બ્રેક વગર 463 કિમી દોડી વંદે ભારતની ખાલી ટ્રેન, રેલવેમાં હડકંપ

ભારતીય રેલવેની પ્રીમિયમ ટ્રેન વંદે ભારત (Vande Bharat) સાથે જોડાયેલી ગંભીર બેદરકારીનો મામલો સામે આવ્યો છે. ઝારખંડના હટિયા (Hatia)થી ઉત્તર પ્રદેશના દીન દયાળ ઉપાધ્યાય સ્ટેશન સુધી વંદે ભારતની ખાલી ટ્રેન લગભગ 463 કિલોમીટર સુધી કોચની બ્રેક વગર દોડાવવામાં આવી હતી. આ દરમિયાન ટ્રેનના બે લોકોપાઇલટે બ્રેક યોગ્ય રીતે કામ ન કરતી હોવાની ફરિયાદ કરી હતી, તેમ છતાં ટ્રેનને આગળ જવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. દક્ષિણ પૂર્વીય રેલવે (South Eastern Railway-SER)ના આદેશમાં આ ઘટનાની વિગતો સામે આવી છે. રેલવેએ 7 નવેમ્બરના રોજ રાંચીના ડિવિઝનલ રેલવે મેનેજરને સમગ્ર મામલાની તપાસ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. રેલવેના જણાવ્યા અનુસાર, પૂરતી બ્રેક પાવર વગર ટ્રેન ચલાવવી ગંભીર સુરક્ષા ખામી છે, જે મોટી દુર્ઘટનાનું કારણ બની શકે છે.

24 ઓક્ટોબરે બની હતી ઘટના

આ ઘટના 24 ઓક્ટોબરની છે. હટિયાથી ઉત્તર પ્રદેશના ઝાંસી તરફ વંદે ભારતની ખાલી ચેર કાર રેકને માલગાડીના એન્જિન (Freight Locomotive) દ્વારા લઈ જવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી. નિયમ મુજબ, સમગ્ર મુસાફરી દરમિયાન રેકની બ્રેક સિસ્ટમને એન્જિનની બ્રેક સિસ્ટમ સાથે યોગ્ય રીતે જોડવાની હતી. જોકે, કર્મચારીઓ આ પ્રક્રિયા યોગ્ય રીતે કરી શક્યા નહોતા. હટિયાથી રાંચી વચ્ચે મુસાફરી દરમિયાન લોકોપાઇલટે બ્રેકનું પરીક્ષણ કર્યું હતું. આ દરમિયાન તેમને ટ્રેનની બ્રેક પાવર અત્યંત નબળી અને બિનઅસરકારક હોવાનું જણાયું હતું. તેમણે રાંચી સ્ટેશન પર સેક્શન કંટ્રોલર અને ટ્રેક્શન લોકોકંટ્રોલરને લેખિતમાં ફરિયાદ પણ કરી હતી. તેમ છતાં ટ્રેનને એ જ સ્થિતિમાં આગળ જવા દેવામાં આવી હતી.

બીજા લોકોપાઇલટે પણ આપી હતી ચેતવણી

મુરી સ્ટેશન પર બીજા લોકોપાઇલટે ટ્રેનનો હવાલો સંભાળ્યો હતો. તેમણે પણ બ્રેક સંબંધિત સમસ્યા અંગે કંટ્રોલ રૂમને જાણ કરી હતી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, બ્રેક પાઇપનું દબાણ ઘટાડવા છતાં કોચની બ્રેક લાગતી નહોતી. આખરે ઉત્તર પ્રદેશના ચંદૌલી જિલ્લામાં આવેલા દીન દયાળ ઉપાધ્યાય સ્ટેશન પર ટ્રેનની તપાસ કરવામાં આવી હતી. ત્યાં જાણવા મળ્યું કે તમામ કોચની બ્રેક સિસ્ટમ આઇસોલેટ (Isolated) હતી, જેના કારણે કોચની બ્રેક કામ કરતી નહોતી. પરિણામે, લગભગ 463 કિલોમીટરનું અંતર ટ્રેન માત્ર માલગાડીના એન્જિનની બ્રેક અને રિજનરેટિવ બ્રેકિંગ (Regenerative Braking)ના સહારે કાપી ચૂકી હતી.

પ્રાથમિક તપાસમાં અનેક કર્મચારીઓની બેદરકારી

રેલવેની પ્રાથમિક તપાસમાં કોચ અને વેગન મેન્ટેનન્સ સ્ટાફ, વિવિધ સ્ટેશનોના સેક્શન તથા ટ્રેક્શન કંટ્રોલર અને ટ્રેન ચલાવનારા ક્રૂની કામગીરીમાં ખામીઓ સામે આવી છે. ટ્રેન રવાના કરતાં પહેલાં મેન્ટેનન્સ કર્મચારીઓએ કોચની બ્રેક ખરેખર કામ કરે છે કે નહીં તેની ભૌતિક તપાસ કરી નહોતી. બીજી તરફ, વંદે ભારતની બ્રેકિંગ સિસ્ટમથી અજાણ ક્રૂએ પણ દરેક કોચમાં બ્રેક યોગ્ય રીતે લાગી રહી છે કે નહીં તેની ખાતરી કરી નહોતી. રેલવેના આદેશમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે વિવિધ કર્મચારીઓની નિષ્ફળતાને કારણે ટ્રેન અસરકારક બ્રેક વગર ચલાવવામાં આવી હતી.

મોટી દુર્ઘટના ટળી, તપાસના આદેશ

રેલવેએ સમગ્ર ઘટનાની વિગતવાર તપાસ કરીને જવાબદાર કર્મચારીઓની ભૂમિકા નક્કી કરવા અને ભવિષ્યમાં આવી ઘટના ફરી ન બને તે માટે સુધારાત્મક તથા નિવારક પગલાં લેવા સૂચના આપી છે. આ ઘટના 11 નવેમ્બરે આસામમાં કોલકાતા-સૈરાંગ એક્સપ્રેસના પાટા પરથી ઉતરવાની ઘટના પહેલાં બની હતી. વંદે ભારત સાથે બનેલી આ બેદરકારીને કારણે રેલવેની ટ્રેન સુરક્ષા અને મેન્ટેનન્સ પ્રક્રિયા અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.