આજે INDIA ગઠબંધનની બેઠક: મુદ્દાઓ પર સહમતિ છતાં કેટલાક વિપક્ષી પક્ષો કેમ અંતર જાળવી રહ્યા છે?

રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીના કોન્સ્ટીટ્યુશન ક્લબમાં યોજાયેલી વિપક્ષી ગઠબંધન 'INDIA'ની ઉચ્ચ-સ્તરીય બેઠક ચૂંટણીલક્ષી રાજકારણમાં એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક સમાન છે. આ બેઠકનો મુખ્ય એજન્ડા મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન પુનરાવર્તન પ્રક્રિયા, ચૂંટણી પંચની ભૂમિકા અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવા અથવા તેમના પર મહાભિયોગ ચલાવવા અંગેના સંભવિત પ્રસ્તાવ અંગે સંયુક્ત વ્યૂહરચના ઘડવાનો છે.

જોકે, બેઠક શરૂ થાય તે પહેલાં જ વિપક્ષની એકતા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. આમ આદમી પાર્ટી (AAP) અને દ્રવિડ મુનેત્ર કઝગમ (DMK) દ્વારા બેઠકનો બહિષ્કાર કરવો, તેમજ સમાજવાદી પાર્ટીના વડા અખિલેશ યાદવનું પોતે હાજર રહેવાને બદલે પ્રતિનિધિમંડળ મોકલવું, તે સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે ભાજપ-વિરોધી મોરચામાં આંતરિક મતભેદો હવે સપાટી પર આવ્યા છે.

 

 

આમ આદમી પાર્ટી (AAP): AAP આ બેઠકથી દૂર રહી છે. પાર્ટી માને છે કે દિલ્હી અને પંજાબ જેવા રાજ્યોમાં કોંગ્રેસ સાથે તેની સીધી સ્પર્ધા છે. જોકે, AAPના સાંસદ સંજય સિંહે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો સંસદમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને હટાવવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવશે, તો પાર્ટી આ મુદ્દે વિપક્ષની સાથે ઊભી રહેશે.

 

દ્રવિડ મુનેત્ર કઝગમ (DMK): DMKના વલણે વિપક્ષને સૌથી મોટો ફટકો આપ્યો છે. પાર્ટીના પ્રવક્તા ટી.કે.એસ. ઈલાંગોવનના જણાવ્યા અનુસાર, તમિલનાડુમાં કોંગ્રેસના સ્થાનિક વલણ અને અભિનેતા વિજયની પાર્ટી 'TVK' પ્રત્યેના તેના નરમ વલણથી DMK અસહજ છે. DMKએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભલે તે વૈચારિક રીતે ભાજપની વિરોધી છે, પરંતુ તે હવે પોતાને 'INDIA' બ્લોકના સંગઠનાત્મક માળખાનો ભાગ માનતી નથી.

 

સમાજવાદી પાર્ટી (SP): બેઠકમાં વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહેવાને બદલે, અખિલેશ યાદવે દિલ્હીમાં SPનું એક વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિમંડળ મોકલ્યું છે. સત્તાવાર રીતે, આ પગલાનું કારણ ઉત્તર પ્રદેશમાં રાજ્યસભાની ચૂંટણીની તૈયારીઓ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. પ્રાદેશિક પક્ષોની અનિચ્છા પાછળના 5 મુખ્ય કારણોરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પર સહમતિ હોવા છતાં, પ્રાદેશિક પક્ષો કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળના મંચ પર એક થવા માટે અચકાઈ રહ્યા છે. આની પાછળ પાંચ મુખ્ય રાજકીય કારણો જણાય છે:

 

દિલ્હી અને પંજાબમાં આમ આદમી પાર્ટી (AAP) અને કોંગ્રેસ વચ્ચે સીધો સંઘર્ષ છે. આ રાજ્યોમાં ચૂંટણીના મેદાનમાં સામસામે રહ્યા હોવાથી, રાષ્ટ્રીય સ્તરે હાથ મિલાવવાના નિર્ણયને પોતાના કાર્યકરો અને મતદારો સમક્ષ યોગ્ય ઠેરવવાનું આ પક્ષો માટે મુશ્કેલ બની જાય છે.

 

અખિલેશ યાદવ, મમતા બેનર્જી અને અરવિંદ કેજરીવાલ જેવા પ્રાદેશિક દિગ્ગજ નેતાઓ ગઠબંધનમાં સામૂહિક નેતૃત્વના મોડેલની હિમાયત કરી રહ્યા છે. સંયુક્ત વ્યૂહરચના માટે એકતરફી રીતે એજન્ડા નક્કી કરવા અને નેતૃત્વની ભૂમિકા પર એકહથ્થુ વર્ચસ્વ જમાવવાના કોંગ્રેસના પ્રયાસોથી પ્રાદેશિક પક્ષો અસહજ અનુભવે છે. બેઠકોથી દૂર રહીને, આ પક્ષો કોંગ્રેસને તેમની સ્વતંત્રતા અંગે સ્પષ્ટ સંદેશ આપી રહ્યા છે - જોકે મમતા બેનર્જી આ ચોક્કસ બેઠકમાં હાજરી આપી રહ્યા છે.

 

 

ઉત્તર પ્રદેશમાં ૨૦૨૭ની વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને, કોંગ્રેસ શક્ય તેટલી વહેલી તકે બેઠકોની વહેંચણીનું સૂત્ર (ફોર્મ્યુલા) નક્કી કરવા માંગે છે. અખિલેશ યાદવ માને છે કે કોંગ્રેસે પહેલા પાયાના સ્તરે પોતાની તાકાત અને જીતી શકાય તેવી બેઠકો અંગે વિગતો આપવી જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે આવા સીધા વાટાઘાટોના દબાણથી બચવા માટે તેમણે વ્યક્તિગત રીતે બેઠકથી દૂર રહેવાનું પસંદ કર્યું હતું.

જોકે તમામ પક્ષો ચૂંટણી પંચ અને લોકશાહીને લગતા મુદ્દાઓ પર સહમત હોઈ શકે છે, પરંતુ પ્રાદેશિક નેતાઓની પ્રાથમિકતાઓ તેમના સંબંધિત રાજ્યોના સ્થાનિક મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રિત હોય છે. ડીએમકે (DMK) જેવા મજબૂત પ્રાદેશિક પક્ષો રાષ્ટ્રીય સ્તરની બેઠકો કરતાં રાજ્ય-સ્તરના રાજકીય સમીકરણોને - જેમ કે તમિલનાડુમાં નવા રાજકીય પક્ષોનો ઉદય - વધુ પ્રાધાન્ય આપે છે.

 

આ રાજકીય ઘટનાક્રમ પરથી એક બાબત સ્પષ્ટ થાય છે: કેટલાક પક્ષો માટે 'ભાજપ-વિરોધી હોવું' અને 'INDIA ગઠબંધનના સંગઠનાત્મક માળખાનો ભાગ બની રહેવું' એ બે અલગ-અલગ બાબતો બની ગઈ છે. ડીએમકે અને AAP દ્વારા લેવામાં આવેલું વલણ દર્શાવે છે કે તેઓ સંસદમાં અને રસ્તા પર ભાજપની નીતિઓનો વિરોધ કરવા તૈયાર હોવા છતાં, ચૂંટણી કે સંગઠનાત્મક સ્તરે કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળ કામ કરવા તૈયાર નથી. જો વિપક્ષ નજીકના ભવિષ્યમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અથવા SIR જેવા મુદ્દાઓ પર સરકારને ઘેરવા માંગતો હોય, તો તેણે રાજ્ય-સ્તરના મતભેદો બાજુ પર મૂકીને સર્વસંમતિ આધારિત એક નક્કર સંકલન માળખું સ્થાપિત કરવું પડશે. અન્યથા, આ મુદ્દાઓ પર વૈચારિક સહમતી હોવા છતાં, વિપક્ષની હરોળમાં રહેલું આ વિભાજન સત્તાધારી પક્ષને રાજકીય લાભ અપાવતું રહેશે.