શું વીજળીના કરંટથી પકડાશે એલિયન્સ? વૈજ્ઞાનિકોએ શોધી નવી ટેકનોલોજી
છેલ્લું અપડેટ : 07 Oct 2026
અંતરિક્ષમાં એલિયન જીવન (Alien Life)ની શોધ વર્ષોથી વૈજ્ઞાનિકો માટે મોટો પડકાર રહી છે. અત્યાર સુધી અલગ-અલગ ગ્રહો અને ઉપગ્રહો પર પાણી, ઓક્સિજન, કાર્બનિક પદાર્થો તથા અન્ય રસાયણોની મદદથી જીવનના સંકેતો શોધવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે. હવે જાપાનની ઓસાકા યુનિવર્સિટી (Osaka University)ના વૈજ્ઞાનિકોએ એવી નવી નૈનો-ટેક્નોલોજી (Nanotechnology) આધારિત પદ્ધતિ વિકસાવી છે, જે ખૂબ જ નાના ઉપકરણમાં અમિનો એસિડ (Amino Acid)ને ઓળખી શકે છે.
બાયોસિગ્નેચરથી કેવી રીતે મળશે જીવનનો સંકેત?
વૈજ્ઞાનિકો જ્યારે કોઈ ગ્રહ પર જીવનની શક્યતા તપાસે છે ત્યારે બાયોસિગ્નેચર (Biosignature) મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જીવંત સજીવો પોતાની પાછળ ચોક્કસ રસાયણિક નિશાન છોડી શકે છે. જોકે, આવા રસાયણોની તપાસ માટે અત્યાર સુધી વપરાતા સાધનો મોટા અને જટિલ હોવાથી તેમને નાના સ્પેસ રોવર (Space Rover)માં મોકલવા મુશ્કેલ રહે છે.
નવી ટેક્નોલોજી આ સમસ્યાનો ઉકેલ આપી શકે છે. નાનકડું ઇલેક્ટ્રોનિક ડિવાઇસ (Electronic Device) અમિનો એસિડની રચનાને ઝડપથી ઓળખી શકે છે, જેના કારણે ભવિષ્યના અંતરિક્ષ મિશનમાં તેનું મહત્વ વધી શકે છે.
L અને D અમિનો એસિડ વચ્ચેનો તફાવત બનશે મહત્વનો
અમિનો એસિડના મુખ્ય બે સ્વરૂપ L-amino acid અને D-amino acid તરીકે ઓળખાય છે. પૃથ્વી પરના જાણીતા જીવનમાં L-amino acidનું પ્રભુત્વ જોવા મળે છે. બીજી તરફ, જીવન સાથે સંબંધિત ન હોય તેવી કેટલીક રસાયણિક પ્રક્રિયાઓમાં બંને પ્રકારના અમિનો એસિડનું મિશ્રણ જોવા મળી શકે છે.
આથી જો કોઈ અન્ય ગ્રહ અથવા ઉપગ્રહના નમૂનામાં L-amino acidનું અસામાન્ય પ્રમાણ જોવા મળે, તો તે સંભવિત જીવન (Potential Life)ની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ સંકેત બની શકે છે. જોકે, માત્ર આ એક સંકેતના આધારે એલિયન જીવનની પુષ્ટિ કરી શકાતી નથી.
બે સોનાના નાનકડા તાર અને AIનું કોમ્બિનેશન
ઓસાકા યુનિવર્સિટીની ટીમે બે અત્યંત પાતળા સોનાના તાર (Gold Nanowires) વચ્ચે નાનકડી જગ્યા બનાવી છે. જ્યારે કોઈ એક મોલેક્યુલ (Molecule) આ ગેપમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે ઇલેક્ટ્રિક કરંટમાં ચોક્કસ ફેરફાર થાય છે. L અને D પ્રકારના અમિનો એસિડથી ઉત્પન્ન થતા ઇલેક્ટ્રિકલ સિગ્નલ અલગ હોઈ શકે છે.
આ સિસ્ટમને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સાથે જોડવામાં આવી છે. અહેવાલ મુજબ, AIની મદદથી અમિનો એસિડના પ્રકારને 80 ટકાથી વધુ ચોકસાઈથી ઓળખવામાં સફળતા મળી છે.
ઉલ્કાપિંડ અને અટાકામાની માટી પર પરીક્ષણ
વૈજ્ઞાનિકોએ ટેક્નોલોજીની ક્ષમતા ચકાસવા માટે મર્ચિસન ઉલ્કાપિંડ (Murchison Meteorite)ના નમૂનાઓ તથા ચિલીના અટાકામા રણ (Atacama Desert)ની માટી પર પણ પરીક્ષણ કર્યું હતું. અટાકામાનું અત્યંત શુષ્ક વાતાવરણ મંગળ ગ્રહના કેટલાક પર્યાવરણીય લક્ષણો સાથે સરખાવવામાં આવે છે.
મંગળથી યુરોપા સુધી ઉપયોગની શક્યતા
આ ટેક્નોલોજીનું કદ નાનું હોવાથી ભવિષ્યના સ્પેસ મિશનમાં તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. મંગળ (Mars), ગુરુનો ચંદ્ર યુરોપા (Europa) અથવા શનિના ચંદ્ર એન્સેલેડસ (Enceladus) જેવા સ્થળોના નમૂનાઓની તપાસમાં આવી નૈનો-ચિપ ઉપયોગી બની શકે છે.
જો આ ટેક્નોલોજી વધુ પરીક્ષણોમાં સફળ સાબિત થાય, તો ભવિષ્યમાં વૈજ્ઞાનિકો મોટા સાધનોની જગ્યાએ નાના અને ઓછા વજનના ઉપકરણો દ્વારા દૂરના વિશ્વોમાં જીવનના સંભવિત રાસાયણિક સંકેતો શોધી શકશે.