બાંગ્લાદેશમાં શેખ હસીનાની પાર્ટીને મોટો ફટકો; 7 નેતાઓને ફાંસીની સજા

બાંગ્લાદેશના ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ (ICT) એ ૨૦૨૪ના વિદ્યાર્થી આંદોલન સાથે સંકળાયેલા માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ બદલ શેખ હસીનાની અવામી લીગ પાર્ટીના સાત વરિષ્ઠ નેતાઓને મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવી હતી. તેમાં પાર્ટીના મહાસચિવ અને ભૂતપૂર્વ મંત્રી ઓબેદુલ કાદેરનો પણ સમાવેશ થાય છે. જસ્ટિસ નઝરુલ ઇસ્લામ ચૌધરીના અધ્યક્ષસ્થાને ટ્રિબ્યુનલ-૨ દ્વારા આ ચુકાદો આપવામાં આવ્યો હતો. આ બેંચમાં જસ્ટિસ મો. મંજુરુલ બશીદ અને જસ્ટિસ નૂર મોહમ્મદ શહેરિયાર કબીરનો પણ સમાવેશ થતો હતો. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આરોપો સાબિત થયા છે, જેના કારણે મહત્તમ સજા ફટકારવી જરૂરી બની છે.   એવું જાણવા મળ્યું છે કે તમામ સાત આરોપીઓ ફરાર છે—એટલે કે તેઓ હાલમાં દેશની બહાર છે. તેમની ગેરહાજરીમાં સુનાવણી આગળ વધી હતી અને કોર્ટે તેમનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે સરકારી વકીલોની નિમણૂક કરી હતી.   મૃત્યુદંડની સજા પામેલા નેતાઓ:   અવામી લીગના મહાસચિવ ઓબેદુલ કાદેર અવામી લીગના સંયુક્ત મહાસચિવ એએફએમ બહાઉદ્દીન નસીમ માહિતી અને પ્રસારણ રાજ્ય મંત્રી મોહમ્મદ અલી અરાફાત જુબો લીગના પ્રમુખ શેખ ફઝલે શમ્સ પરાશ જુબો લીગના મહાસચિવ મૈનુલ હુસૈન ખાન નિખિલ છત્ર લીગના પ્રમુખ સદ્દામ હુસૈન છત્ર લીગના મહાસચિવ શેખ વાલી આસિફ એનાન   કોર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, આ નેતાઓ પર જુલાઈ-ઓગસ્ટ ૨૦૨૪માં તત્કાલીન વડાપ્રધાન શેખ હસીનાની સરકાર વિરુદ્ધના વિદ્યાર્થી આંદોલન દરમિયાન હત્યા, હિંસા ભડકાવવી, ઉશ્કેરણી અને કાવતરું રચવાના આરોપો હતા. સરકારી પક્ષે જણાવ્યું હતું કે આંદોલનને દબાવવા માટે પાર્ટીના કાર્યકરો તેમજ યુવા અને વિદ્યાર્થી પાંખના સભ્યોને તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. સરકારી પક્ષનો દાવો છે કે તે સમયગાળા દરમિયાન ૧,૪૦૦થી વધુ પ્રદર્શનકારીઓ માર્યા ગયા હતા અને ૨૫,૦૦૦થી વધુ લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા. સંયુક્ત રાષ્ટ્રની માનવાધિકાર કચેરીએ પણ બાદમાં અંદાજ મૂક્યો હતો કે ૧૫ જુલાઈ અને ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ વચ્ચેની હિંસામાં આશરે ૧,૪૦૦ લોકો માર્યા ગયા હતા. કોર્ટે ઓબેદુલ કાદેર, બહાઉદ્દીન નસીમ, મોહમ્મદ અલી અરાફાત, શેખ ફઝલે શમ્સ પરાશ અને મૈનુલ હુસૈન ખાન નિખિલની જંગમ અને સ્થાવર સંપત્તિના ૫૦ ટકા હિસ્સાને જપ્ત કરવાનો પણ આદેશ આપ્યો છે. અદાલતે નિર્દેશ આપ્યો કે આ સંપત્તિઓના વેચાણથી મળેલી રકમ 'જુલાઈ ફાઉન્ડેશન' અથવા સરકારી એજન્સી દ્વારા મૃતકો અને ઘાયલોના પરિવારોને વળતર તરીકે વહેંચવામાં આવે.

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ શું છે?

૨૦૨૪માં શરૂ થયેલું વિદ્યાર્થી આંદોલન શરૂઆતમાં સરકારી નોકરીઓમાં અનામત પ્રણાલી (ક્વોટા સિસ્ટમ) વિરુદ્ધ હતું. બાદમાં, તે શેખ હસીના સરકાર વિરુદ્ધ એક વિશાળ જન-આંદોલનમાં ફેરવાઈ ગયું. જુલાઈ અને ઓગસ્ટ દરમિયાન દેશભરમાં વિરોધ પ્રદર્શનો થયા અને સરકારે તેને દબાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. ૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૪ના રોજ હસીના સરકાર પડી ભાંગી અને તેઓ ભારત ભાગી ગયા. સરકારી પક્ષનો આરોપ છે કે ઓબેદુલ કાદરે પક્ષ અને તેની સંલગ્ન સંસ્થાઓના કાર્યકરોને વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓ પર હુમલો કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. ફોરેન્સિક તપાસ હેઠળની એક ઓડિયો રેકોર્ડિંગમાં તેમને 'છત્ર લીગ'ના નેતાઓ સાથે વાત કરતા સાંભળવામાં આવ્યા હતા. તેમના પર મીડિયા પર નિયંત્રણ રાખવા અને સમાચાર કવરેજને દબાવવામાં ભૂમિકા ભજવવાનો આરોપ પણ છે. અરાફાત પર મીડિયા નિયંત્રણ અંગેના આરોપો હતા, જ્યારે નસીમ પર પક્ષની પ્રતિક્રિયાનું આયોજન કરવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો.   આ ચુકાદો અગાઉના એક નિર્ણય બાદ આવ્યો છે. નવેમ્બર ૨૦૨૫માં, ટ્રિબ્યુનલ-૧એ શેખ હસીનાને તે જ આંદોલન દરમિયાન માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે દોષિત ઠેરવીને મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવી હતી. તે કેસમાં, અદાલતે હસીનાને ઉશ્કેરણી કરવા, અત્યાચાર રોકવામાં નિષ્ફળ રહેવા અને વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓ સામે ડ્રોન, હેલિકોપ્ટર અને ઘાતક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરવાનો આદેશ આપવા બદલ દોષિત ઠેરવી હતી. હસીનાની સાથે ભૂતપૂર્વ ગૃહમંત્રી અસદુઝ્ઝમાન ખાન કમાલને પણ મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી હતી. ભૂતપૂર્વ પોલીસ વડા ચૌધરી અબ્દુલ્લા અલ-મામુનને પાંચ વર્ષની સજા મળી હતી, કારણ કે તેમણે તપાસમાં સહકાર આપ્યો હતો અને સરકારી સાક્ષી બન્યા હતા. નોંધનીય છે કે શેખ હસીના હજુ પણ ભારતમાં જ છે.