200 અને 500 રૂપિયાની નકલી નોટો બજારમાં ફાટ્યો રાફડો, RBIનો ખુલાસો: આ રીતે કરો ઓળખ

દેશમાં 200 અને 500 રૂપિયાની નકલી નોટોની સંખ્યામાં ઝડપથી વધારો થયો છે. 500 રૂપિયાની નકલી નોટોમાં 37.3 ટકા અને 200 રૂપિયાની નકલી નોટોમાં 13.9 ટકાનો વધારો થયો છે. તે જ સમયે, 10, 20, 50, 100 રૂપિયાની નકલી નોટોમાં ઘટાડો થયો છે. 2024-25માં કુલ 2,17,396 નકલી નોટો પકડાઈ હતી, જેમાંથી ફક્ત 4.7 ટકા RBI દ્વારા પકડાઈ હતી, બાકીની 95.3 ટકા અન્ય બેંકો દ્વારા પકડાઈ હતી. આ વધતું જતું નકલી ચલણ સામાન્ય લોકો માટે ખતરો બની શકે છે, તેથી નકલી નોટોને ઓળખવી ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. આવો જાણીએ 500 અને 200 રૂપિયાની  સાચી નોટોની 7 મહત્વપૂર્ણ ઓળખ  કરી છે. 

અસલી 500 રૂપિયાની નોટની ચાવી ઓળખ
અસલી 500 રૂપિયાની નોટ મહાત્મા ગાંધી શ્રેણીની છે અને તેનો રંગ સ્ટોન ગ્રે છે. તેનું કદ 66 મીમી x 150 મીમી છે. નોટની આગળની બાજુ દેવનાગરી ભાષામાં '500 ' લખેલું છે, મહાત્મા ગાંધી અને 'ભારત' અને સૂક્ષ્મ અક્ષરોમાં 'india' લખેલું છે. સુરક્ષા માટે, તેમાં રંગ બદલતો સુરક્ષા થ્રેડ છે જે ણીછે કરવાથી લીલાથી વાદળી રંગમાં બદલાય છે. તેમાં ઉચ્ચ કક્ષાનું છાપકામ, અશોક સ્તંભ પ્રતીક, વોટરમાર્ક અને 500 રૂપિયાનો રંગ બદલતી શાહી જેવી સુવિધાઓ પણ છે. દૃષ્ટિહીન લોકો માટે પાંચ બ્લીડ લાઇન અને ઉપસેલા પ્રતીકો પણ આપવામાં આવ્યા છે. પાછળની બાજુ લાલ કિલ્લાનું ચિત્ર, સ્વચ્છ ભારત લોગો, વર્ષ અને ભાષા પેનલ છે.

અસલી 200 રૂપિયાની નોટ કેવી રીતે ઓળખવી
અસલી 200 રૂપિયાની નોટ તેજસ્વી પીળા રંગની છે અને તેનું કદ 66 મીમી x 146  મીમી છે. આ મહાત્મા ગાંધી શ્રેણીની એક નોટ છે જેમાં કુલ 17 સુરક્ષા સુવિધાઓ છે. આગળની બાજુએ દેવનાગરીમાં '200', મહાત્મા ગાંધીનું ચિત્ર, રંગ બદલતા 200 રૂપિયાનું પ્રતીક અને માઇક્રો ટેક્સ્ટ છે. તેમાં રંગ બદલતો સુરક્ષા થ્રેડ પણ છે જે નમેલા સમયે લીલાથી વાદળીમાં બદલાય છે. દૃષ્ટિહીન લોકો માટે ઊપસેલી પ્રિન્ટિંગ, બે ગોળાકાર બિંદુઓ વચ્ચે પાંચ બ્લીડ લાઇન અને ખાસ ઓળખ ચિહ્નો છે. પાછળની બાજુએ સાંચી સ્તૂપ, સ્વચ્છ ભારત લોગો અને ભાષા પેનલનું ચિત્ર છે.

નકલી નોટો પર RBI રિપોર્ટ શું કહે છે
RBI રિપોર્ટ અનુસાર, 2024-25માં 500 રૂપિયાની 1,17,722 નકલી નોટો અને 200 રૂપિયાની 32,660 નકલી નોટો પકડાઈ હતી. આ આંકડા 2023-24 કરતા વધારે છે. જોકે, નકલી નોટોની કુલ સંખ્યા 2022-23 માં 2,25,769 થી ઘટીને 2024-25 માં 2,17,396 થઈ ગઈ છે. રિપોર્ટ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે મોટાભાગની નકલી નોટો ખાનગી બેંકો દ્વારા પકડાઈ હતી, જેના કારણે સામાન્ય લોકોએ સતર્ક રહેવાની જરૂર છે.

નકલી નોટોથી બચવા માટે શું કરવું
નકલી નોટોથી બચવા માટે હંમેશા નોટને કાળજીપૂર્વક તપાસો. RBI વેબસાઇટ પર આપેલી બધી 17 સુરક્ષા સુવિધાઓ સમજો અને નોટને પ્રકાશમાં નમાવીને તપાસો. 500 અને 200 રૂપિયા જેવી મોટી કિંમતની નોટો લેતી વખતે ખાસ સાવધાની રાખો. જો કોઈને નકલી નોટ મળે, તો તેણે તાત્કાલિક નજીકની બેંક અથવા પોલીસને જાણ કરવી જોઈએ. નકલી નોટોના જાળથી બચવા માટે તકેદારી એ સૌથી મોટો રસ્તો છે.