ઈરાનમાં આર્થિક સંકટની ગંભીર અસર: દેવું ચૂકવવા લોકો કિડનીથી લઈને બોન મેરો અને લીવર વેચવા મજબૂર

ઈરાનમાં ઘેરા બની રહેલા આર્થિક સંકટની અસર હવે સામાન્ય નાગરિકોના જીવન પર ગંભીર રીતે જોવા મળી રહી છે. મોંઘવારી, દેવું અને રોજિંદા ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે કેટલાક લોકો પોતાના શરીરના અંગો વેચવા તૈયાર થઈ રહ્યા છે. કિડની, બોન મેરો (Bone Marrow), લીવર, અંડકોષ અને આંખના કોર્નિયા (Cornea) વેચવા માટે ઓનલાઈન જાહેરાતો મૂકવામાં આવી રહી હોવાનો ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. ઈરાન ઇન્ટરનેશનલની તપાસમાં સામે આવેલી આ વિગતો દેશની આર્થિક સ્થિતિ અને સામાન્ય લોકોની મુશ્કેલીઓ તરફ ધ્યાન દોરે છે.

ટેલિગ્રામ પર 600થી વધુ જાહેરાતોની તપાસ

રિપોર્ટ અનુસાર, મે મહિનાના અંતથી ઓક્ટોબરના અંત સુધી ટેલિગ્રામની એક ચેનલ પર મૂકવામાં આવેલી અંગો વેચવાની 600થી વધુ જાહેરાતોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તેમાં લગભગ દર ત્રણમાંથી એક જાહેરાતમાં એક કરતાં વધુ અંગ અથવા શરીરના ટિશ્યૂ વેચવાની તૈયારી દર્શાવવામાં આવી હતી. જાહેરાતોના આંકડા પ્રમાણે, 498 લોકોએ કિડની વેચવાની ઓફર કરી હતી. જ્યારે 279 જાહેરાતોમાં બોન મેરો, 51માં લીવર, 15માં અંડકોષ અને બે જાહેરાતોમાં કોર્નિયા વેચવાની તૈયારી દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત 142 જાહેરાતોમાં કિડની અને બોન મેરો બંને વેચવાની વાત હતી. 26 જાહેરાતોમાં કિડની, બોન મેરો અને લીવર ત્રણેય આપવાની તૈયારી દર્શાવવામાં આવી હતી. આ જાહેરાતોમાંથી કેટલીકમાં અંગદાન અને અંગ વેચાણ વચ્ચેનો તફાવત તથા તેની તબીબી પ્રક્રિયા અંગે પૂરતી જાણકારી ન હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે. એક વ્યક્તિએ તો એવો દાવો કર્યો હતો કે તે આ અંગો ગુમાવ્યા પછી પણ જીવિત રહી શકશે, જ્યારે તેને એ પણ ખબર નહોતી કે ઈરાનમાં તે જે અંગો વેચવાની ઓફર કરી રહ્યો છે, તેમના પ્રત્યારોપણની કોઈ સ્થાપિત વ્યવસ્થા છે કે નહીં.

દીકરીના ભવિષ્ય માટે અંગ વેચવા તૈયાર પિતા

આર્થિક સંકટમાં ફસાયેલા લોકોની સ્થિતિ તેમની જાહેરાતો અને અનુભવોમાંથી સ્પષ્ટ થાય છે. એક પિતા પોતાની નાની દીકરીનું ભવિષ્ય સુરક્ષિત કરવા માટે પોતાના શરીરના મહત્ત્વપૂર્ણ અંગો વેચવા તૈયાર હોવાનું જણાવે છે. કપડાંનો વ્યવસાય બંધ થઈ જતાં દેવામાં ડૂબેલા એક ભૂતપૂર્વ વેપારીએ પણ અંગ વેચીને પોતાની કેટલીક જવાબદારીઓ પૂરી કરવાની આશા વ્યક્ત કરી છે. બીજી તરફ, બે દીકરીઓનું એકલા હાથે ભરણપોષણ કરતી એક મહિલાએ ઘરનો સામાન્ય ખર્ચ ચલાવવા માટે ખરીદદારો શોધી રહી હોવાનું જણાવ્યું છે. આવા કિસ્સાઓ દર્શાવે છે કે આર્થિક મુશ્કેલીને કારણે કેટલાક પરિવારો જીવનની મૂળભૂત જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પણ સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.

અમેરિકાના પ્રતિબંધો અને નાકાબંધીથી આર્થિક દબાણ

ઈરાનની આર્થિક મુશ્કેલીઓ પાછળ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો અને મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલો તણાવ પણ મહત્ત્વનાં પરિબળો છે. અહેવાલ મુજબ, અમેરિકાના આર્થિક પ્રતિબંધો, વેપાર પરનાં નિયંત્રણો અને નૌકાદળની નાકાબંધીને કારણે ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પર દબાણ વધ્યું છે. અલ જઝીરાના અહેવાલ અનુસાર, અમેરિકાના વિદેશમંત્રી માર્કો રુબિયોએ પેરિસમાં G7 દેશોના સમકક્ષો સાથેની ચર્ચા દરમિયાન ઈરાન પરનું દબાણ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહી શકે તેવી ચેતવણી આપી હતી. તેમણે આગામી મહિનાઓમાં ઈરાનની આર્થિક સ્થિતિ વધુ ખરાબ થવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરી હતી.

તેલની આવક ઘટે તો સરકાર સામે મોટો પડકાર

તેહરાન સ્થિત અર્થશાસ્ત્રી ઇસાક સઈદિયાને ચેતવણી આપી છે કે જો આર્થિક ઘેરાબંધીને કારણે ઈરાનની તેલમાંથી થતી આવક લગભગ શૂન્યની નજીક પહોંચી જશે, તો સરકાર માટે અનેક જવાબદારીઓ નિભાવવી મુશ્કેલ બની શકે છે. તેમના મતે, આવી સ્થિતિમાં સરકારી કર્મચારીઓના પગાર અને પેન્શન ચૂકવવા, જરૂરી ચીજવસ્તુઓનો પુરવઠો જાળવવા અને મોંઘવારીને કાબૂમાં રાખવા સરકાર સામે મોટો પડકાર ઊભો થઈ શકે છે. જોકે, ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાનના વહીવટીતંત્રે દેશની અર્થવ્યવસ્થા પડી ભાંગવાની આશંકાઓને નકારી છે. સરકારનું કહેવું છે કે ઈરાન લાંબા સમય સુધી પ્રતિબંધોનો સામનો કરવા તૈયાર છે.

આર્થિક સંકટની સાથે સૈન્ય તણાવ પણ યથાવત્

ઈરાનની મુશ્કેલીઓ માત્ર અર્થતંત્ર પૂરતી મર્યાદિત નથી. મધ્ય પૂર્વમાં સૈન્ય તણાવ પણ ચાલુ છે. ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)એ બહેરીનમાં અમેરિકાના હવાઈ સંરક્ષણ રડાર પર ડ્રોન હુમલો કર્યો હોવાનો દાવો કર્યો છે. આ ઉપરાંત હોર્મુઝની સામુદ્રધુની નજીક દરિયાઈ સુરંગો સાથે અથડાવાના કારણે ઓઇલ ટેન્કરોમાં આગ લાગ્યાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે. આ વિસ્તાર વૈશ્વિક તેલ પરિવહન માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ હોવાથી અહીંનો તણાવ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો અને વેપાર પર પણ અસર કરી શકે છે. ઈરાનમાં અંગો વેચવાની જાહેરાતોનો વધતો પ્રવાહ દેશના આર્થિક સંકટની માનવીય અસરને ઉજાગર કરે છે. જોકે, આ જાહેરાતો અને તેમાં દર્શાવાયેલા દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ તથા સંબંધિત તબીબી વ્યવસ્થાની વિગતો અલગથી તપાસવા જેવી છે.