‘મતદાન પ્રક્રિયાને આધાર કાર્ડ સાથે જોડો...’ ચૂંટણી સુધારા માટે અખિલેશ યાદવની ત્રણ મોટી માંગણીઓ

ઉત્તર પ્રદેશમાં 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને મતદાર યાદીની ચોકસાઈનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. સમાજવાદી પાર્ટી (SP)ના અધ્યક્ષ અને ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અખિલેશ યાદવે ચૂંટણી સુધારા (Election Reforms) માટે ત્રણ મહત્ત્વપૂર્ણ માંગણીઓ રજૂ કરી છે. તેમણે મતદાન પ્રક્રિયાને આધાર કાર્ડ (Aadhaar Card) સાથે જોડવાની, કાગળ કે પ્લાસ્ટિકને બદલે મેટલ વોટર કાર્ડ બનાવવાની અને મતદાન મથકો પર બાયોમેટ્રિક ઓળખ (Biometric Identification) ફરજિયાત કરવાની માગ કરી છે. અખિલેશ યાદવે 9 નવેમ્બરે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોસ્ટ કરીને પોતાની માંગણીઓ રજૂ કરી હતી. તેમના મતે, આ પગલાં અમલમાં મૂકવામાં આવે તો બોગસ મતદાન અને એક જ વ્યક્તિ દ્વારા અલગ-અલગ સ્થળોએ મતદાન કરવાની શક્યતાઓ ઘટાડી શકાય છે. જોકે, આ અખિલેશ યાદવ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા સૂચનો છે; ચૂંટણી પંચે આ અંગે કોઈ નિર્ણય લીધો હોવાની માહિતી નથી.

અખિલેશ યાદવની ત્રણ મુખ્ય માંગણીઓ કઈ છે?

અખિલેશ યાદવે ચૂંટણી વ્યવસ્થામાં સુધારા માટે ત્રણ સૂચનો આપ્યાં છે.

1. આધાર કાર્ડ સાથે જોડાય મતદાન પ્રક્રિયા

અખિલેશ યાદવની પ્રથમ માંગ છે કે મતદાર યાદીને આધાર કાર્ડ સાથે જોડવામાં આવે. તેમના મતે, આધાર આધારિત ઓળખથી મતદારની ઓળખની ખરાઈ કરવામાં સરળતા રહેશે અને એક જ વ્યક્તિના નામે અલગ-અલગ જગ્યાએ નોંધણી કે બોગસ મતદાનની શક્યતાઓ ઘટાડવામાં મદદ મળશે.

2. કાગળ કે પ્લાસ્ટિકને બદલે મેટલ વોટર કાર્ડ

બીજી માંગમાં તેમણે કાગળ અથવા પ્લાસ્ટિકના મતદાર ઓળખપત્રને બદલે મેટલ કાર્ડ (Metal Voter ID Card) બનાવવાનું સૂચન કર્યું છે. અખિલેશ યાદવના મતે, મેટલ કાર્ડની નકલ કરવી અથવા નકલી કાર્ડ તૈયાર કરવું મુશ્કેલ બની શકે છે. આથી મતદાર ઓળખપત્રની સુરક્ષા વધારી શકાય છે.

3. ફિંગરપ્રિન્ટ અને આંખની બાયોમેટ્રિક ઓળખ ફરજિયાત બને

ત્રીજી માંગમાં તેમણે દરેક મતદાન મથક પર બાયોમેટ્રિક રીડિંગ મશીન ઉપલબ્ધ કરાવવાની વાત કરી છે. મતદાન પહેલાં મતદારની ઓળખ ફિંગરપ્રિન્ટ (Fingerprint) અથવા આંખની ઓળખ (Iris Scan) દ્વારા ચકાસવામાં આવે તેવું તેમણે સૂચવ્યું છે. તેમના મતે, દરેક વ્યક્તિની બાયોમેટ્રિક ઓળખ અલગ હોય છે, તેથી આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવાથી ખોટી ઓળખ આપી મતદાન કરવાની શક્યતા ઘટી શકે છે.

SIR પ્રક્રિયાને લઈને પણ અખિલેશ યાદવના સવાલ

અખિલેશ યાદવની આ માંગણીઓ એવા સમયે સામે આવી છે, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશ સહિત વિવિધ રાજકીય વર્તુળોમાં મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા (Special Intensive Revision-SIR)ને લઈને ચર્ચા ચાલી રહી છે. અખિલેશ યાદવ અગાઉ પણ SIR પ્રક્રિયા અંગે સવાલ ઉઠાવી ચૂક્યા છે. તેમનો આરોપ છે કે આ પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદાર યાદીમાં ગેરરીતિઓ થઈ શકે છે અને યોગ્ય મતદારોનાં નામ દૂર થવાની અથવા ખોટાં નામ ઉમેરાવાની શક્યતા છે. તેમણે ભાજપ પર મતદાર યાદી સાથે ચેડાં કરીને 'વોટ ફિક્સિંગ' કરવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો છે. જોકે, આ રાજકીય આરોપો છે અને તેને સાબિત થયેલા તથ્ય તરીકે જોવું યોગ્ય નથી. તેમણે મતદાર યાદીમાં એક જ વ્યક્તિનાં નામની એકથી વધુ નોંધણી અને ખોટી એન્ટ્રીઓ હોવાના મુદ્દા પણ ઉઠાવ્યા છે. તેમના મતે, ચૂંટણી પંચે મતદાર યાદીનું યોગ્ય રીતે ચકાસણી કાર્ય કરવું જોઈએ, જેથી કોઈ પાત્ર મતદારનું નામ રહી ન જાય અને એક જ વ્યક્તિની એકથી વધુ જગ્યાએ નોંધણી ન થાય.

2027ની ઉત્તર પ્રદેશ ચૂંટણી પહેલાં રાજકીય ગરમાવો

ઉત્તર પ્રદેશમાં આગામી વર્ષે વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાવાની છે. સમાજવાદી પાર્ટી 2017 અને 2022ની ચૂંટણીમાં મળેલી હાર બાદ ફરી સત્તા મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં મતદાર યાદી, SIR અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા જેવા મુદ્દાઓ રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. અખિલેશ યાદવની ત્રણ માંગણીઓથી ચૂંટણી વ્યવસ્થામાં ટેક્નોલોજીના ઉપયોગ અને મતદારોની ઓળખની સુરક્ષા અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ શકે છે. બીજી તરફ, આધાર સાથે મતદાન જોડવું અને બાયોમેટ્રિક ઓળખ ફરજિયાત બનાવવી જેવી વ્યવસ્થાઓ લાગુ કરવા માટે કાયદાકીય જોગવાઈઓ, મતદારોની ગોપનીયતા (Privacy), ડેટાની સુરક્ષા અને ટેક્નિકલ વ્યવહારિકતા જેવા મુદ્દાઓનું પણ ધ્યાન રાખવું પડશે. હાલ પૂરતું અખિલેશ યાદવે ચૂંટણી સુધારા માટે પોતાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. હવે આ સૂચનો અંગે ચૂંટણી પંચ અને અન્ય સંબંધિત સંસ્થાઓ શું વલણ અપનાવે છે તે જોવું મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.