VIDEO: મેડ-ઇન-ચાઇના હથિયારોની ફરી પોલ ખુલી? પાકિસ્તાન બાદ બાંગ્લાદેશમાં ચીની ટેન્કમાં વિસ્ફોટ
છેલ્લું અપડેટ : 10 Sept 2026
ચીનમાં બનેલા સૈન્ય સાધનોની વિશ્વસનીયતા અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. બાંગ્લાદેશના ચટગાંવમાં લાઇવ-ફાયર અભ્યાસ (Live-Fire Exercise) દરમિયાન ચીની મૂળની Type-59 ટાંકીમાં અચાનક વિસ્ફોટ થયો હતો. આ ઘટનામાં બે સૈનિકોના મોત થયા હતા, જ્યારે એક અધિકારી ગંભીર રીતે ઘાયલ થયો હતો. બાંગ્લાદેશની ઇન્ટર-સર્વિસિસ પબ્લિક રિલેશન્સ (ISPR)એ ઘટનાની પુષ્ટિ કરી છે અને તપાસ ચાલી રહી હોવાનું જણાવ્યું છે.
Type-59 ટાંકીમાં થયો વિસ્ફોટ
આ ઘટના ચટગાંવ જિલ્લાના હાટહઝારી ફીલ્ડ ફાયરિંગ રેન્જમાં બની હતી. બાંગ્લાદેશ આર્મીના લાઇવ-ફાયર અભ્યાસ દરમિયાન Type-59 ટાંકીમાં વિસ્ફોટ થયો હતો. ઘાયલ અધિકારીને હેલિકોપ્ટર મારફતે ઢાકાના Combined Military Hospitalમાં સારવાર માટે ખસેડવામાં આવ્યા હતા.
Type-59 મૂળ સોવિયત T-54 ટાંકીનું ચીની વર્ઝન છે અને તેનો ડિઝાઇન અનેક દાયકાઓ જૂનો છે. બાંગ્લાદેશે પોતાની ટાંકી ફલીટમાં કેટલાક અપગ્રેડ કર્યા છે, પરંતુ મૂળ પ્લેટફોર્મ જૂનું જ છે. નિષ્ણાતોના મતે, આવી ઘટનાનું કારણ માત્ર દેશના આધારે નક્કી કરી શકાય નહીં. જૂનું સાધન, મિકેનિકલ ખામી, જાળવણી અથવા દારૂગોળાની ગુણવત્તા જેવા અનેક કારણો હોઈ શકે છે. તેથી તપાસ પૂર્ણ થયા પહેલાં ચોક્કસ કારણ અંગે નિષ્કર્ષ કાઢવો વહેલો ગણાશે.
Operation Sindoorમાં પણ ચીની સિસ્ટમ ચર્ચામાં રહી
આ પહેલાં મે 2025માં ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંઘર્ષ દરમિયાન પાકિસ્તાને ચીન પાસેથી મેળવેલી કેટલીક આધુનિક સૈન્ય પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો. તેમાં HQ-9 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ (Air Defence System), PL-15 લાંબા અંતરની એર-ટુ-એર મિસાઇલ અને J-10C ફાઇટર જેટનો સમાવેશ થાય છે.
આ સંઘર્ષને આ ચીની સિસ્ટમ્સ માટે વાસ્તવિક યુદ્ધની પરિસ્થિતિમાં મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષણ તરીકે જોવામાં આવ્યું હતું. જોકે, બંને દેશોના દાવાઓ અલગ રહ્યા હતા. પાકિસ્તાની અને કેટલાક ચીની સ્રોતોએ J-10C અને PL-15ના પ્રદર્શનને સફળ ગણાવ્યું હતું, જ્યારે ભારતીય પક્ષે ચીની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને પડકારવાનો અને ચોક્કસ હુમલા કરવાનો દાવો કર્યો હતો.
આથી ચીની હથિયારોનું પ્રદર્શન સંપૂર્ણપણે સફળ કે નિષ્ફળ રહ્યું હોવાનું એકતરફી તારણ કાઢવું યોગ્ય નથી.
તો પછી પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ ચીન પાસેથી હથિયાર કેમ ખરીદે છે?
ચીની સૈન્ય સાધનો અંગે પ્રશ્નો હોવા છતાં પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ ચીન પાસેથી હથિયારો ખરીદતા રહ્યા છે. તેનું સૌથી મોટું કારણ કિંમત (Cost) માનવામાં આવે છે. ચીનના ઘણા સૈન્ય પ્લેટફોર્મ પશ્ચિમી વિકલ્પોની સરખામણીએ ઓછા ખર્ચે ઉપલબ્ધ થાય છે.
બીજું કારણ સરળ સપ્લાય અને ઝડપી ડિલિવરી છે. ચીન કેટલાક દેશોને ક્રેડિટ અને ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર જેવી સુવિધાઓ પણ આપે છે. પાકિસ્તાન માટે ચીન લાંબા સમયથી વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર (Strategic Partner) છે, જ્યારે બાંગ્લાદેશ સાથે પણ ચીનના આર્થિક અને રક્ષા સંબંધો છે.
વિશ્વસનીયતા અંગે ચર્ચા કેમ?
સૈન્ય સાધનોની વિશ્વસનીયતા માત્ર તેની કિંમત કે કાગળ પરની ક્ષમતાથી નક્કી થતી નથી. લાંબા સમયની જાળવણી (Maintenance), સ્પેર પાર્ટ્સ, અપગ્રેડ, ઓપરેશનલ રેડીનેસ અને વાસ્તવિક યુદ્ધમાં કામગીરી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.
Type-59 જેવા જૂના પ્લેટફોર્મમાં સમય જતાં જાળવણીની જરૂરિયાત વધી શકે છે. બીજી તરફ આધુનિક HQ-9 અને PL-15 જેવી સિસ્ટમ્સ માટે ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર (Electronic Warfare) અને નેટવર્ક સેન્ટ્રિક વોરફેર જેવી પરિસ્થિતિમાં વાસ્તવિક કામગીરી મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
આખરે, બાંગ્લાદેશમાં થયેલો Type-59 વિસ્ફોટ તપાસનો વિષય છે અને તેને આધારે સમગ્ર ચીની રક્ષા ઉદ્યોગને નિષ્ફળ ગણવું યોગ્ય નથી. પરંતુ આવી ઘટનાઓ અને યુદ્ધ દરમિયાન જોવા મળેલા મિશ્ર પરિણામો ખરીદદાર દેશોને હથિયારોની ગુણવત્તા, જાળવણી અને લાંબા ગાળાની ક્ષમતા અંગે વધુ સાવચેતી રાખવાનો સંકેત ચોક્કસ આપે છે.