VIDEO: OBC ક્રીમી લેયર અંગે કેન્દ્રનો સુપ્રીમ કોર્ટમાં જવાબ, સેલરી સાથે માતા-પિતાનું પદ અને સંપત્તિ પણ જોવાની દલીલ
છેલ્લું અપડેટ : 07 Sept 2026
OBC ક્રીમી લેયર (OBC Creamy Layer)ના નિયમોને લઈને કેન્દ્ર સરકાર અને સુપ્રીમ કોર્ટ વચ્ચે મહત્વની કાર્યવાહી ચાલી રહી છે. 11 માર્ચના સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને સિવિલ સર્વિસ પરીક્ષા 2025 (Civil Services Examination 2025)ના ઉમેદવારો પર કેવી રીતે લાગુ કરવો, તેને લઈને કેન્દ્ર સરકાર તરફથી કેટલીક વ્યવહારિક મુશ્કેલીઓ દર્શાવવામાં આવી છે. કેન્દ્રનું કહેવું છે કે કોઈ ઉમેદવારને માત્ર તેના માતા-પિતાની સેલરી અથવા કુલ આવક (Total Income)ના આધારે ક્રીમી લેયરમાં મૂકવો યોગ્ય નથી.
કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ દલીલ કરી છે કે OBC ક્રીમી લેયર નક્કી કરતી વખતે માતા-પિતાની આવક ઉપરાંત તેમનું સરકારી પદ (Post), નોકરીનું સ્ટેટસ (Service Status) અને અચળ સંપત્તિ (Immovable Property) જેવા પાસાઓને પણ ધ્યાનમાં લેવા જરૂરી છે.
આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટ આગામી 17 સપ્ટેમ્બરે વધુ સુનાવણી કરશે. જસ્ટિસ આર. મહાદેવન અને જસ્ટિસ પી. નરસિમ્હાની બેન્ચે કેન્દ્ર સરકારને પોતાનો જવાબ રજૂ કરવા માટે સમય આપ્યો છે.
કેન્દ્ર સરકારની મુખ્ય દલીલ શું છે?
કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે OBC ક્રીમી લેયર નક્કી કરવાની પ્રક્રિયામાં માત્ર માતા-પિતાની સેલરી અથવા કુલ આવકને માપદંડ બનાવવાથી અનેક વ્યવહારિક સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
સરકારના મતે માતા-પિતાની નોકરીનું પદ, તેમની સરકારી સેવામાં સ્થિતિ અને અચળ સંપત્તિ પણ જોવી જરૂરી છે. કારણ કે માત્ર આવક પરથી કોઈ પરિવારની સામાજિક અને આર્થિક સ્થિતિનો સંપૂર્ણ અંદાજ લગાવી શકાય નહીં.
કેન્દ્રે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું છે કે Civil Services Examination 2025ના 958 ઉમેદવારોની પોસ્ટિંગ (Posting) અંગે જૂના OBC ક્રીમી લેયર માપદંડને લાગુ રાખવામાં આવે. સરકારનું કહેવું છે કે આ ઉમેદવારોએ પરીક્ષા તે સમયના લાગુ નિયમો અનુસાર આપી હતી.
11 માર્ચના નિર્ણયનો મામલો શું છે?
આ સમગ્ર વિવાદ સુપ્રીમ કોર્ટના 11 માર્ચના નિર્ણય સાથે જોડાયેલો છે. કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા અનુસાર Civil Services Examination 2025 માટેનું નોટિફિકેશન (Notification) 22 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ જાહેર થયું હતું. ત્યારબાદ પરીક્ષાની પ્રક્રિયા આગળ વધી અને તેનું પરિણામ 6 માર્ચ 2026ના રોજ જાહેર થયું.
સરકારની દલીલ છે કે પરિણામ જાહેર થયાના માત્ર પાંચ દિવસ બાદ એટલે કે 11 માર્ચે સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય આવ્યો હતો. આવી સ્થિતિમાં જો નવા નિયમોને અગાઉની તારીખથી લાગુ કરવામાં આવે તો પરીક્ષા આપી ચૂકેલા ઘણા ઉમેદવારો માટે મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.
કેન્દ્રનું માનવું છે કે ઉમેદવારોએ જે નિયમો અને માપદંડોને ધ્યાનમાં રાખીને પરીક્ષા આપી હતી, તેમાં પાછળથી ફેરફાર કરવાથી પસંદગી પ્રક્રિયા (Selection Process) પર અસર પડી શકે છે.
OBC ક્રીમી લેયર શું છે?
OBC ક્રીમી લેયરનો અર્થ અન્ય પછાત વર્ગ (Other Backward Classes)ના એવા આર્થિક અને સામાજિક રીતે આગળ વધેલા પરિવારો સાથે છે, જેમને સરકારના નિયમો અનુસાર OBC આરક્ષણનો લાભ આપવામાં આવતો નથી. ક્રીમી લેયરનો મુખ્ય ઉદ્દેશ એ છે કે OBC અનામત (Reservation)નો લાભ સમાજના એવા વર્ગોને મળે, જેમને તેની ખરેખર જરૂર છે. આ સિદ્ધાંતનો ઉલ્લેખ 1992ના ઐતિહાસિક ઈન્દ્રા સાહની કેસ (Indra Sawhney Case)માં સુપ્રીમ કોર્ટે કર્યો હતો.
ત્યારબાદ OBCના ક્રીમી લેયર વર્ગને સરકારી નોકરી અને શિક્ષણમાં મળતા આરક્ષણમાંથી બહાર રાખવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી.
અહીં એક મહત્વની બાબત એ છે કે OBC માટે ક્રીમી લેયરનો નિયમ લાગુ પડે છે, જ્યારે અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે હાલ આ જ પ્રકારનો ક્રીમી લેયર નિયમ લાગુ નથી.
CSE-2025ના ઉમેદવારોને શું મુશ્કેલી થઈ શકે?
કેન્દ્ર સરકારની સૌથી મોટી ચિંતા Civil Services Examination 2025ના ઉમેદવારોને લઈને છે. સરકારનું કહેવું છે કે ઉમેદવારોએ અગાઉના નિયમો અનુસાર પરીક્ષા આપી હતી.
આવી સ્થિતિમાં જો નવા માપદંડોને હવે લાગુ કરવામાં આવે તો કેટલાક ઉમેદવારોની OBC કેટેગરી (Category)ની સ્થિતિ બદલાઈ શકે છે.
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલાક ઉમેદવારોએ પોતાની જાતને General Categoryમાં રાખીને પરીક્ષા આપી હોઈ શકે છે. આવા ઉમેદવારોએ OBC ઉમેદવારોને મળતી ઉંમરની છૂટ (Age Relaxation)નો લાભ પણ લીધો ન હોય.
બીજી તરફ, કેટલાક ઉમેદવારોએ OBC કેટેગરી હેઠળ અરજી કરી હશે. પરંતુ જો નવા માપદંડો લાગુ કરવામાં આવે અને તેમના માતા-પિતાની નોકરી, પદ અથવા સંપત્તિની ફરી તપાસ થાય તો તેઓ ક્રીમી લેયરમાં આવી શકે છે.
આથી તેમની ઉમેદવારી અને અંતિમ પસંદગી પર અસર થવાની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે.
માતા-પિતાનું પદ અને સંપત્તિ કેમ મહત્વની?
કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે કોઈ વ્યક્તિના માતા-પિતાની માત્ર સેલરી અથવા કુલ આવકથી તેમની સામાજિક સ્થિતિનું સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન થઈ શકતું નથી.
ઉદાહરણ તરીકે, માતા-પિતા કઈ સરકારી પોસ્ટ પર છે, તેમની સેવાની સ્થિતિ શું છે અને તેમની પાસે કેટલી અચળ સંપત્તિ છે, તે બાબતો પણ વ્યક્તિના સામાજિક-આર્થિક સ્તર (Socio-Economic Status)ને સમજવામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
સરકાર આ તમામ પરિબળોને ધ્યાનમાં લઈને ક્રીમી લેયર નક્કી કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર આપી રહી છે.
ફરી પરીક્ષા યોજવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે?
કેન્દ્ર સરકારની દલીલ મુજબ જો પસંદગી પ્રક્રિયામાં સામેલ ઉમેદવારોની પાત્રતા (Eligibility) ફરીથી તપાસવાની જરૂર પડે અને મોટા પાયે કેટેગરીમાં ફેરફાર થાય, તો અનેક પ્રકારની કાનૂની અને વહીવટી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
એટલું જ નહીં, સરકારનું કહેવું છે કે કેટલાક સંજોગોમાં પરીક્ષા પ્રક્રિયા ફરીથી યોજવાની સ્થિતિ પણ ઊભી થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત જે ઉમેદવારોની પસંદગી થઈ ચૂકી છે તેમની પોસ્ટિંગ (Posting)માં પણ વિલંબ અથવા ફેરફાર થઈ શકે છે.
આ કારણે કેન્દ્ર સરકાર ઇચ્છે છે કે CSE-2025 માટે ઉમેદવારોએ જે જૂના નિયમો હેઠળ પરીક્ષા આપી હતી, તેને જ આ બેચ માટે લાગુ રાખવામાં આવે.
હવે 17 સપ્ટેમ્બરે શું થશે?
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને પોતાનો જવાબ રજૂ કરવા માટે 17 સપ્ટેમ્બર સુધીનો સમય આપ્યો છે. આ દિવસે કોર્ટ આ મામલે વધુ સુનાવણી કરશે.
હવે સમગ્ર ધ્યાન સુપ્રીમ કોર્ટના આગામી નિર્ણય પર છે. જો કોર્ટ 11 માર્ચના નિર્ણયને CSE-2025ના ઉમેદવારો પર લાગુ કરવાની દિશામાં આગળ વધે છે, તો ઉમેદવારોની OBC સ્થિતિ અને પસંદગી પ્રક્રિયા અંગે અનેક પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે.
બીજી તરફ, જો જૂના માપદંડને જ CSE-2025 માટે માન્ય રાખવામાં આવે તો હાલમાં પસંદ થયેલા ઉમેદવારોની પોસ્ટિંગ પ્રક્રિયા આગળ વધવાનો માર્ગ સરળ બની શકે છે.
આ મામલો માત્ર 958 ઉમેદવારો પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ OBC ક્રીમી લેયર નક્કી કરવાની પદ્ધતિ અને તેમાં આવક ઉપરાંત પદ તથા સંપત્તિ જેવા માપદંડોની ભૂમિકા અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ અસર પેદા કરી શકે છે. તેથી 17 સપ્ટેમ્બરની સુનાવણી પર ઉમેદવારો તેમજ સરકારની નજર રહેશે.
