કેદારનાથમાં શ્રદ્ધાળુઓની ભીડનો પર્યાવરણ પર બોજ, 5 મહિનામાં 50 ટનથી વધુ કચરો
છેલ્લું અપડેટ : 25 Sept 2026
કેદારનાથ ધામમાં યાત્રાળુઓની વધતી સંખ્યા સાથે કચરાની સમસ્યા પણ ગંભીર બની રહી છે. એપ્રિલથી ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન કેદારનાથમાં કુલ 50.30 મેટ્રિક ટન કચરો બહાર આવ્યો છે. નગર પંચાયતના આંકડા મુજબ, આ માત્ર પાંચ મહિનાનો આંકડો છે અને પાછલા વર્ષના સમગ્ર પ્રવાસન સીઝન દરમિયાન નોંધાયેલા કચરા કરતાં અઢી ગણાથી પણ વધુ છે.
આ માહિતી નોઈડાના આરટીઆઈ (RTI) કાર્યકર્તા અમિત ગુપ્તા દ્વારા પૂછવામાં આવેલી માહિતીના જવાબમાં સામે આવી છે. વધતા કચરામાં પ્લાસ્ટિકનો હિસ્સો પણ નોંધપાત્ર હોવાથી કેદારનાથની સફાઈ વ્યવસ્થા તેમજ હિમાલયના સંવેદનશીલ પર્યાવરણને લઈને ચિંતા વધી છે.
2023થી 2026 સુધી કચરાના આંકડામાં મોટો ફેરફાર
નગર પંચાયતના આંકડા પ્રમાણે કેદારનાથમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કચરાનું પ્રમાણ બદલાતું રહ્યું છે.
- 2023માં: 32.58 મેટ્રિક ટન
- 2024માં: 26.10 મેટ્રિક ટન
- 2025માં: 21.40 મેટ્રિક ટન
- 2026માં માત્ર એપ્રિલથી ઓગસ્ટ: 50.30 મેટ્રિક ટન
આ આંકડા દર્શાવે છે કે 2026ના માત્ર પાંચ મહિનામાં નોંધાયેલો કચરો અગાઉના ત્રણેય વર્ષના વાર્ષિક આંકડાથી વધારે છે. 2025ની સરખામણીમાં આ વર્ષે પાંચ મહિનામાં જ કચરાનું પ્રમાણ લગભગ 135 ટકા વધારે નોંધાયું છે.
મે મહિનામાં સૌથી વધુ 16.3 ટન કચરો
મહિના પ્રમાણે જોઈએ તો એપ્રિલમાં 1.7 મેટ્રિક ટન કચરો નોંધાયો હતો. ત્યારબાદ મે મહિનામાં કચરાનું પ્રમાણ વધીને 16.3 મેટ્રિક ટન થયું હતું, જે આ પાંચ મહિનામાં સૌથી વધુ હતું.
જૂનમાં 11.5 મેટ્રિક ટન, જુલાઈમાં 10.5 મેટ્રિક ટન અને ઓગસ્ટમાં 10.3 મેટ્રિક ટન કચરો નોંધાયો હતો. આ આંકડા દર્શાવે છે કે યાત્રાની ભીડ વધતી જાય તેમ કચરાના વ્યવસ્થાપનનો પડકાર પણ વધી રહ્યો છે.
પ્લાસ્ટિક કચરો સૌથી મોટો પડકાર
2026 દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં કેદારનાથમાંથી આશરે 20 મેટ્રિક ટન પ્લાસ્ટિક કચરો બહાર આવ્યો હોવાનું નગર પંચાયતના આંકડામાં જણાવાયું છે. તેમાંથી આશરે 18.5 મેટ્રિક ટન એટલે કે 92.5 ટકા પ્લાસ્ટિકનું પ્રોસેસિંગ કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે આશરે 1.5 મેટ્રિક ટન પ્લાસ્ટિક હજુ બાકી છે.
પહાડી વિસ્તારોમાં પ્લાસ્ટિકના કચરાનો નિકાલ સામાન્ય વિસ્તારોની સરખામણીમાં વધુ મુશ્કેલ બને છે. કેદારનાથ જેવા ઊંચાઈવાળા અને પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં કચરાનું યોગ્ય (Waste Management) ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.
ચાર લેન્ડફિલ છતાં કચરાનું દબાણ વધ્યું
કેદારનાથમાં કચરાના નિકાલ માટે છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન ચાર લેન્ડફિલ બનાવવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. અહીં લેન્ડફિલની કુલ ક્ષમતા આશરે 30,000 ચોરસ ફૂટ છે અને હાલ લગભગ 28,000 ચોરસ ફૂટ જગ્યા ખાલી હોવાનું નગર પંચાયતના આંકડામાં જણાવાયું છે.
જોકે યાત્રાળુઓની સંખ્યા ઝડપથી વધતી હોવાથી ભવિષ્યમાં કચરાના નિકાલ માટે વધુ આયોજનની જરૂર પડી શકે છે. ખાસ કરીને પ્લાસ્ટિક અને અન્ય બિનજૈવિક કચરાના (Non-Biodegradable Waste) સંચાલન માટે વ્યવસ્થિત પ્રક્રિયા જરૂરી બની રહી છે.
અત્યાર સુધીમાં આશરે 15 લાખ શ્રદ્ધાળુઓ પહોંચ્યા
કેદારનાથ ધામમાં આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં આશરે 15 લાખ શ્રદ્ધાળુઓ પહોંચી ચૂક્યા હોવાનું જણાવાયું છે. મોટી સંખ્યામાં આવતા યાત્રાળુઓને કારણે સ્થાનિક વ્યવસ્થા, સ્વચ્છતા અને કચરા વ્યવસ્થાપન પર વધારાનું દબાણ ઊભું થયું છે.
કેદારનાથ ધાર્મિક રીતે મહત્વપૂર્ણ હોવા ઉપરાંત હિમાલયના અત્યંત સંવેદનશીલ પર્યાવરણીય વિસ્તારમાં આવેલું છે. તેથી યાત્રાળુઓની સુવિધા અને યાત્રા વ્યવસ્થાની સાથે પર્યાવરણ સંરક્ષણ પર પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી બની રહ્યું છે.
વધતી યાત્રા સાથે પર્યાવરણ સંરક્ષણનો પડકાર
કેદારનાથમાં વધતી શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યા સ્થાનિક અર્થતંત્ર અને યાત્રા વ્યવસ્થા માટે મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તેની સાથે કચરો, પ્લાસ્ટિક અને સ્વચ્છતા જેવા પડકારો પણ વધી રહ્યા છે. કચરાના આ વધતા આંકડાઓને જોતા લાંબા ગાળાની (Waste Management Strategy), પ્લાસ્ટિક નિયંત્રણ અને કચરાના વૈજ્ઞાનિક નિકાલની વ્યવસ્થા મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
કેદારનાથની યાત્રા દરમિયાન શ્રદ્ધાળુઓ પણ પ્લાસ્ટિકનો ઓછો ઉપયોગ કરે, કચરો નિર્ધારિત સ્થળે જ નાખે અને પર્યાવરણ પ્રત્યે જવાબદારી દાખવે તો હિમાલયના આ પવિત્ર અને સંવેદનશીલ વિસ્તારને સ્વચ્છ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
