ITR ભરતા પહેલાં સાવચેત રહેજો! વિદેશી આવક છુપાવી તો આવી શકે છે મોટી નોટિસ, 1 ભૂલ કરાવી શકે છે 10 લાખનો દંડ
છેલ્લું અપડેટ : 05 Jul 2026
આકારણી વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે ઈન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. ભારતમાં રહેતા કરદાતાઓએ વિદેશી આવક અને સંપત્તિની સંપૂર્ણ વિગતો ITRમાં આપવી ફરજિયાત છે. વિદેશી બેન્ક ખાતા, શેર અને રિટાયરમેન્ટ એકાઉન્ટ્સની માહિતી ન આપવા બદલ ૧૦ લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. આ વિગતો આપવા માટે ITR-2 કે ITR-3 ફોર્મનો ઉપયોગ કરીને 'શેડ્યૂલ એફએ' દ્વારા માહિતી આપવી પડશે.
Income Tax Return: આવકવેરા રિટર્ન ફાઇલ કરવાની પ્રક્રિયા
આકારણી વર્ષ (Assessment Year) ૨૦૨૬-૨૭ માટે ઈન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ચૂકી છે. તમામ પ્રકારના કરદાતાઓ તેમના પાછલા નાણાકીય વર્ષની આવક માટે ITR ફાઇલો કરી શકે છે.
આવકવેરા વિભાગ સતત એ વાત પર ભાર મૂકે છે કે કરદાતાઓએ તેમના ITRમાં પોતાની તમામ પ્રકારની આવકની વિગતો અચૂક આપવી જોઈએ. જો તેમ કરવામાં ન આવે, તો કરદાતાઓ પર મોટો દંડ થઈ શકે છે. તો ચાલો આજે આપણે જાણીએ કે વિદેશમાં આવેલી સંપત્તિને લઈને ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટ (આવકવેરા કાયદો) શું કહે છે અને તેની માહિતી ન આપવા બદલ દંડની શું જોગવાઈ છે.
ITR માટે કયું ફોર્મ ભરવું પડે?
વિદેશમાં આવક મેળવતા અથવા સંપત્તિ ધરાવતા રેસિડેન્ટ કે ઓર્ડિનરી રેસિડેન્ટ (ROR) નાગરિકોએ પોતાનું રિટર્ન ફાઇલ કરવા માટે ITR-2 ફોર્મનો ઉપયોગ કરવો પડશે. જોકે, શરત એ છે કે તેમની પાસે કોઈ બિઝનેસ કે પ્રોફેશન (વ્યવસાય) દ્વારા આવક ન હોવી જોઈએ. આવા કરદાતાઓએ 'શેડ્યૂલ એફએ' (Schedule FA) દ્વારા પોતાની વિદેશી સંપત્તિની વિગતો આપવાની રહેશે.
બીજી તરફ, જે લોકો વિદેશમાં સંપત્તિ ધરાવે છે અને તેમને બિઝનેસ કે પ્રોફેશનથી પણ આવક થાય છે, તેમણે ITR-3 ફોર્મ દ્વારા પોતાનું રિટર્ન ફાઇલ કરવાનું રહેશે.
બ્લેક મની (અઘોષિત વિદેશી આવક અને સંપત્તિ) અને ટેક્સને લગતા કાયદા (BMA) જેવા ટેક્સ ચોરી રોકતા કડક કાયદાઓને કારણે વિદેશી સંપત્તિની માહિતી આપવી અત્યંત જરૂરી છે. કરદાતાઓએ પોતાનું રિટર્ન સબમિટ કરતા પહેલાં પોતાના નાણાકીય રેકોર્ડ્સ ચકાસી લેવા જોઈએ. સાવચેતીપૂર્વક વિગતો ભરવાથી આવકવેરા વિભાગની નોટિસ, દંડ અને લાંબી તપાસની પ્રક્રિયાથી બચી શકાય છે.
ડબલ ટેક્સેશનથી બચવા માટે FTCનો દાવો કરવો
વિદેશમાં સંપત્તિ ધરાવતા કરદાતાઓએ ડબલ ટેક્સેશન (બેવડા કર) થી બચવા માટે ફોરેન ટેક્સ ક્રેડિટ (FTC) નો દાવો કરવો જોઈએ. જોકે, આવા મામલાઓમાં મળનારી રાહત અને તેનું પ્રમાણ ભારતે જે-તે દેશ સાથે કરેલા ડબલ ટેક્સેશન એવોઇડન્સ એગ્રીમેન્ટ (DTAA) ની શરતો પર અથવા જ્યાં DTAA નથી, ત્યાં એકતરફી રાહત સાથે સંબંધિત નિયમો પર આધાર રાખે છે.
વિદેશી આવકને ITR-2 ના સંબંધિત શેડ્યૂલમાં દર્શાવવી જોઈએ અને યોગ્ય ફોરેન ટેક્સ ક્રેડિટનો દાવો કરવા માટે ચૂકવવામાં આવેલા વિદેશી ટેક્સની માહિતી શેડ્યૂલ ટીઆર (ટેક્સ રિલીફ) માં આપવી પડશે.
વિદેશી સંપત્તિને લઈને કાયદો શું કહે છે?
આવકવેરાના નિયમો પ્રમાણે, ભારતમાં રહેતા લોકો માટે તેમના ITRમાં વિદેશી આવક અને વિદેશી સંપત્તિની સંપૂર્ણ વિગતો આપવી ફરજિયાત છે. આમાં વિદેશી બેન્ક ખાતા, શેર, વિદેશી રિટાયરમેન્ટ એકાઉન્ટ અને એમ્પ્લોયી સ્ટોક ઓનરશિપ પ્લાન (ESOP) નો સમાવેશ થાય છે.
જો કરદાતા આવી સંપત્તિની માહિતી આપવામાં કોઈ પણ પ્રકારની ચૂક કરે છે, તો ભલે તેના પર કોઈ ટેક્સ ન બનતો હોય, તો પણ ૧૦ લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
ભારતમાં ITRમાં આપવામાં આવતી માહિતી સામાન્ય રીતે એપ્રિલથી માર્ચના સમયગાળા (નાણાકીય વર્ષ) દરમિયાનની આવક સાથે જોડાયેલી હોય છે. પરંતુ વિદેશી સંપત્તિની વિગતો કેલેન્ડર વર્ષ (જાન્યુઆરીથી ડિસેમ્બર) ના હિસાબે આપવાની રહે છે. આનું કારણ એ છે કે મોટાભાગના અન્ય દેશો નાણાકીય વર્ષ તરીકે કેલેન્ડર વર્ષનું પાલન કરે છે.
આથી, આકારણી વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ ના ITRમાં જાન્યુઆરી ૨૦ youth થી ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ સુધીની આવક અથવા વિદેશી સંપત્તિની વિગતો આપવાની રહેશે.
