Zero Cost EMIની ઓફર જોઈને ખુશ ન થશો, આ ચાર્જ ખિસ્સો ખાલી કરી શકે

ફેસ્ટિવ સીઝન (Festive Season) શરૂ થતાં જ બજારો અને ઓનલાઈન શોપિંગ પ્લેટફોર્મ પર અનેક પ્રકારની ઓફર્સ જોવા મળે છે. ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે કંપનીઓ મોટા ડિસ્કાઉન્ટ (Discount), કેશબેક (Cashback) અને ખાસ કરીને Zero Cost EMI જેવી સુવિધાઓ ઓફર કરે છે. મોંઘા મોબાઈલ, ટીવી, ફ્રિજ, લેપટોપ કે અન્ય ઈલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓ ખરીદવા માંગતા ગ્રાહકો માટે Zero Cost EMI આકર્ષક વિકલ્પ લાગી શકે છે.

Zero Cost EMI એટલે ગ્રાહકે EMI પર ખરીદી કરતી વખતે વ્યાજ (Interest) ચૂકવવાનું ન હોય. જોકે તેનો અર્થ એ નથી કે ખરીદીમાં કોઈ વધારાનો ખર્ચ જ નહીં થાય. ઘણી વખત Processing Fee, Conversion Fee અને GST જેવા ચાર્જ ચૂકવવા પડે છે. તેથી માત્ર EMI કેટલી છે તે જોવાને બદલે અંતે કુલ કેટલા રૂપિયા ચૂકવવાના છે તે સમજવું વધુ જરૂરી છે.

Zero Cost EMI એટલે શું?

જ્યારે ગ્રાહક બેંક અથવા NBFC પાસેથી લોન લઈને કોઈ પ્રોડક્ટ ખરીદે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે લોનની રકમ પર વ્યાજ ચૂકવવું પડે છે. પરંતુ Zero Cost EMIમાં ગ્રાહક પાસેથી સીધું વ્યાજ લેવામાં આવતું નથી.

આ પ્રકારની ઓફરમાં ઘણી વખત મર્ચન્ટ (Merchant) અથવા ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ (E-commerce Platform) ગ્રાહકને મળનારા ડિસ્કાઉન્ટમાં એડજસ્ટમેન્ટ કરે છે. એટલે કે EMIનું વ્યાજ ગ્રાહકને અલગથી ચૂકવવાનું ન રહે તે રીતે ઓફર તૈયાર કરવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ પ્રોડક્ટની કિંમત 50,000 રૂપિયા છે અને તેના પર ચોક્કસ સમયગાળા માટે વ્યાજ લાગવાનું હોય, તો મર્ચન્ટ અથવા પ્લેટફોર્મ તે વ્યાજ જેટલી રકમ ડિસ્કાઉન્ટના માધ્યમથી એડજસ્ટ કરી શકે છે. પરિણામે ગ્રાહકને Zero Cost EMIનો વિકલ્પ મળે છે.

Zero Cost EMIમાં ખરેખર કોઈ વધારાનો ખર્ચ નથી?

અહીં ગ્રાહકોએ સૌથી વધુ સાવચેતી રાખવાની જરૂર છે. Zero Cost EMI નામ સાંભળીને એવું માનવું યોગ્ય નથી કે પ્રોડક્ટની મૂળ કિંમત સિવાય એક પણ રૂપિયો ચૂકવવો નહીં પડે.

કેટલાક કેસમાં Processing Fee અથવા Conversion Fee લેવામાં આવી શકે છે. આ ચાર્જ બેંક, કાર્ડ અથવા EMI ઓફરના નિયમો પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.

આ ઉપરાંત Credit Card EMIમાં વ્યાજના ઘટક પર GST પણ લાગુ થઈ શકે છે. તેથી મર્ચન્ટ તરફથી વ્યાજની રકમ એડજસ્ટ કરવામાં આવી હોવા છતાં ગ્રાહકના અંતિમ બિલમાં GST અથવા અન્ય ચાર્જનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

આથી કોઈપણ Zero Cost EMI ઓફર સ્વીકારતા પહેલાં તેના Terms and Conditions ધ્યાનથી વાંચવા જરૂરી છે.

Processing Fee શું છે?

Processing Fee એ EMI અથવા લોનની પ્રક્રિયા માટે બેંક અથવા નાણાકીય સંસ્થા દ્વારા લેવામાં આવતી ફી છે. કેટલીક Zero Cost EMI ઓફરમાં આ ફી અલગથી વસૂલવામાં આવી શકે છે.

માની લો કે તમે 50,000 રૂપિયાનો ફોન ખરીદો છો અને EMIની જાહેરાતમાં તમને માત્ર 4,167 રૂપિયા પ્રતિ મહિનો ચૂકવવાના હોવાનું દેખાય છે. પરંતુ જો તેની સાથે Processing Fee અથવા અન્ય ચાર્જ ઉમેરવામાં આવે તો તમારો કુલ ખર્ચ 50,000 રૂપિયાથી વધુ થઈ શકે છે.

તેથી માત્ર Monthly EMI જોઈને ખરીદીનો નિર્ણય ન લેવો જોઈએ.

GST પણ બની શકે છે વધારાનો ખર્ચ

Zero Cost EMIમાં GST પણ એક મહત્વનો મુદ્દો છે. ખાસ કરીને Credit Card EMIમાં વ્યાજ સંબંધિત ઘટક પર GST લાગુ થઈ શકે છે.

ગ્રાહકને જાહેરાતમાં Interest = Zero જોવા મળે ત્યારે તેને લાગે છે કે કોઈ વધારાનો ખર્ચ નથી. પરંતુ GST અથવા અન્ય લાગુ પડતા ચાર્જને કારણે Payable Amount વધી શકે છે.

આથી EMI શરૂ કરતા પહેલાં ગ્રાહકે બેંક અથવા પ્લેટફોર્મ દ્વારા આપવામાં આવેલી Cost Breakup તપાસવી જોઈએ.

50,000 રૂપિયાના ફોનનું ઉદાહરણ સમજો

ધારો કે તમે 50,000 રૂપિયાનો સ્માર્ટફોન ખરીદો છો. કંપની તમને Zero Cost EMI હેઠળ 12 મહિનાની EMI ઓફર કરે છે.

જાહેરાતમાં EMI ખૂબ જ સરળ અને ઓછી દેખાઈ શકે છે. પરંતુ અંતિમ ચુકવણીમાં Processing Fee, GST અથવા અન્ય ચાર્જ જોડાયેલા હોય તો કુલ ચુકવણી 50,000 રૂપિયા કરતાં વધુ થઈ શકે છે.

આ સ્થિતિમાં ગ્રાહકે નીચેની બાબતો તપાસવી જોઈએ:

• પ્રોડક્ટની મૂળ કિંમત કેટલી છે?
• ડિસ્કાઉન્ટ બાદ કિંમત કેટલી છે?
• EMIની કુલ રકમ કેટલી છે?
• Processing Fee કેટલી છે?
• Conversion Fee છે કે નહીં?
• GST કેટલો લાગશે?
• અન્ય કોઈ બેંક ચાર્જ છે કે નહીં?
• આખરે કુલ Payable Amount કેટલો થશે?

આ તમામ માહિતી સમજ્યા બાદ જ ઓફર ખરેખર ફાયદાકારક છે કે નહીં તે નક્કી કરી શકાય.

મર્ચન્ટને Zero Cost EMIથી શું ફાયદો?

હવે સવાલ એ છે કે જો ગ્રાહક પાસેથી વ્યાજ લેવામાં આવતું નથી અને મર્ચન્ટ અથવા પ્લેટફોર્મને આ ખર્ચનો કોઈ હિસ્સો સહન કરવો પડે છે, તો કંપનીઓ આવી ઓફર શા માટે આપે છે?

તેનું સૌથી મોટું કારણ Sales Volume વધારવાનું છે.

મોંઘી વસ્તુ ખરીદતી વખતે દરેક ગ્રાહક એકસાથે મોટી રકમ ચૂકવવા તૈયાર ન હોય. પરંતુ જો એ જ પ્રોડક્ટ માટે 6, 9 અથવા 12 મહિનાની EMI ઉપલબ્ધ હોય તો વધુ ગ્રાહકો ખરીદી કરવા માટે તૈયાર થઈ શકે છે.

આ રીતે મર્ચન્ટને એક પ્રોડક્ટ પર ઓછું Margin મળી શકે છે, પરંતુ વધારે ગ્રાહકો ખરીદી કરે તો કુલ Sales વધી શકે છે. વધેલા Sales Volumeથી કંપનીને વધુ નફો મળી શકે છે.

ગ્રાહકોએ કઈ ભૂલો ટાળવી જોઈએ?

Zero Cost EMIની ઓફર જોઈને તરત ખરીદી કરવાનો નિર્ણય ન લેવો જોઈએ. ખાસ કરીને ફેસ્ટિવ સીઝનમાં સતત આવતી ઓફર્સને કારણે ગ્રાહકો ઉતાવળમાં ખરીદી કરી શકે છે.

ખરીદી પહેલાં કુલ ખર્ચની ગણતરી કરવી જોઈએ. EMIની રકમ ઓછી છે કે નહીં તેના કરતાં આખા સમયગાળામાં કુલ કેટલા રૂપિયા ચૂકવવાના છે તે વધુ મહત્વનું છે.

જો કોઈ વસ્તુની Cash Price અને EMI Price અલગ હોય તો બંનેની સરખામણી કરવી જોઈએ. સાથે Processing Fee અને GST જેવા વધારાના ચાર્જ પણ ગણવા જોઈએ.

ઓફર લેતા પહેલાં આ વાતો જરૂર તપાસો

Zero Cost EMI પસંદ કરતા પહેલાં ગ્રાહકોએ બેંક અને મર્ચન્ટના Terms and Conditions વાંચવા જોઈએ. EMI શરૂ થયા બાદ તેને સમયસર ચૂકવવી પણ જરૂરી છે, કારણ કે ચુકવણીમાં મોડું થાય તો Late Payment Charges અથવા અન્ય દંડ લાગી શકે છે.

આ ઉપરાંત EMIમાં કઈ વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે અને કયા ચાર્જ અલગથી વસૂલવામાં આવશે તે પણ સ્પષ્ટ રીતે તપાસવું જોઈએ.

માત્ર EMI નહીં, કુલ Payable Amount જુઓ

નિષ્ણાતોની સામાન્ય સલાહ એ છે કે ગ્રાહકોએ માત્ર “દર મહિને કેટલી EMI?” તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત ન કરવું જોઈએ. તેના બદલે “આખરે કુલ કેટલા રૂપિયા ચૂકવવાના છે?” તે જોવું જોઈએ.

ફેસ્ટિવ સીઝનમાં Zero Cost EMI ખરેખર ઉપયોગી બની શકે છે, ખાસ કરીને જ્યારે મોંઘી વસ્તુને એકસાથે ખરીદવાને બદલે હપ્તામાં ચૂકવણી કરવાની જરૂર હોય. પરંતુ કોઈપણ ઓફરને સંપૂર્ણપણે Zero Cost માનતા પહેલાં Processing Fee, GST અને અન્ય ચાર્જ તપાસવા જરૂરી છે.

ટૂંકમાં, Zero Cost EMI એટલે હંમેશા Zero Extra Cost એવું નથી. ઓફરની જાહેરાત કરતાં આગળ વધીને તેની સંપૂર્ણ Cost Breakdown સમજવી અને ત્યારબાદ જ ખરીદી કરવાનો નિર્ણય લેવો સમજદારીભર્યો વિકલ્પ છે.