઉણપથી પીડિત

ભારતને તડકવાળો દેશ કહેવામાં આવે છે, તેમ છતાં મોટા પ્રમાણમાં લોકો વિટામિન ડીની ઉણપથી પીડાઈ રહ્યા છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ સમસ્યા ફક્ત વડીલો પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ બાળકો અને કિશોરોમાં પણ વિટામિન ડીનું પ્રમાણ ઓછું જોવા મળી રહ્યું છે. વિટામિન ડી શરીરમાં કેલ્શિયમના શોષણ, હાડકાંની મજબૂતાઈ અને સ્નાયુઓના યોગ્ય કામકાજ માટે અત્યંત જરૂરી છે. આવા સંજોગોમાં સવાલ એ થાય છે કે જ્યારે દેશમાં આખું વર્ષ પૂરતો તડકો રહે છે, તો આખરે લોકોના શરીરમાં વિટામિન ડીની અછત કેમ સર્જાયેલી છે?

11.6 લાખથી વધુ ટેસ્ટમાં સામે આવી ઉણપ

મેટ્રોપોલિસ હેલ્થકેરે જાન્યુઆરી 2025થી મે 2026 વચ્ચે કરેલા 11.6 લાખથી વધુ વિટામિન ડી ટેસ્ટના આંકડાઓનું વિશ્લેષણ કર્યું. જેમાં સામે આવ્યું કે ટેસ્ટ કરાવનારા આશરે 10માંથી 7 લોકો કાં તો વિટામિન ડીની ઉણપથી પીડાઈ રહ્યા હતા અથવા તેમનું સ્તર જરૂરી માત્રાથી ઓછું હતું.

આ સમસ્યા માત્ર મોટી ઉંમરના લોકો પૂરતી મર્યાદિત નથી. બાળકો અને કિશોરોમાં પણ વિટામિન ડીની ઉણપ જોવા મળી છે. તેમાં કિશોરોમાં ઉણપનું પ્રમાણ સૌથી વધુ રહ્યું છે. આની પાછળ લાંબા સમય સુધી ઘરની અંદર રહેવું, બહાર ઓછો સમય વિતાવવો અને ખોરાકમાં જરૂરી પોષક તત્વોની ખામી જેવા કારણો હોઈ શકે છે. એટલે કે માત્ર તડકા વાળા દેશમાં રહેવું એ વાતની ખાતરી નથી આપતું કે શરીરમાં પૂરતું વિટામિન ડી બની રહ્યું છે.

માત્ર તડકો હોવો પૂરતો કેમ નથી?

શરીરની ત્વચા સૂર્યની અલ્ટ્રાવાયોલેટ બી એટલે કે યુવીબી કિરણોના સંપર્કમાં આવવા પર વિટામિન ડી બનાવે છે. પરંતુ શરીરમાં બનતું વિટામિન ડીનું પ્રમાણ ઘણી બાબતો પર નિર્ભર કરે છે. જેમાં દિવસનો સમય, ત્વચાનો રંગ, કપડાંથી ઢંકાયેલું શરીર, ઋતુ અને તડકામાં વિતાવેલો સમય સામેલ છે.

આજના બદલાતા જીવનસાધને પણ આ સમસ્યા વધારી છે. ઘણા લોકો સવારે ઘરથી નીકળીને આખો દિવસ ઓફિસ કે બીજી ઇન્ડોર જગ્યાઓ પર રહે છે અને સાંજે અંધારું થયા પછી ઘર પાછા ફરે છે. બાળકોનો પણ ઘણો સમય મોબાઈલ, કમ્પ્યુટર અને બીજા સ્ક્રીન ડિવાઈસ પર જતો રહે છે, જેના કારણે બહાર રમવા અને પ્રવૃત્તિઓ કરવાનો સમય ઘટી ગયો છે. આ ઉપરાંત વાયુ પ્રદૂષણ અને શરીરને વધુ ઢાંકનારા કપડાં પણ ત્વચા સુધી પહોંચતા તડકાને ઓછો કરી શકે છે. તેથી બહાર તેજ તડકો હોવા છતાં શરીરને વિટામિન ડી બનાવવા માટે જરૂરી યુવીબી એક્સપોઝર પૂરતા પ્રમાણમાં મળી શકતું નથી.

હાડકાં માટે કેમ જરૂરી છે વિટામિન ડી?

વિટામિન ડીનું સૌથી મહત્વનું કામ શરીરને કેલ્શિયમ શોષવામાં મદદ કરવાનું છે. કેલ્શિયમ હાડકાં મજબૂત બનાવવા માટે જરૂરી હોય છે. લાંબા સમય સુધી વિટામિન ડીનું સ્તર ઓછું રહેવાથી હાડકાં નબળા પડી શકે છે અને બાળકોમાં હાડકાંનો વિકાસ પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. બાળકોમાં વિટામિન ડીની ગંભીર ઉણપથી રિકેટ્સની સમસ્યા થઈ શકે છે, જેમાં હાડકાંનો સામાન્ય વિકાસ પ્રભાવિત થાય છે. વળી, પુખ્ત વયના લોકોમાં તેની ઉણપ ઓસ્ટ્રોમેલેશિયાનું કારણ બની શકે છે. આમાં હાડકાં પોચા પડવા લાગે છે અને હાડકાંમાં દુખાવો તથા સ્નાયુઓની નબળાઈ જેવી તકલીફો થઈ શકે છે.

સ્નાયુઓની નબળાઈ ખાસ કરીને મોટી ઉંમરના લોકો માટે ચિંતાનું કારણ બની શકે છે, કારણ કે તેનાથી પડી જવાનું જોખમ વધી શકે છે. બાળપણ અને કિશોરાવસ્થામાં વિટામિન ડી પૂરતું હોવું ખાસ કરીને જરૂરી છે, કારણ કે આ દરમિયાન જ હાડકાંનો વિકાસ ઝડપથી થાય છે. જો કે, પુખ્ત વયે પણ હાડકાંની તંદુરસ્તી માટે કેલ્શિયમ, સંતુલિત આહાર અને નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ જરૂરી છે.

શું સવારનો તડકો વિટામિન ડી માટે પૂરતો છે?

સવારના તડકાને અવારનવાર તંદુરસ્ત દિનચર્યાનો હિસ્સો માનવામાં આવે છે. બહાર સમય વિતાવવાથી શારીરિક પ્રવૃત્તિ વધી શકે છે અને શરીરના ઊંઘવા-જાગવાના ચક્રને વધુ સારી રીતે નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. પરંતુ વિટામિન ડીની વાત કરીએ તો સવારે ખૂબ વહેલો મળતો તડકો હંમેશાં પૂરતો હોતો નથી. વિટામિન ડી બનાવવા માટે ત્વચાને યુવીબી કિરણોની જરૂર પડે છે અને આ કિરણો સામાન્ય રીતે સવારના વહેલા સમયની સરખામણીમાં દિવસ ચડ્યા પછી અને બપોરની આસપાસ વધુ મજબૂત હોય છે. જો કે, યુવીબીની તાકાત ઋતુ, સ્થાન અને હવામાનની સ્થિતિ અનુસાર બદલાતી રહે છે.

તેથી વિટામિન ડી માટે દરેક વ્યક્તિએ તડકામાં કેટલો સમય રહેવું તે ચોક્કસ કહી શકાતું નથી. તડકો લેવો જરૂરી હોઈ શકે છે, પરંતુ સનબર્ન અને જરૂરિયાત કરતાં વધુ અલ્ટ્રાવાયોલેટ વિકિરણથી પણ બચવું જોઈએ. જો વિટામિન ડીની ઉણપની ચિંતા હોય, તો માત્ર તડકા પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ સારું છે.

આહાર અને વિટામિન ડી ટેસ્ટ પણ છે જરૂરી

વિટામિન ડીની ઉણપને દૂર કરવામાં આહાર પણ મદદ કરી શકે છે. ફોર્ટિફાઇડ દૂધ અને અન્ય ફોર્ટિફાઇડ ખાદ્ય પદાર્થો, ઈંડા તેના કેટલાક સ્ત્રોત છે. શાકાહારી લોકો ફોર્ટિફાઇડ ડેરી પ્રોડક્ટ્સ અને અન્ય ફોર્ટિફાઇડ ખાદ્ય પદાર્થોને પોતાના આહારમાં સામેલ કરી શકે છે.

કેટલાક લોકોને સપ્લીમેન્ટ્સની જરૂર પણ પડી શકે છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે ટેસ્ટમાં વિટામિન ડીની ઉણપની પુષ્ટિ થઈ ચૂકી હોય અથવા કોઈ વ્યક્તિમાં તેની ઉણપનું જોખમ વધુ હોય. જો કે, સપ્લીમેન્ટ્સ જાતે લેવા યોગ્ય નથી. જરૂરિયાત કરતાં વધુ વિટામિન ડી લેવાથી શરીરમાં કેલ્શિયમનું સ્તર ખતરનાક રીતે વધી શકે છે. જો લાંબા સમયથી હાડકાંમાં દુખાવો, સ્નાયુઓની નબળાઈ કે અન્ય તકલીફો બની રહે, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. જરૂર પડવા પર ડૉક્ટર બ્લડ ટેસ્ટ દ્વારા વિટામિન ડીનું સ્તર તપાસવાની સલાહ આપી શકે છે.

માત્ર વધુ તડકો નહીં, સાચી જીવનશૈલી જરૂરી

ભારતમાં વિટામિન ડીની ઉણપ એ વાત દર્શાવે છે કે માત્ર તડકાની ઉપલબ્ધતાથી શરીરમાં પૂરતું વિટામિન ડી હોવાનું નક્કી થતું નથી. જીવનશૈલી, આહાર, બહારની પ્રવૃત્તિઓ અને વ્યક્તિની સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ પણ તેમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. બાળકોને બહાર રમવા અને પ્રવૃત્તિઓ માટે પ્રોત્સાહિત કરવા, નિયમિત કસરત કરવી, સંતુલિત આહાર લેવો અને જરૂર પડે તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હાડકાંની તંદુરસ્તી માટે મહત્વપૂર્ણ છે. ખાસ કરીને બાળપણ અને કિશોરાવસ્થાથી જ હાડકાંની તંદુરસ્તી પર ધ્યાન આપવાથી આગળ જતા ઘણી તકલીફોનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.

તેથી વિટામિન ડી માટેનું લક્ષ્ય માત્ર વધુમાં વધુ તડકો લેવાનું ન હોવું જોઈએ. જરૂર આ વાતની છે કે તડકાનો સમજદારીથી ઉપયોગ કરવામાં આવે અને તેની સાથે યોગ્ય પોષણ, શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને જરૂરિયાતના સમયે તબીબી સલાહને પણ જીવનશૈલીનો હિસ્સો બનાવવામાં આવે.

નિષ્ણાતનો અભિપ્રાય

ડૉ.ના મતે, ભારતમાં પૂરતો તડકો હોવા છતાં વિટામિન ડીની ઉણપ એક મોટી સમસ્યા બની રહી છે. તેનું કારણ માત્ર તડકાની ઉપલબ્ધતા નથી, પરંતુ લોકોની રોજિંદી જીવનશૈલી, ઘરની અંદર વધુ સમય વિતાવવો અને આહારમાંથી પૂરતું વિટામિન ડી ન મળી શકવું પણ છે.

નોંધ : આ આર્ટિકલ તમને જાગૃત કરવાના હેતુથી લખવામાં આવ્યો છે.