હવે વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો ભારત આવ્યા વિના જ કરી શકશે મતદાન? સંસદીય સમિતિની ભલામણ

બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs) ને મતદાનનો અધિકાર આપવાના પ્રસ્તાવને ઉચ્ચ સ્તરીય સંસદીય સમિતિએ સમર્થન આપ્યું છે. આ માટે, સમિતિએ પ્રોક્સી વોટિંગ અને ઇલેક્ટ્રોનિક બેલેટ (ઈ-બેલેટ) જેવા વિકલ્પોની ભલામણ કરી છે, જેથી વિદેશમાં રહેતા ભારતીય નાગરિકો પણ લોકશાહી પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ શકે. સમિતિએ એ પણ નોંધ્યું કે આ મામલો હાલમાં કાયદા મંત્રાલય પાસે પેન્ડિંગ છે.

કોંગ્રેસ નેતા શશિ થરૂરના નેતૃત્વ હેઠળની વિદેશ બાબતોની સંસદીય સમિતિ ગુરુવારે સંસદમાં વિદેશી ભારતીયો પરનો પોતાનો અહેવાલ રજૂ કરવાની યોજના ધરાવે છે. આ અહેવાલમાં "NRI" ની વ્યાખ્યા સ્પષ્ટ કરવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, કારણ કે આ શબ્દનો ઉપયોગ વિવિધ કાયદાઓમાં અલગ રીતે થાય છે.

NRI મતદાન અધિકારો અંગે સમિતિની ભલામણો

રિપોર્ટમાં, સમિતિએ જણાવ્યું હતું કે વર્તમાન નિયમો હેઠળ, NRIs ના નામ મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા હોવા છતાં, તેમણે ભારતમાં શારીરિક રીતે હાજર રહીને મતદાન કરવું પડશે. સમિતિએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે મોટી સંખ્યામાં NRI એ ભારતીય નાગરિકતા છોડી દીધી છે અથવા બેવડી નાગરિકતા ધરાવે છે, જેના કારણે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં તેમની ભાગીદારી મર્યાદિત થઈ ગઈ છે.

NRI મતદાન અધિકારોનો મુદ્દો હાલમાં કાયદા મંત્રાલયની સમીક્ષા હેઠળ હોવા છતાં, સમિતિએ વિદેશ મંત્રાલયને કાયદા મંત્રાલય અને ચૂંટણી પંચ સાથે સક્રિયપણે આ મુદ્દાને આગળ વધારવા વિનંતી કરી છે. સમિતિએ પ્રોક્સી મતદાન અને ઇલેક્ટ્રોનિકલી ટ્રાન્સમિટેડ પોસ્ટલ બેલેટ સિસ્ટમ (ETPBS) જેવા સંભવિત ઉકેલો સૂચવ્યા છે. પરંતુ આ માટે જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950 માં સુધારો અને રાજકીય પક્ષો સાથે વ્યાપક પરામર્શની જરૂર પડશે.

NRI મતદાનનો વર્તમાન પરિદ્દશ્ય
ઉલ્લેખનીય છે કે વર્ષ 2010 માં, જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950 ની કલમ 20A માં સુધારો કરીને NRIs ને મર્યાદિત મતદાન અધિકારો આપવામાં આવ્યા હતા. 2024 ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા લગભગ 1.2 લાખ NRI મતદારો નોંધાયા હતા, પરંતુ 2019 ની સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં માત્ર 2,958 NRIs ભારત આવ્યા અને મતદાન કર્યું.

હવે સમિતિની ભલામણો પછી, જોવાનું એ રહે છે કે સરકાર આ દરખાસ્ત પર શું નિર્ણય લે છે અને NRI ને મતદાનનો અધિકાર આપવા તરફ કોઈ નક્કર પગલું ભરાય છે કે નહીં.