VIDEO: Tech/ શું તમે AI ચેટબોટનો વધુ પડતો ઉપયોગ કરો છો? તો સાવધાન, તેનાથી થઈ શકે છે મોટું નુકસાન!
છેલ્લું અપડેટ : 03 Apr 2026
જો તમે ChatGPT, Gemini, Claude અથવા Grok જેવા AI ચેટબોટ્સ સાથે વારંવાર વાતચીત કરો છો, તો તમે માત્ર ખોટી માહિતી પર જ વિશ્વાસ નથી કરવા લાગતા, પરંતુ સમય જતાં તમારું જ્ઞાન અને વિચારવાની ક્ષમતા પણ ઓછી થઈ શકે છે. આવું અમારું નહીં, પણ મેસેચ્યુસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (MIT) ના સંશોધકોનું કહેવું છે.
ચેટબોટ સાથે વાત કરતી વખતે તમે એક પેટર્ન જોઈ હશે—તેઓ ઘણીવાર તમારી વાતો સાથે જરૂર કરતા વધુ સહમત થાય છે. શરૂઆતમાં આ ખૂબ પ્રભાવશાળી લાગે છે અને તમારું કામ ઝડપથી પતાવી દે છે, પરંતુ આ સુવિધા તમારી પાસેથી તમારું અસલી જ્ઞાન છીનવી શકે છે.
MIT સંશોધકોની ચેતવણી
AI માનવીય વિચાર અને જ્ઞાન પર કેવી અસર કરી રહ્યું છે, તે અંગે MITના સંશોધકોએ ચેતવણી જાહેર કરી છે. MITના બે તાજેતરના પેપર્સ એક સમાન ચિંતા તરફ ઈશારો કરે છે. પહેલા પેપરમાં એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે જ્યારે AI સિસ્ટમ સતત યુઝર્સના વિચારોને સાચા ઠેરવે છે, ત્યારે તેનાથી એક એવો 'ફીડબેક લૂપ' બની શકે છે જે સમય જતાં ખોટી ધારણાઓને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
સ્ટડીમાં થયો મોટો ખુલાસો
ચેટબોટના આ 'ખુશામતિયા' વર્તનનો અભ્યાસ કરવા માટે સંશોધકોએ એક ગાણિતિક મોડેલ બનાવ્યું હતું, જેથી સમજી શકાય કે ચેટબોટ સાથે વાત કરતી વખતે યુઝર્સ પોતાની ધારણાઓ કેવી રીતે બાંધે છે. સ્ટડી દરમિયાન, તેઓએ યુઝર્સ અને AI સિસ્ટમ વચ્ચે હજારો વાતચીતનું સિમ્યુલેશન કર્યું. આ સેટઅપમાં, યુઝર્સે કોઈ ચોક્કસ અભિપ્રાય સાથે AI સાથે વાતચીત શરૂ કરી અને ચેટબોટના દરેક જવાબ પછી પોતાના અભિપ્રાયને અપડેટ કર્યો.
યુઝર થઈ જાય છે ભ્રમિત
જેમ જેમ વાતચીત આગળ વધી, સંશોધકોએ જોયું કે ચેટબોટ હંમેશા નિષ્પક્ષ નથી હોતા. જોકે ક્યારેક તે સંતુલિત જવાબ આપે છે, પરંતુ અવારનવાર તે એવી રીતે જવાબ આપે છે જે યુઝરના પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલા વિચારોને જ દોહરાવે છે અને તેનું સમર્થન કરે છે. સંશોધકોના મતે, આ વર્તન એક એવું ફીડબેક લૂપ બનાવે છે જ્યાં યુઝર કોઈ વિચાર શેર કરે છે અને ચેટબોટ તેની સાથે સહમત થાય છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે સંશોધકો ચેતવણી આપે છે કે આ પ્રકારની ભ્રમિત વિચાર પ્રક્રિયા તાર્કિક અને સમજદાર યુઝર્સ સાથે પણ થઈ શકે છે.
બીજા પાસેથી શીખવાનું થઈ જશે ઓછું
MITના બીજા અભ્યાસમાં સંશોધકોનું કહેવું છે કે AI ટુલ્સ પર લોકોની વધતી નિર્ભરતા ધીમે ધીમે માણસની શીખવાની અને જ્ઞાન વધારવાની ક્ષમતા ઘટાડી શકે છે. સ્ટડી જણાવે છે કે જેમ જેમ AI સિસ્ટમ પર્સનલાઈઝ્ડ જવાબો અને સૂચનો આપવામાં બહેતર બનતી જશે, તેમ તેમ યુઝર્સ જાતે માહિતી મેળવવા કે તેની તપાસ કરવામાં ઓછી મહેનત કરશે. સમય જતાં, AI પર વધુ પડતી નિર્ભરતાને કારણે પરસ્પર વાતચીત ઓછી થઈ શકે છે, બીજા પાસેથી શીખવાનું ઘટી શકે છે અને જ્ઞાનમાં ધીમે ધીમે ઘટાડો આવી શકે છે.
જ્ઞાનનો અંત આવી શકે છે
ઘણા કિસ્સાઓમાં આ નિર્ભરતા જ્ઞાનના વિનાશનું કારણ પણ બની શકે છે, જ્યાં માનવીની સામાન્ય સમજ (Common Sense) ઓછી થઈ જશે. એકંદરે, આ બંને અભ્યાસો દર્શાવે છે કે AI માનવીય જ્ઞાન અને વિચારશક્તિને કેવી રીતે અસર કરી શકે છે.
