VB-G RAM G એક્ટ હેઠળ ફરિયાદોનો 15 દિવસમાં ઉકેલ લાવવો ફરજિયાત, કેન્દ્ર સરકારે જાહેર કર્યા નવા નિયમો
ગ્રામ્ય રોજગાર યોજનાના અમલીકરણને લગતી ફરિયાદોનો સમયસર ઉકેલ લાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. કેન્દ્રીય ગ્રામ વિકાસ મંત્રાલયે VB-G RAM G એક્ટ, 2025 હેઠળ ફરિયાદ નિવારણના નવા નિયમો (Grievance Redressal Rules, 2026) જાહેર કર્યા છે. આ નિયમો મુજબ, ફરિયાદ મળ્યાની તારીખથી વધુમાં વધુ 15 દિવસમાં તેનો નિકાલ કરવો ફરજિયાત રહેશે. જો આ સમયમર્યાદામાં ફરિયાદનો ઉકેલ નહીં આવે, તો તેને ઉચ્ચ સ્તરના અધિકારી સમક્ષ મોકલવામાં આવશે.
ગ્રામ પંચાયતથી જિલ્લા સ્તર સુધી વ્યવસ્થા
નવા નિયમો હેઠળ રાજ્ય સરકારોએ ત્રણ સ્તરની ફરિયાદ નિવારણ વ્યવસ્થા (Three-tier Grievance Redressal Mechanism) ઊભી કરવાની રહેશે. તેમાં ગ્રામ પંચાયત (Gram Panchayat), બ્લોક (Block) અને જિલ્લા (District) સ્તરે નિયુક્ત અધિકારીઓ ફરિયાદો સ્વીકારશે, તેની નોંધણી કરશે, તપાસ કરશે અને યોગ્ય કાર્યવાહી કરશે. જિલ્લા સ્તરે જિલ્લા કાર્યક્રમ સંયોજક (District Programme Coordinator) સમગ્ર પ્રક્રિયા પર દેખરેખ રાખશે.
ફરિયાદ નોંધાવવા માટે અનેક વિકલ્પો
નાગરિકો પોતાની ફરિયાદ રૂબરૂ, સ્પીડ પોસ્ટ (Speed Post), નિયુક્ત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ (Digital Platform), ટેલિફોન અથવા હેલ્પલાઇન (Helpline) મારફતે નોંધાવી શકશે. રાજ્ય સરકારો અન્ય માધ્યમો પણ નક્કી કરી શકશે. ખાસ વાત એ છે કે ફરિયાદ કઈ ભાષામાં લખાઈ છે, કયા સ્વરૂપમાં રજૂ થઈ છે કે તેમાં કોઈ પ્રક્રિયાગત ખામી છે, તેવા કારણોસર ફરિયાદ નોંધવાનો ઇનકાર કરી શકાશે નહીં. ભૌતિક રીતે મળેલી ફરિયાદની નોંધ તે જ દિવસે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર કરવાની રહેશે. શક્ય ન હોય તો આગામી કાર્યકારી દિવસે નોંધણી કરવી પડશે. ફરિયાદી (Complainant)ને નોંધણી નંબર, ફરિયાદ મળ્યાની તારીખ અને સંબંધિત અધિકારીની વિગતો સાથે સ્વીકૃતિ આપવામાં આવશે.
7 દિવસમાં તપાસ, 15 દિવસમાં નિકાલ
નિયમો અનુસાર, ફરિયાદ મળ્યાના સાત કાર્યકારી દિવસોમાં (7 Working Days) તેની તપાસ પૂર્ણ કરવાની રહેશે. તપાસ દરમિયાન સંબંધિત અધિકારી જરૂરી દસ્તાવેજો, રેકોર્ડ, અહેવાલો અને ઇલેક્ટ્રોનિક માહિતી મંગાવી શકશે. જરૂર જણાય તો ફરિયાદીને રૂબરૂ અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક પણ આપવામાં આવશે. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ અધિકારીએ પોતાના તારણો નોંધવાના રહેશે અને યોગ્ય સુધારાત્મક કાર્યવાહી (Corrective Action) કરાવવાની રહેશે. સમગ્ર પ્રક્રિયા ડિજિટલ સિસ્ટમમાં નોંધાશે, જેથી ફરિયાદની સ્થિતિ અને તેના પર થયેલી કાર્યવાહી પર નજર રાખી શકાય.
ઉકેલ ન આવે તો ઉચ્ચ સ્તરે ફરિયાદ પહોંચશે
જો 15 દિવસમાં ફરિયાદનો નિકાલ નહીં થાય, તો તેને રાજ્ય સરકારની નિર્ધારિત વ્યવસ્થા હેઠળ આગળના ઉચ્ચ અધિકારી સમક્ષ મોકલવામાં આવશે. ત્યારબાદ પણ ફરિયાદનો ઉકેલ ન આવે ત્યાં સુધી તેની ઇલેક્ટ્રોનિક દેખરેખ ચાલુ રહેશે. આ ઉપરાંત, ફરિયાદ નિવારણ પ્રક્રિયા હેઠળ આપવામાં આવેલા આદેશ સામે અપીલ (Appeal) કરવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, નવા નિયમોનો હેતુ ગ્રામ્ય રોજગાર યોજનાના અમલીકરણમાં પારદર્શિતા (Transparency), જવાબદારી (Accountability) અને નાગરિકોને સમયસર ન્યાય મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. આ વ્યવસ્થાથી ગ્રામ્ય વિસ્તારોના લોકોને પોતાની ફરિયાદ નોંધાવવા અને તેનો ઉકેલ મેળવવા માટે વધુ સુવ્યવસ્થિત માર્ગ મળશે.
