ચૂંટણી પંચ પણ કોઈના કહેવાથી કામ કરવા લાગે તો પછી બાકી શું રહ્યું?, TMC મામલે ચૂંટણી પંચને ઠપકો આપ્યો

પશ્ચિમ બંગાળમાં નંદીગ્રામ અને રેજીનગર બેઠકો માટે 6 ઓક્ટોબરે યોજાનારી પેટાચૂંટણી પહેલાં ચૂંટણી ચિહ્ન અંગેનો વિવાદ શમવાનું નામ લેતો નથી. આ સંદર્ભમાં, કલકત્તા હાઈકોર્ટે ચૂંટણી પંચની ઝાટકણી કાઢી છે. કોર્ટે ટિપ્પણી કરી હતી કે જો પંચ જેવી સંસ્થા નિષ્પક્ષ રહેવામાં નિષ્ફળ જાય અને કોઈ ખાનગી પક્ષના ઈશારે કામ કરે, તો પછી કહેવા માટે કંઈ બાકી રહેતું નથી. હાઈકોર્ટ તાજેતરમાં 'એન્વલપ' (પરબીડિયું) ચિહ્ન અંગેના એક મામલાની સુનાવણી કરી રહી હતી, જે તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC)ના બળવાખોર જૂથને ફાળવવામાં આવ્યું હતું.

 

સુનાવણી દરમિયાન, હાઈકોર્ટે ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગે ઊંડો અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. કોર્ટે સવાલ કર્યો કે 'એન્વલપ' ચિહ્ન - જે શરૂઆતમાં 'ઈન્ડિયન સેક્યુલર ફ્રન્ટ' (ISF)ને ફાળવવામાં આવ્યું હતું - તેને શા માટે પાછું ખેંચી લેવામાં આવ્યું અને 'ડેમોક્રેટિક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ' તરીકે ઓળખાતા બળવાખોર તૃણમૂલ કોંગ્રેસ જૂથને આપવામાં આવ્યું. સોમવારે તમામ પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ, જસ્ટિસ કૃષ્ણ રાવની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો.

સુનાવણી દરમિયાન, જસ્ટિસ કૃષ્ણ રાવે ચૂંટણી પંચના વકીલને તીખા સવાલો પૂછ્યા હતા. કડક ટિપ્પણી કરતા કોર્ટે પૂછ્યું, "જો ચૂંટણી પંચ કોઈ ખાનગી પક્ષના ઈશારે કામ કરતું હોય, તો પછી શું બાકી રહે છે? કોર્ટ સમક્ષ પંચે નિષ્પક્ષ રહેવું જોઈએ." કોર્ટે પંચને સવાલ કર્યો કે અરજદારે 'એન્વલપ' ચિહ્નનો ઉપયોગ કરીને લોકસભાની ચૂંટણી લડી હતી અને ફરીથી તે જ ચિહ્ન સાથે પેટાચૂંટણી લડવા માંગતા હતા, તેમ છતાં તે ચિહ્ન એવા પક્ષને આપવામાં આવ્યું જેનું તે સમયે અસ્તિત્વ પણ નહોતું.

 

હાઈકોર્ટે અવલોકન કર્યું કે જોકે કોઈ પક્ષનો કોઈ ચોક્કસ ચિહ્ન પર કાયમી અધિકાર હોતો નથી, તેમ છતાં પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે જ્યારે એક જ ચિહ્ન માટે બે અરજીઓ મળે ત્યારે ચૂંટણી પંચની ફરજ શું છે? કઈ જોગવાઈ હેઠળ પંચે આ ચિહ્ન બીજા પક્ષને ફાળવ્યું? અરજદારની અરજી નામંજૂર કરવા માટે પંચ શા માટે લેખિત કારણ આપવામાં નિષ્ફળ ગયું?

વાસ્તવમાં, પશ્ચિમ બંગાળમાં વિધાનસભા ચૂંટણી બાદ તૃણમૂલ કોંગ્રેસમાં બળવો થયો હતો. અનેક ધારાસભ્યોએ TMCના વડા મમતા બેનર્જી સામે બળવો કર્યો છે અને પોતાના માટે અલગ નેતા જાહેર કર્યા છે. આ બળવાખોર જૂથનું નેતૃત્વ રિતાબ્રતા બેનર્જી કરી રહ્યા હતા. પશ્ચિમ બંગાળમાં 6 ઓક્ટોબરે પેટાચૂંટણી યોજાવાની છે. તે પહેલાં, બંને જૂથોએ ટીએમસી (TMC) નામ અને 'ટ્વિન ફ્લાવર્સ' (બે ફૂલ) ચિહ્ન પર પોતાનો દાવો રજૂ કર્યો હતો. જોકે, ચૂંટણી પંચે તે ચિહ્ન સ્થગિત કરી દીધું અને બંને જૂથોને અલગ-અલગ ચિહ્નો ફાળવ્યા. મમતા બેનર્જીના જૂથને 'ફૂટબોલ પ્લેયર' (ફૂટબોલ ખેલાડી)નું ચિહ્ન મળ્યું, જ્યારે બળવાખોર જૂથને - જેનું નામ હવે 'ડેમોક્રેટિક ટીએમસી' રાખવામાં આવ્યું છે - તેને પંચ દ્વારા 'એન્વલપ' (પરબીડિયું)નું ચિહ્ન ફાળવવામાં આવ્યું.

 

ઉલ્લેખનીય છે કે, 'એન્વલપ'નું ચિહ્ન અગાઉ 'ઇન્ડિયન સેક્યુલર ફ્રન્ટ' (ISF) પાસે હતું. ISF એ 2024ની લોકસભા ચૂંટણી અને આ વર્ષની શરૂઆતમાં યોજાયેલી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 'એન્વલપ' ચિહ્નનો ઉપયોગ કરીને ચૂંટણી લડી હતી. જોકે, હવે આ ચિહ્ન ISF પાસેથી પાછું ખેંચી લેવામાં આવ્યું છે - જે નંદીગ્રામ બેઠક પરથી ચૂંટણી લડી રહ્યું છે - અને તેના બદલે તેમને 'અલમારી' (કબાટ)નું ચિહ્ન ફાળવવામાં આવ્યું છે. આ પગલા બાદ ISF હાઈકોર્ટમાં ગયું હતું.

 

ચૂંટણી પંચના વરિષ્ઠ વકીલે દલીલ કરી હતી કે 'એન્વલપ' હાલમાં એક મુક્ત ચૂંટણી ચિહ્ન છે; કોઈ પણ પક્ષનો તેના પર કાનૂની અધિકાર કે વિશિષ્ટ દાવો નથી. બીજી તરફ, ISFના વકીલે દલીલ કરી હતી કે ચૂંટણી પંચનો નિર્ણય મનસ્વી કે સરમુખત્યારશાહીને બદલે તાર્કિક હોવો જોઈએ. તેમણે દલીલ કરી હતી કે સમાન વિસ્તારમાં અન્ય પક્ષને અસ્તિત્વમાં રહેલું ચિહ્ન ફાળવવાથી તે પક્ષને અયોગ્ય લાભ મળશે અને તે સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદેસર છે. ISFના વકીલે કોર્ટને પેટાચૂંટણી મુલતવી રાખવાની વિનંતી પણ કરી હતી. હાલ પૂરતું, કોર્ટે પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો છે.