આ ગડબડ તમે ઊભી કરી, છતાં ભારતને જવાબદાર ઠેરવો છો?": યુરોપ પર ભડક્યા પીયૂષ ગોયલ

કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે આબોહવા પરિવર્તન અને કાર્બન ઉત્સર્જનના મુદ્દાઓ પર વિકસિત યુરોપિયન રાષ્ટ્રોની આકરી ટીકા કરી છે. જર્મનીની રાજધાની બર્લિનમાં બોલતા તેમણે કહ્યું કે, આજે વિશ્વ જે પર્યાવરણીય સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે, તેના માટે ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોને જવાબદાર ઠેરવવા તે અન્યાયી છે. તેમણે પ્રશ્ન કર્યો કે વાતાવરણમાં કાર્બન ઉત્સર્જનના વિશાળ જથ્થા માટે કયા દેશો જવાબદાર છે અને ઓઝોન સ્તરને નુકસાન પહોંચાડવામાં કયા રાષ્ટ્રોએ ભૂમિકા ભજવી છે,આમ તેમણે આ માટેનો દોષ સીધો જ સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રો પર ઢોળ્યો.

ગોયલે ધ્યાન દોર્યું કે, વિશ્વની કુલ વસ્તીમાં ભારતનો હિસ્સો લગભગ ૧૭ ટકા છે, જ્યારે વૈશ્વિક કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ભારતનું યોગદાન ત્રણ ટકાથી પણ ઓછું છે. તેની સામે, યુરોપની વસ્તી વૈશ્વિક વસ્તીના માત્ર ૩ થી ૪ ટકા જેટલી હોવા છતાં, કાર્બન ઉત્સર્જનમાં તેના ઐતિહાસિક યોગદાનને અવગણી શકાય તેમ નથી.તેમણે નોંધ્યું કે, યુરોપના લોકોનું માથાદીઠ કાર્બન ઉત્સર્જન ભારતની સરખામણીમાં ઘણું વધારે છે. તેથી, આબોહવા પરિવર્તનને પહોંચી વળવા માટે વિવિધ રાષ્ટ્રોની જવાબદારીઓ નક્કી કરતી વખતે, તેમના ઐતિહાસિક યોગદાન અને વર્તમાન સંજોગોને ધ્યાનમાં લેવા અત્યંત આવશ્યક છે.

ગોયલે વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, ભારતે ૧.૪ અબજથી વધુની પોતાની વસ્તીની ઊર્જા, ખોરાક અને અન્ય પાયાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાની છે. આમ છતાં, દેશ સ્વચ્છ ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં ઝડપી પ્રગતિ કરી રહ્યો છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત પર્યાવરણ સંરક્ષણ, સંસાધનોના પુનઃઉપયોગ અને 'સર્ક્યુલર ઇકોનોમી' (ચક્રીય અર્થતંત્ર)ના વિકાસને પણ પ્રાધાન્ય આપી રહ્યું છે.

તેમણે કાર્બન ઉત્સર્જનના મુદ્દે યુરોપને શા માટે પડકાર્યું? 

બર્લિનમાં પોતાના સંબોધન દરમિયાન, ગોયલે વિકસિત રાષ્ટ્રોની ઐતિહાસિક જવાબદારીનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો. તેમણે દલીલ કરી કે, ભલે આજે આ દેશો મજબૂત અર્થતંત્રો અને અદ્યતન ઔદ્યોગિક માળખું ધરાવતા હોય, પરંતુ તેમના પોતાના વિકાસ દરમિયાન તેમણે અશ્મિભૂત ઇંધણનો વ્યાપક ઉપયોગ કર્યો હતો, જેના કારણે વાતાવરણમાં કાર્બન ઉત્સર્જનમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો. તેમણે પ્રશ્ન કર્યો કે, વૈશ્વિક પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડવામાં વિકસિત દેશોની નોંધપાત્ર ઐતિહાસિક ભૂમિકા રહી છે, તો પછી ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશો પર પણ એ જ નિયમો લાદવા કેટલા યોગ્ય છે?

ગોયલના મતે, ભારત હાલમાં પોતાની વિશાળ વસ્તીની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા અને કરોડો નાગરિકોના જીવનધોરણમાં સુધારો કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં, ભારત પાસેથી એવી અપેક્ષા ન રાખી શકાય કે તે પોતાની વિકાસની જરૂરિયાતોને અવગણીને, પહેલેથી જ વિકસિત અર્થતંત્રોને લાગુ પડતી શરતો હેઠળ કામ કરે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, ભારત પર્યાવરણ સંરક્ષણ પ્રત્યે સભાન હોવા છતાં, તેણે પોતાની ઊર્જા સુરક્ષા, ખાદ્ય સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની જરૂરિયાતો પર પણ ધ્યાન આપવું પડશે.

યુરોપની સરખામણીમાં ભારતનું માથાદીઠ કાર્બન ઉત્સર્જન નોંધપાત્ર રીતે ઓછું છે: ગોયલ 

પોતાના નિવેદનમાં, ગોયલે ભારત અને યુરોપના માથાદીઠ કાર્બન ઉત્સર્જન વચ્ચેના તફાવત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું કે ભારતનું માથાદીઠ કાર્બન ઉત્સર્જન યુરોપની સરખામણીમાં ઘણું ઓછું છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, યુરોપનું માથાદીઠ કાર્બન ઉત્સર્જન  અને પર્યાવરણ પર તેની માથાદીઠ અસર  ભારતની સરખામણીમાં સાતથી આઠ ગણી વધારે હોઈ શકે છે.