ભારતની વિદેશ નીતિ કોઈના દબાણમાં નહીં: રશિયા સાથેના સંબંધો પર એસ. જયશંકરનો પશ્ચિમી દેશોને જવાબ
છેલ્લું અપડેટ : 05 Oct 2026
રશિયા સાથેના સંબંધોને લઈને પશ્ચિમી દેશોના સતત દબાણ વચ્ચે વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ભારતનું વલણ ખૂબ જ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં રજૂ કર્યું છે. મ્યુનિક લીડર્સ મીટિંગમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતની વિદેશ નીતિ કોઈપણ પશ્ચિમી જૂથના આધારે નહીં, પરંતુ તેના પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો અને ઐતિહાસિક અનુભવોના આધારે નક્કી થાય છે. જયશંકરે 1950ના દશકથી ચાલતા ભારત-રશિયા સંબંધોને યાદ કરતા કહ્યું કે મુશ્કેલ સમયમાં સોવિયત સંઘે ભારતનો સાથ આપ્યો હતો.
રાષ્ટ્રીય હિતો અને ઈતિહાસ પર આધારિત વિદેશ નીતિ
વિદેશ મંત્રીએ પુનરોચ્ચાર કર્યો કે ભારતની વિદેશ નીતિ પશ્ચિમી ભૌગોલિક-રાજકીય જૂથોના હિસાબે નહીં, પરંતુ તેની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતો અને રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને ઘડવામાં આવે છે. મ્યુનિક લીડર્સ મીટિંગમાં ભારત-રશિયા સંબંધોના ભવિષ્ય પર ચર્ચા કરતા તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે બંને દેશોના સંબંધોની પાયાની અસરો ખૂબ જૂની છે અને ભારત તે ઈતિહાસને ક્યારેય ભૂલી શકે નહીં.
1950ના દશકથી રશિયાનો સહયોગ
જયશંકરે 1950ના દશકના મજબૂત સંબંધોને યાદ કરતા જણાવ્યું કે જ્યારે ભારતની સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા સામે મોટા પડકારો હતા, ત્યારે રશિયા અનેક અવસરો પર ભારતની પડખે ઊભું રહ્યું હતું. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, તે સમયે દુનિયાના ઘણા દેશો ભારતના પડોશી સૈન્ય શાસનના સમર્થનમાં હતા, પરંતુ રશિયા સાથેના ભારતના સંબંધો હંમેશાં અલગ અને વિશેષ રહ્યા છે.
સંરક્ષણથી લઈને ઊર્જા ક્ષેત્ર સુધી વ્યાપક સંબંધો
વિદેશ મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત-રશિયા સંબંધો માત્ર સંરક્ષણ સહયોગ પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમય સાથે તેનો વ્યાપ ઘણો વધ્યો છે. આજે આ સંબંધોમાં સંરક્ષણ, પરમાણુ ઊર્જા, અવકાશ (સ્પેસ), વ્યાપાર, રોકાણ અને કુદરતી સંસાધનોનો સહયોગ પણ સામેલ છે. બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે પણ ભારત રશિયા સાથેના પોતાના સંબંધોને રાષ્ટ્રીય હિતના દ્રષ્ટિકોણથી જ જુએ છે.
રશિયા-યૂક્રેન યુદ્ધ પર ભારતનું સ્પષ્ટ વલણ
રશિયા સાથેના સંબંધોની ચર્ચાની સાથે જયશંકરે યૂક્રેન યુદ્ધ અંગે પણ ભારતની નીતિ દોહરાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે ભારતની સ્પષ્ટ ઇચ્છા છે કે આ યુદ્ધનો અંત આવવો જોઈએ અને તેનો ઉકેલ માત્ર વાતચીત, કૂટનીતિ તથા મંત્રણા દ્વારા જ સંભવ છે. ભારતે આ દિશામાં સક્રિયતા વધારી છે અને રશિયા તથા યૂક્રેન બંને પક્ષો સાથે વાતચીત કરીને સંવાદનો રસ્તો ખુલ્લો રાખવાનો સતત પ્રયાસ કર્યો છે.
બ્લેક સીથી લઈને ઊર્જા સુરક્ષા સુધી મધ્યસ્થીની ભૂમિકા
વિદેશ મંત્રીએ જણાવ્યું કે ભારત માત્ર યુદ્ધ અટકાવવાની અપીલ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ કેટલાક વ્યવહારિક મુદ્દાઓ પર પણ બંને પક્ષો સાથે ચર્ચા કરી રહ્યું છે. ભારતે બ્લેક સીમાં જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર, અનાજ અને ઊર્જાની નિકાસ તેમજ પરસ્પર હુમલા ન કરવાના મુદ્દાઓ પર બંને દેશોની ચિંતાઓને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, જેથી તાત્કાલિક પ્રગતિ થઈ શકે.
પશ્ચિમી દેશોના દબાણ વચ્ચે સ્વતંત્ર માર્ગ
પશ્ચિમી દેશો દ્વારા રશિયા પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો અને અન્ય સહયોગી દેશો પાસેથી અપેક્ષાઓ રાખવાના સમયમાં પણ ભારતે સાબિત કર્યું છે કે તેની નીતિઓ કોઈના દબાણ હેઠળ નથી બનતી. જૂના સંરક્ષણ સંબંધો, ઊર્જાની જરૂરિયાતો અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને કારણે ભારત પોતાના સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રીય હિતોને સર્વોપરી રાખીને જ રશિયા સાથેના સંબંધો જાળવી રહ્યું છે.