તહેવારોમાં સોનાની ખરીદી કરતાં પહેલાં સાવધાન: અસલી અને નકલી સોનું કેવી રીતે ઓળખશો? જાણો શુદ્ધતા ચકાસવાની સાચી રીતો

દિવાળી અને ધનતેરસના તહેવારો દરમિયાન લોકો સોનાનાં ઘરેણાં, સિક્કા અને બાર (લગડી) ખરીદે છે. જોકે, સોનાની ખરીદી વખતે તેમાં ભેળસેળ હોવાની આશંકા પણ રહે છે. આવી સ્થિતિમાં ઘરેણાંની શુદ્ધતા કેવી રીતે તપાસવી અને ખરીદેલું સોનું કેટલા કેરેટનું છે તે કેવી રીતે જાણવું, તે સમજવું જરૂરી છે. સોનાની ચોક્કસ શુદ્ધતા જાણવા માટે નિષ્ણાતો અને પ્રમાણિત પરીક્ષણ કેન્દ્રોની મદદ સૌથી વિશ્વસનીય છે. જોકે, કેટલીક પ્રાથમિક તપાસ ઘરે બેઠાં પણ કરી શકાય છે.

ફેડરેશન દ્વારા લોકોને અપાઇ સલાહ

ઓલ ઇન્ડિયા જ્વેલર્સ એન્ડ ગોલ્ડસ્મિથ ફેડરેશનના અધિકારીક નિવેદનમાં જણાવ્યા અનુસાર, જો તમે HUID કોડ ધરાવતાં હોલમાર્કવાળાં ઘરેણાં ખરીદ્યાં હોય, તો BIS Care એપ દ્વારા તેની વિગતો મેળવી શકાય છે. આ એપમાં ઘરેણાંની શુદ્ધતા અને તેની ઓળખ સંબંધિત માહિતી તપાસી શકાય છે. જો ઘરેણાં સ્થાનિક સોની પાસેથી ખરીદ્યાં હોય, તો તેને હોલમાર્કિંગ સેન્ટર પર લઈ જઈને 236 રૂપિયાના ખર્ચે શુદ્ધતાની તપાસ કરાવી શકાય છે, એવો તેમનો દાવો છે.

કેટલા કેરેટનું સોનું કેટલું શુદ્ધ?

સોનાની શુદ્ધતા કેરેટના આધારે નક્કી થાય છે. કેરેટ જેટલું વધારે, સોનાનું પ્રમાણ એટલું વધારે હોય છે.

24 કેરેટ (24K): લગભગ 99.9 ટકા શુદ્ધ સોનું. સામાન્ય રીતે સિક્કા અને બાર બનાવવા માટે વપરાય છે.

22 કેરેટ (22K/916): લગભગ 91.6 ટકા શુદ્ધ સોનું. ઘરેણાં બનાવવા માટે સામાન્ય રીતે વપરાય છે.

18 કેરેટ (18K/750): 75 ટકા શુદ્ધ સોનું. હીરા અને અન્ય રત્નો જડેલાં ઘરેણાંમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે.

14 કેરેટ (14K/585): લગભગ 58.5 ટકા શુદ્ધ સોનું.

હોલમાર્ક અને HUID કોડ તપાસો

સોનાની શુદ્ધતા જાણવા માટે હોલમાર્ક સૌથી મહત્ત્વની બાબતોમાંની એક છે. ઘરેણાં પર BISનો લોગો, શુદ્ધતા દર્શાવતો અંક (જેમ કે 22K916 અથવા 18K750) અને છ અક્ષર-આંકડાનો HUID કોડ તપાસો. BIS Care એપમાં HUID કોડ દાખલ કરીને ઘરેણાંની ઉપલબ્ધ વિગતો ચકાસી શકાય છે. ઘરેણાં ખરીદતી વખતે બિલ લેવું અને તેના પર શુદ્ધતા તથા અન્ય વિગતો નોંધાયેલી છે તેની ખાતરી કરવી પણ જરૂરી છે.

ચુંબકથી તપાસ કરો
સોનું સામાન્ય રીતે ચુંબક તરફ આકર્ષાતું નથી. મજબૂત ચુંબકને ઘરેણાંની નજીક લઈ જતાં જો તે આકર્ષાય, તો તેમાં ચુંબકીય ધાતુ હોવાની શક્યતા છે. જોકે, ચુંબક તરફ આકર્ષણ ન થવાથી ઘરેણું અસલી હોવાની ખાતરી મળતી નથી.

પાણીથી તપાસ કરવાની રીત
પાણીથી ભરેલા પારદર્શક વાસણમાં ઘરેણું મૂકીને તેનું વર્તન જોઈ શકાય છે. સોનું વધુ ઘનતા ધરાવતી ધાતુ હોવાથી સામાન્ય રીતે તળિયે બેસે છે. જોકે, અન્ય ભારે ધાતુઓ પણ તળિયે બેસી શકે છે. તેથી આ રીતથી સોનાની શુદ્ધતા નક્કી કરી શકાતી નથી.

વિનેગરથી તપાસ
સોનાના રંગમાં વિનેગરના સંપર્કથી ફેરફાર થાય છે કે નહીં તે જોવા માટે કેટલીક જગ્યાએ આ રીત સૂચવવામાં આવે છે. જોકે, વિનેગરથી રંગ ન બદલાય એટલે ઘરેણું શુદ્ધ સોનાનું જ છે એવું માની શકાય નહીં. આ ઉપરાંત, ઘરેણાંમાં જડેલા રત્નો, કોટિંગ અથવા અન્ય ધાતુઓને નુકસાન થવાની શક્યતા હોવાથી આ પ્રયોગ ટાળવો વધુ યોગ્ય છે.

સિરામિક પ્લેટ પર ઘસીને તપાસ
કેટલાક લોકો વગર ગ્લેઝવાળી સિરામિક પ્લેટ પર સોનું હળવેથી ઘસીને પડતી રેખાના રંગ પરથી તેની શુદ્ધતા નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. જોકે, આ પદ્ધતિથી ચોક્કસ પરિણામ મળતું નથી અને ઘરેણાં પર નિશાન પડી શકે છે. તેથી આ રીતનો ઉપયોગ કરવાને બદલે પ્રમાણિત કેન્દ્રમાં તપાસ કરાવવી વધુ યોગ્ય છે.

નિષ્ણાતો સોનાની શુદ્ધતા કેવી રીતે તપાસે છે?
સોનાની શુદ્ધતા જાણવા માટે હોલમાર્કિંગ સેન્ટર અને નિષ્ણાતો વિવિધ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે.

XRF સ્પેક્ટ્રોમીટર: આ મશીન એક્સ-રેની મદદથી સોનામાં રહેલી વિવિધ ધાતુઓનું પ્રમાણ તપાસે છે. આ પદ્ધતિ સામાન્ય રીતે ઘરેણાંને ઓગાળ્યા વિના તપાસ કરવાની સુવિધા આપે છે.

એસિડ અને કસોટી પથ્થર ટેસ્ટ: ઘરેણાંને કસોટી પથ્થર પર ઘસીને પડેલી રેખા પર વિશિષ્ટ એસિડનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેના આધારે સોનાની શુદ્ધતાનો અંદાજ મેળવવામાં આવે છે.

ફાયર એશે ટેસ્ટ: આ પ્રયોગશાળામાં કરવામાં આવતી વિશ્લેષણ પદ્ધતિ છે, જેમાં નમૂનામાંથી અન્ય ધાતુઓને અલગ કરીને સોનાનું પ્રમાણ માપવામાં આવે છે. જોકે, આ પ્રક્રિયામાં નમૂનાનો નાશ થઈ શકે છે.

સોનાની શુદ્ધતા અંગે શંકા હોય તો માત્ર ઘરેલુ પરીક્ષણો પર આધાર રાખવાને બદલે BIS હોલમાર્ક અને HUID કોડની ચકાસણી કરવી તથા વિશ્વસનીય હોલમાર્કિંગ સેન્ટરનો સંપર્ક કરવો વધુ યોગ્ય છે.