VIDEO: 'ભારતની સૈન્ય ક્ષમતાઓનું સન્માન કરીએ છીએ', પાકિસ્તાની સેના બોલી- અમે તેમની સાથે રેસમાં નથી
છેલ્લું અપડેટ : 17 Sept 2026
પાકિસ્તાનના ટોચના સૈન્ય પ્રવક્તા લેફ્ટનન્ટ જનરલ અહમદ શરીફ ચૌધરીએ ભારતની વધતી સૈન્ય ક્ષમતાઓ અંગે મહત્વનું નિવેદન આપ્યું છે. અલ અરબિયા ઈંગ્લિશને આપેલા ઈન્ટરવ્યૂમાં તેમણે કહ્યું કે પાકિસ્તાન ભારતની સૈન્ય ક્ષમતાઓનું સન્માન કરે છે, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે કોઈપણ પ્રકારની હથિયારોની દોડ (Arms Race)માં પાકિસ્તાન સામેલ નથી.
'ભારતીય સૈન્ય ક્ષમતાઓનું સન્માન કરીએ છીએ'
ભારતની એર ડિફેન્સ (Air Defence), મિસાઈલ અને પરંપરાગત સ્ટ્રાઈક ક્ષમતાઓમાં થઈ રહેલા વિકાસ અંગે પાકિસ્તાનની ચિંતાને લઈને પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો. તેના જવાબમાં અહમદ શરીફ ચૌધરીએ જણાવ્યું કે પાકિસ્તાન ભારતની સૈન્ય ક્ષમતાઓનું સન્માન કરે છે અને પોતાની સૈન્ય તાકાત વધારવા માટે ભારત દ્વારા કરવામાં આવતા મોટા ખર્ચ અને સંસાધનોને સમજે છે. જોકે, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેનો અર્થ એ નથી કે પાકિસ્તાન ભારત સાથે હથિયારોની કોઈ રેસમાં છે.
ચૌધરીએ પાકિસ્તાનની ક્ષમતાઓને મુખ્યત્વે રક્ષણાત્મક (Defensive) ગણાવી હતી. તેમણે દાવો કર્યો કે કોઈપણ દેશ સામે પાકિસ્તાનનો આક્રમક ઈરાદો નથી અને પોતાની રક્ષણાત્મક ક્ષમતાઓ પર તેને વિશ્વાસ છે. આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ભારત અને પાકિસ્તાન બંને પોતાની સુરક્ષા અને સૈન્ય ક્ષમતાઓ અંગે સતત ચર્ચામાં રહે છે.
ભારતની મિસાઈલ અને એર ડિફેન્સ ક્ષમતામાં વધારો
ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદન (Defence Manufacturing) અને આધુનિક સૈન્ય ટેક્નોલોજી પર ભાર વધાર્યો છે. દેશમાં વિવિધ પ્રકારની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ અને મિસાઈલ કાર્યક્રમો પર કામ ચાલી રહ્યું છે. ભારતના એર ડિફેન્સ નેટવર્કમાં આકાશ (Akash), આકાશ-એનજી (Akash-NG), ક્યૂઆરએસએએમ (QRSAM) અને વીશોરાડ્સ (VSHORADS) જેવી સિસ્ટમોનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત બ્રહ્મોસ (BrahMos) ભારત અને રશિયાનો સંયુક્ત કાર્યક્રમ છે, જ્યારે એમઆરએસએએમ (MRSAM) ભારત અને ઇઝરાયલના સહયોગથી વિકસાવવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમો ભારતની વિવિધ સ્તરની રક્ષણાત્મક અને સ્ટ્રાઈક ક્ષમતાઓ સાથે જોડાયેલી છે.
ભારતની વ્યૂહાત્મક મિસાઈલ ક્ષમતામાં અગ્નિ (Agni) શ્રેણી અને સબમરીનથી લોન્ચ થતી કે-સિરીઝ (K-Series) બેલિસ્ટિક મિસાઈલોનો સમાવેશ થાય છે. આ વ્યૂહાત્મક સિસ્ટમો ભારતના પરમાણુ પ્રતિરોધ (Nuclear Deterrence) સાથે જોડાયેલી છે અને પરંપરાગત મિસાઈલ કાર્યક્રમોથી અલગ શ્રેણીમાં આવે છે.
સ્વદેશી ડિફેન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ પર ભાર
ભારત સરકાર છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશમાં જ સંરક્ષણ સાધનોનું ઉત્પાદન વધારવા માટે પ્રયાસ કરી રહી છે. આ અંતર્ગત સરકારી સંસ્થાઓ ઉપરાંત ખાનગી ક્ષેત્રની કંપનીઓને પણ સંરક્ષણ ટેક્નોલોજી અને ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં વધુ ભાગીદારી આપવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
આ પ્રકારની નીતિનો હેતુ આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા ઉપરાંત દેશમાં સંરક્ષણ ઉદ્યોગ માટે મજબૂત સપ્લાય ચેઇન (Supply Chain) ઊભી કરવાનો છે. મિસાઈલ, ડ્રોન, એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, રડાર અને અન્ય સૈન્ય સાધનોના ક્ષેત્રમાં સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માટે વિવિધ કાર્યક્રમો ચાલી રહ્યા છે.
રશિયા સાથે પણ સંરક્ષણ સહયોગ
સ્વદેશી સંરક્ષણ કાર્યક્રમો ઉપરાંત ભારત પોતાના પરંપરાગત રક્ષા ભાગીદારો સાથે પણ સહયોગ જાળવી રહ્યું છે. ખાસ કરીને રશિયા સાથે ભારતનો લાંબા સમયથી સંરક્ષણ સહયોગ રહ્યો છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, રશિયા ભારતના એસયુ-30એમકેઆઈ (Su-30MKI) ફાઈટર જેટના આધુનિકીકરણ (Modernisation) માટે સહયોગની ઓફર કરી રહ્યું છે. બંને દેશો અંદાજે 260 જેટલા Su-30MKI વિમાનો સાથે જોડાયેલા ‘સુપર સુખોઈ’ (Super Sukhoi) અપગ્રેડ કાર્યક્રમ અંગે ચર્ચા કરી રહ્યા છે. તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં 84 વિમાનોને સામેલ કરવાની વાત સામે આવી છે.
આ ઉપરાંત રશિયા દ્વારા એસયુ-57 (Su-57) પાંચમી પેઢીના ફાઈટર જેટનું ભારતમાં સંયુક્ત ઉત્પાદન (Joint Production) કરવાની દરખાસ્ત અંગે પણ અહેવાલો આવ્યા છે. S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ અને તેની જાળવણી, રિપેર તથા ઓવરહોલ (MRO) સુવિધા અંગે પણ સહયોગની ચર્ચા થઈ રહી છે.
AMCA કાર્યક્રમથી પાંચમી પેઢીના ફાઈટર પર નજર
ભારત પોતાની પાંચમી પેઢીના ફાઈટર એરક્રાફ્ટ માટે એડવાન્સ્ડ મિડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) કાર્યક્રમ પર પણ કામ કરી રહ્યું છે. આ કાર્યક્રમનો હેતુ લાંબા ગાળે ભારતની સ્વદેશી એરોસ્પેસ અને કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ ક્ષમતાને મજબૂત બનાવવાનો છે.
આ રીતે ભારત એક તરફ સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને સંશોધન પર ભાર મૂકી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ રશિયા સહિતના દેશો સાથે ટેક્નોલોજી અને સંરક્ષણ સહયોગ પણ જાળવી રહ્યું છે.
પાકિસ્તાનનો રક્ષણાત્મક ક્ષમતાઓ પર ભાર
પાકિસ્તાની સૈન્ય પ્રવક્તાના તાજેતરના નિવેદનનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે પાકિસ્તાન ભારત સાથે સીધી હથિયાર સ્પર્ધામાં હોવાનો દાવો કરતું નથી. ચૌધરીએ પાકિસ્તાનની સૈન્ય ક્ષમતાને રક્ષણાત્મક ગણાવી અને કોઈપણ દેશ સામે આક્રમક ઈરાદો ન હોવાની વાત કરી છે.
સાથે જ, ભારતની વધતી સૈન્ય ક્ષમતાઓ અને સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદનને લઈને દક્ષિણ એશિયાની સુરક્ષા સ્થિતિ (Regional Security) પર ચર્ચા યથાવત છે. બંને દેશો પરમાણુ ક્ષમતા ધરાવતા હોવાથી મિસાઈલ, એર ડિફેન્સ અને અન્ય આધુનિક સૈન્ય ટેક્નોલોજીના વિકાસને વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
હાલમાં સામે આવેલા પાકિસ્તાની નિવેદનથી એટલું સ્પષ્ટ થાય છે કે ઇસ્લામાબાદ ભારતની વધતી સૈન્ય ક્ષમતાઓને ધ્યાનમાં રાખે છે, પરંતુ તેની સત્તાવાર સ્થિતિ મુજબ તે ભારત સાથે હથિયારોની સીધી રેસમાં સામેલ નથી.