ગુજરાતમાં આવેલી છે એશિયાની સૌથી મોટી ડેરી! રોજનું 1 કરોડ લિટર દૂધનું કલેક્શન; 24,000 કરોડનું ટર્નઓવર
છેલ્લું અપડેટ : 13 Apr 2026
અમૂલ ભારતની સૌથી મોટી ડેરી કંપની છે, તે તો તમે જાણતા જ હશો. પરંતુ ભારતની સૌથી મોટી ડેરી કઈ છે? આ વાત બહુ ઓછા લોકો જાણતા હશે. આ લેખમાં અમે તમને ભારતની સૌથી મોટી ડેરી વિશે જણાવીશું, જે માત્ર ભારત જ નહીં પરંતુ એશિયાનું સૌથી મોટું ડેરી સંઘ છે. આ ડેરી અમૂલના દૂધ સપ્લાય બિઝનેસમાં ખૂબ જ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. વાસ્તવમાં, અમૂલને સૌથી વધુ દૂધ આ જ ડેરીમાંથી મળે છે. ચાલો જાણીએ આ ડેરી વિશે.
આ છે ભારતની સૌથી મોટી ડેરી
બનાસ ડેરી (બનાસકાંઠા જિલ્લા સહકારી દૂધ ઉત્પાદક સંઘ લિમિટેડ) એ એશિયાની સૌથી મોટી દૂધ ઉત્પાદક સહકારી સંસ્થા છે. તેનું હેડક્વાર્ટર ગુજરાતના પાલનપુરમાં આવેલું છે અને તે GCMMF (અમૂલ)નો એક મુખ્ય ભાગ છે. 1969માં શરૂ થયેલી આ ડેરી દરરોજ 80 લાખ લિટરથી વધુ દૂધ એકત્ર કરે છે અને તેનું કુલ ટર્નઓવર ₹24,000 કરોડથી વધુ છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, શિયાળામાં તેનું દૂધ કલેક્શન 1 કરોડ લિટરથી પણ વધી જાય છે.
અમૂલ બ્રાન્ડ સાથે ખાસ સંબંધ
આ ડેરીના ઉત્પાદનોનું માર્કેટિંગ 'ગુજરાત કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક માર્કેટિંગ ફેડરેશન' (GCMMF), આણંદ દ્વારા કરવામાં આવે છે અને તે હાલમાં આ સંઘની સૌથી મોટી સભ્ય યુનિયન છે. અહીં દૂધ ઉપરાંત માખણ, આઈસ્ક્રીમ, માવો, બટાકાના સ્નેક્સ અને ચોકલેટ (અમૂલ બિંદાસ)નું ઉત્પાદન થાય છે, જેનું માર્કેટિંગ 'અમૂલ' બ્રાન્ડ હેઠળ કરવામાં આવે છે.
કેવી રીતે અને ક્યારે થઈ શરૂઆત?
બનાસ ડેરીની શરૂઆત ગલબાભાઈ નાનજીભાઈ પટેલના યોગદાનથી થઈ હતી, જેમને 'ગલબા કાકા' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવતા હતા. ગલબા કાકા એક એવી હસ્તી હતા જેમને ખેડૂતોના કલ્યાણની ચિંતા હતી. આ ડેરીની શરૂઆત 1960માં માત્ર બે તાલુકાઓ — વડગામ અને પાલનપુર — ના આઠ ગામોની દૂધ મંડળીઓ સાથે થઈ હતી.
ઔપચારિક રીતે તેની સ્થાપના 1969માં 'ઓપરેશન ફ્લડ' હેઠળ 'નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ'ના 1961ના નિયમ મુજબ કરવામાં આવી હતી. ગુજરાત ઉપરાંત, આ ડેરીએ સમગ્ર ભારતના નવ રાજ્યોમાં પોતાની હાજરી સ્થાપિત કરી છે.
20 લાખથી વધુ ખેડૂતો જોડાયેલા છે
બનાસ ડેરી પાસે 20,00,000 (2 મિલિયન) થી વધુ શેરધારક ખેડૂતોનું નેટવર્ક છે. આ સહકારી સંસ્થા 1.8 લાખથી વધુ ખેડૂત પરિવારો સાથે કામ કરે છે, જેઓ 1,200 થી 1,750 ગ્રામ-સ્તરની સહકારી દૂધ મંડળીઓ દ્વારા સંગઠિત છે.