ગુજરાત પંચાયત વિભાગનું મોટું દેવું: પાણી વેરા પેટે ₹236 કરોડ બાકી, વસૂલાતનો આંકડો ચોંકાવનારો
છેલ્લું અપડેટ : 16 Sept 2026
ગુજરાતમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓની આર્થિક સ્થિતિને લઈને ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. ગ્રામ પંચાયતો અને નગરપાલિકાઓ દ્વારા પાણી વેરાની પૂરતી વસૂલાત ન થતાં બાકી રકમ સતત વધી રહી છે. ઉપલબ્ધ સરકારી વિગતો મુજબ પંચાયતોનું પાણી વેરાનું બાકી દેવું વધીને ₹236 કરોડને પાર પહોંચી ગયું છે. બીજી તરફ, છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં પંચાયતો દ્વારા માત્ર ₹52 લાખ જેટલો પાણી વેરો ભરવામાં આવ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે. સ્થાનિક સ્તરે વેરા વસૂલાતની નબળી કામગીરીને કારણે સરકારી તિજોરી પર પણ નાણાકીય બોજ વધતો જાય છે.
પાંચ વર્ષમાં માત્ર ₹52 લાખની વસૂલાત
સરકારી અહેવાલમાં સામે આવેલી વિગતો મુજબ, પંચાયતોએ પાણીનો ઉપયોગ કર્યો હોવા છતાં તેની સામે બાકી પાણી વેરાની વસૂલાત ખૂબ જ ઓછી રહી છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન પંચાયતો પાસેથી બાકી રકમ વસૂલવામાં આવી નથી અને માત્ર ₹52 લાખ જેટલી રકમ જ સરકારી તિજોરીમાં જમા થઈ હોવાનું જણાવાયું છે.
વર્ષ 2019-20માં પંચાયતો પાસે પાણી વેરા પેટે આશરે ₹139 કરોડની રકમ બાકી હતી. આ બાકી રકમ વર્ષ 2023-24 સુધીમાં વધીને ₹236 કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે. એટલે કે આ સમયગાળા દરમિયાન બાકી લેણાંમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. વસૂલાતની નબળી કામગીરીને કારણે પાણી વેરાનું દેવું સતત વધતું રહ્યું હોવાનું આ આંકડાઓ પરથી સામે આવે છે.
વસૂલાતમાં રાજકીય અને વહીવટી પડકારો
સ્થાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા પાણી વેરાની વસૂલાતમાં કડકાઈ ન રાખવાના કારણો અંગે અનેક સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. સ્થાનિક ચૂંટણીઓ દરમિયાન મતદારો પર વધારાનો નાણાકીય બોજ ન આવે તે માટે વેરા વસૂલાતમાં નરમ વલણ રાખવામાં આવતું હોવાની ચર્ચા છે. જોકે, આ પ્રકારની નબળી વસૂલાતને કારણે સ્થાનિક સંસ્થાઓની નાણાકીય સ્થિતિ પર અસર પડી શકે છે.
સરકાર એક તરફ ગામડાં અને શહેરોમાં પાણી પુરવઠાની યોજનાઓ પાછળ મોટી રકમ ખર્ચે છે, જ્યારે બીજી તરફ સ્થાનિક સંસ્થાઓ પાસેથી બાકી પાણી વેરાની વસૂલાત સમયસર ન થતી હોવાના કારણે નાણાકીય અસંતુલન ઊભું થાય છે. આગામી સમયમાં બાકી રકમની વસૂલાત માટે વધુ કડક વ્યવસ્થા કરવાની જરૂરિયાત અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે.
નગરપાલિકાઓનું પણ ₹148 કરોડનું પાણીનું બિલ બાકી
ગ્રામ પંચાયતોની સાથે નગરપાલિકાઓની પણ પાણી વેરા અને પાણીના બિલની બાકી રકમ ચિંતાનો વિષય બની છે. વિવિધ નગરપાલિકાઓનું સરકારને પાણી પેટે ₹148 કરોડથી વધુનું બિલ ચૂકવવાનું બાકી હોવાનું જણાવાયું છે.
પાણી પુરવઠો જાળવવા માટે સ્થાનિક સંસ્થાઓને સતત ખર્ચ કરવો પડે છે. બીજી તરફ, બાકી વેરાની વસૂલાત નબળી રહે તો તેમની આવક અને ખર્ચ વચ્ચેનું અંતર વધી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં પાણી પુરવઠા સહિતની અન્ય સેવાઓ માટે પણ નાણાકીય પડકારો ઊભા થઈ શકે છે.
ગુજરાતમાં પંચાયતો અને નગરપાલિકાઓની આર્થિક સ્થિતિ મજબૂત બનાવવા માટે બાકી પાણી વેરાની સમયસર વસૂલાત, નિયમિત હિસાબી વ્યવસ્થા અને સ્થાનિક સ્તરે જવાબદારી નક્કી કરવી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
