VIDEO: લોકસભાની બેઠકો વધીને 850 થવી લોકશાહી માટે ઘાતક: શશી થરૂરની ચેતવણી
છેલ્લું અપડેટ : 30 Jul 2026
કેન્દ્ર સરકાર દેશમાં નવા પરિસીમન (Delimitation) હેઠળ લોકસભાના સભ્યોની સંખ્યા વર્તમાન 543 થી વધારીને આશરે 824 થી 850 કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ માટે સંસદમાં બંધારણીય સુધારા વિધેયક (Constitutional Amendment Bill) લાવવાની પણ ચર્ચા છે. આ તમામ અટકળો વચ્ચે કેરળથી કોંગ્રેસના સાંસદ શશી થરૂરે (Shashi Tharoor) એક અંગ્રેજી અખબારમાં લેખ લખીને ચેતવણી આપી છે કે, સંસદનો આ અતિશય વિસ્તાર ભારતના લોકશાહી માળખાને ખોખલું કરી દેશે.
સરકારનો દાવો છે કે 1972 પછી ભારતની વસ્તી બમણી થઈ ગઈ હોવાથી બેઠકો વધારવી ગાણિતિક જરૂરિયાત (Mathematical Necessity) છે. પરંતુ થરૂરના મતે આ નિર્ણયથી મોટો રાજકીય અને વહીવટી કટોકટી સર્જાશે.
અસ્તવ્યસ્ત અને બોજરૂપ ધારાસભા (Bulky Legislature)
શશી થરૂરના જણાવ્યા મુજબ, વિશ્વની કોઈ પણ પરિપક્વ લોકશાહી (Mature Democracy) પોતાની સંસદને એટલી વિશાળ નથી બનાવતી જ્યાં અર્થપૂર્ણ ચર્ચા જ અશક્ય બની જાય. 850 સભ્યો વાળી લોકસભા એક ચર્ચાસ્પદ સભાને બદલે એક અસ્તવ્યસ્ત સંસ્થા બની જશે, જ્યાં માત્ર જૂથના મુખ્ય નેતાઓ જ બોલી શકશે અને બાકીના સાંસદો માત્ર વોટિંગ મશીનનું બટન દબાવનારા દર્શકો બનીને રહી જશે.
યુએસએ (USA) નું ઉદાહરણ
તેમણે અમેરિકાની હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ (House of Representatives) નું ઉદાહરણ આપતા લખ્યું કે:
-
વર્ષ 1929 માં જ્યારે અમેરિકાની વસ્તી 12 કરોડ હતી, ત્યારે બેઠકોની સંખ્યા 435 નક્કી કરાઈ હતી.
-
આજે વસ્તી વધીને 33.5 કરોડથી વધુ થઈ ગઈ છે, છતાં બેઠકોની સંખ્યા 435 જ રાખવામાં આવી છે.
-
સાથી સાંસદો વધારવાને બદલે અમેરિકાએ પોતાના સાંસદોને વધુ સારું રિસર્ચ સ્ટાફ, આધુનિક ટેકનોલોજી અને મજબૂત કમિટી સિસ્ટમ (Committee System) પૂરી પાડી છે.
નાના પક્ષો અને બેકબેન્ચર્સનો અવાજ દબાશે (Voices Will Be Muffled)
850 સભ્યો ધરાવતા સદનમાં 5 વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન મોટા ભાગના સાંસદો, ખાસ કરીને બેકબેન્ચર્સ (Backbenchers) અને નાના રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ ના તો કોઈ પ્રશ્ન પૂછી શકશે કે ના તો ચર્ચામાં ભાગ લઈ શકશે. 4 કલાકની કોઈપણ ચર્ચામાં માંડ 15-20 સાંસદોને બોલવાનો મોકો મળશે. આ સ્થિતિ સંસદીય જવાબદેહી (Parliamentary Accountability) ને ખતમ કરી દેશે.
ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારત વચ્ચે અસંતુલન (North-South Divide)
થરૂરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, વસ્તીના આધારે પરિસીમન કરવાથી દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોને તેમની સફળ વસ્તી નિયંત્રણ નીતિઓ (Population Control Policies) માટે નુકસાન ભોગવવું પડશે. જ્યારે વસ્તી નિયંત્રણમાં નિષ્ફળ ગયેલા ઉત્તર ભારતના હિન્દી ભાષી રાજ્યોને વધુ બેઠકો આપીને પુરસ્કૃત કરવામાં આવશે, જે સંઘીય માળખા (Federal Structure) માટે જોખમી છે.
ધારાસભ્યો વધારો, સાંસદો નહીં (Increase MLAs, Not MPs)
સાંસદનું મુખ્ય કામ રાષ્ટ્રીય કાયદા બનાવવા, વિદેશ નીતિ અને કેન્દ્ર સરકાર પાસે જવાબદેહી માગવાનું છે. સ્થાનીય સમસ્યાઓ જેમ કે રસ્તા, પાણી અને ગટર જેવી નાગરિક સુવિધાઓ માટે 73મા અને 74મા બંધારણીય સુધારા હેઠળ સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ અને રાજ્યોને મજબૂત કરવા જોઈએ. જો વસ્તી વધી રહી હોય તો ધારાસભ્યો (MLAs) ની સંખ્યા વધારવી જોઈએ, સાંસદો (MPs) ની નહીં.
તેમણે સૂચન આપ્યું કે 300 વધારાના સાંસદોના પગાર, ભથ્થાં, આવાસ અને પેન્શન પાછળ થનારો કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ બચાવીને વર્તમાન 543 સાંસદો માટે જ એક આધુનિક રિસર્ચ અને વહીવટી કાર્યાલય બનાવવું વધુ બુદ્ધિમાનીભર્યું પગલું ગણાશે.