ChatGPTથી હત્યા કેસમાં ખોટી જુબાની, ન્યાયાધીશો ભડક્યા; વકીલને રૂ.5 લાખનો દંડ
છેલ્લું અપડેટ : 12 Sept 2026
અમેરિકાના ન્યૂ મેક્સિકોમાં હત્યાના એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન એવી ઘટના સામે આવી છે, જેણે અદાલતમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (Artificial Intelligence)ના ઉપયોગ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે. એક વકીલે કેસની કાર્યવાહીનો સાર તૈયાર કરવા માટે ChatGPTની મદદ લીધી હતી. જોકે, તૈયાર થયેલા દસ્તાવેજમાં એવા સાક્ષીઓ અને પોલીસના નિવેદનોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો, જે વાસ્તવમાં અસ્તિત્વમાં જ નહોતા. મામલો સામે આવ્યા બાદ ન્યૂ મેક્સિકોની સર્વોચ્ચ અદાલતે વકીલ સ્ટીફન એરોન્સને અદાલતની અવમાનના (Contempt of Court) બદલ 5,000 ડોલર એટલે કે આશરે રૂ.5 લાખનો દંડ ફટકાર્યો છે.
ChatGPTએ ઘડ્યા બનાવટી સાક્ષીઓ અને પોલીસના નિવેદનો
અદાલતમાં રજૂ કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજમાં સંપૂર્ણપણે બનાવટી સાક્ષીઓની જુબાનીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં ગોળી ચલાવનાર વ્યક્તિએ કયા રંગનાં કપડાં પહેર્યા હતા તેની વિગતો પણ આપવામાં આવી હતી. દસ્તાવેજમાં જણાવાયું હતું કે ગોળી ચલાવનાર વ્યક્તિએ ઘેરા રંગનું પેન્ટ અને સફેદ શર્ટ પહેર્યું હતું.
પછી તપાસમાં સામે આવ્યું કે આવા સાક્ષીઓ કે પોલીસના નિવેદનો કેસના વાસ્તવિક દસ્તાવેજોમાં હતા જ નહીં. આ માહિતી ChatGPT દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા સારાંશમાં સામેલ થઈ હતી.
વકીલે કેસના દસ્તાવેજો ChatGPTમાં મૂક્યા હતા
વકીલ સ્ટીફન એરોન્સે જણાવ્યું હતું કે તેમણે કેસની કાર્યવાહીનું સંક્ષિપ્ત અને વિશ્વસનીય સારાંશ તૈયાર કરવા માટે ChatGPTનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ માટે તેમણે કેસની લેખિત કાર્યવાહી (Transcript) અને અન્ય સંબંધિત દસ્તાવેજો કૃત્રિમ બુદ્ધિના સાધનમાં મૂક્યા હતા.
એરોન્સને આશા હતી કે ChatGPT ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજોના આધારે સંપૂર્ણ રીતે વિશ્વસનીય સારાંશ તૈયાર કરશે. જોકે, તૈયાર થયેલા સારાંશમાં એવા તથ્યો અને સાક્ષીઓનો ઉલ્લેખ થયો, જે વાસ્તવમાં કેસમાં હાજર જ નહોતા. વકીલે અદાલત સમક્ષ જણાવ્યું હતું કે કૃત્રિમ બુદ્ધિ આટલી હદ સુધી ખોટી માહિતી ઘડી શકે છે તેનો તેમને અંદાજ નહોતો.
ન્યાયાધીશે પૂછ્યું- શું તમને આવી ઘટનાઓની જાણ નથી?
21 ઓગસ્ટે થયેલી સુનાવણી દરમિયાન ન્યાયાધીશોએ વકીલની દલીલ પર આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું હતું. ન્યાયમૂર્તિ સી. શેનન બેકને વકીલને પૂછ્યું હતું કે શું તેઓ સમાચાર જુએ છે, રેડિયો સાંભળે છે અથવા દુનિયામાં ચાલી રહેલી ઘટનાઓ વિશે વાંચે છે?
ન્યાયાધીશે જણાવ્યું હતું કે વકીલો દ્વારા કૃત્રિમ બુદ્ધિથી ઘડવામાં આવેલી ખોટી માહિતી પર વિશ્વાસ કરવાના કિસ્સા હવે અવારનવાર સામે આવી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં અદાલતમાં રજૂ કરવામાં આવતી દરેક માહિતીની ચકાસણી (Fact Check) કરવી અત્યંત જરૂરી છે.
કૃત્રિમ બુદ્ધિના વધતા ઉપયોગ વચ્ચે નિયંત્રણની માંગ
આ મામલો એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે વિશ્વભરમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિના વધતા ઉપયોગ સાથે તેના જોખમો અંગે પણ ચર્ચા વધી રહી છે. યુરોપિયન સંઘે મોટી તકનીકી કંપનીઓને તેમના કૃત્રિમ બુદ્ધિના નમૂનાઓ પર વધુ નિયંત્રણ રાખવા અપીલ કરી છે.
કૃત્રિમ બુદ્ધિ આધારિત સ્વચાલિત પ્રણાલીઓ દ્વારા ઘૂસણખોરી અને સ્વતંત્ર રીતે કરવામાં આવેલી કેટલીક પ્રવૃત્તિઓ બાદ ચિંતા વધુ વધી છે. યુરોપિયન સંઘના એક પ્રવક્તાએ કહ્યું હતું કે અદ્યતન કૃત્રિમ બુદ્ધિ પ્રણાલીઓને નિયંત્રણમાં રાખવાનો સમય આવી ગયો છે.
ChatGPT જેવી કૃત્રિમ બુદ્ધિ પ્રણાલીઓ ઝડપી માહિતી અને સારાંશ તૈયાર કરવામાં મદદરૂપ બની શકે છે, પરંતુ આ ઘટનાએ ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કાનૂની કે અન્ય ગંભીર મામલામાં કૃત્રિમ બુદ્ધિ દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી પર આંખ બંધ કરીને વિશ્વાસ કરવો જોખમી બની શકે છે. માનવીય ચકાસણી અને જવાબદારી હજુ પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.