VIDEO: ભગવાન હોવા છતાં મૂર્તિ કેમ અધૂરી? આ રહસ્ય જાણીને તમારી આંખો પણ ભીની થઈ જશે!
છેલ્લું અપડેટ : 14 Jul 2026
ભગવાન જગન્નાથજીનું મંદિર માત્ર શ્રદ્ધાનું જ નહીં, પરંતુ અનેક અદ્ભુત રહસ્યો અને પરંપરાઓનું કેન્દ્ર છે. પુરીના મંદિરમાં સ્થાપિત ભગવાન જગન્નાથ, ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રાજીની મૂર્તિઓ હસ્ત-પગ વગરની એટલે કે અધૂરી જોવા મળે છે. તેમ છતાં સદીઓથી લોકો પૂર્ણ શ્રદ્ધાથી તેમની પૂજા અર્ચના કરે છે. આ વર્ષે રથયાત્રા 16 જુલાઈ 2026 થી શરૂ થઈને 24 જુલાઈ 2026 સુધી ચાલવાની છે, ત્યારે અહીં જાણો ભગવાન જગન્નાથજીની મૂર્તિઓ અધૂરી રહેવા પાછળનું પૌરાણિક રહસ્ય:
પૌરાણિક કથા: રાધાજી પ્રત્યેનો પ્રેમ અને 'મહાભાવ'ની અવસ્થા
કથા અનુસાર, એકવાર દ્વારકામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ ઊંઘમાં અચાનક 'રાધા-રાધા' પોકારવા લાગ્યા. આ જોઈને તેમની ગોપીઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ કે પ્રભુ હજી પણ રાધાજીને ભૂલ્યા નથી! ગોપીઓએ આ પાછળનું રહસ્ય જાણવા માતા રોહિણીનો સંપર્ક કર્યો.
માતા રોહિણીએ ગોકુળ અને રાધાજીની પ્રેમલીલાની કથા સંભળાવવાનું શરૂ કર્યું. પરંતુ આ રહસ્યમય કથા કોઈ સાંભળે નહીં તે માટે બહેન સુભદ્રાને મુખ્ય દ્વાર પર ચોકી કરવા ઊભા રાખ્યા. થોડી જ વારમાં ત્યાં શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામજી પણ આવી પહોંચ્યા. સુભદ્રાજીએ તેમને દ્વાર પર જ રોકી દીધા, પરંતુ અંદરથી આવતો કથાનો દિવ્ય અવાજ ત્રણેય ભાઈ-બહેન સાંભળવા લાગ્યા.
રાધાજી પ્રત્યેનો પ્રેમભાવ અને ભક્તિની વાતો સાંભળીને ત્રણેય ભાઈ-બહેન પ્રેમ અને આનંદની એવી અદ્ભુત ભાવ-અવસ્થામાં સરી પડ્યા કે તેમના શરીર ઓગળવા લાગ્યા, આંખો મોટી થઈ ગઈ અને હાથ-પગ સંકોચાઈ ગયા. બરાબર એ જ સમયે ત્યાંથી દેવર્ષિ નારદ પસાર થયા અને તેમણે ભગવાનનું આ 'મહાભાવ' સ્વરૂપ જોયું. નારદજીએ ભગવાનને પ્રાર્થના કરી કે, "હે પ્રભુ! આપનું આ પરમ દિવ્ય સ્વરૂપ પૃથ્વી પરના સામાન્ય મનુષ્યોના કલ્યાણ માટે પણ બિરાજમાન કરો." ભગવાને નારદજીની આ વિનંતી સ્વીકારી લીધી.
દેવશિલ્પી વિશ્વકર્માની કઠિન શરત
સમય જતાં, ઓડિશાના પરમ ભક્ત રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નને સ્વપ્નમાં ભગવાન નીલમાધવ (જગન્નાથ)ની મૂર્તિ બનાવવાનો આદેશ મળ્યો. રાજાએ મૂર્તિ બનાવવા માટે યોગ્ય કારીગરની શોધ શરૂ કરી. ત્યારે સ્વયં દેવશિલ્પી વિશ્વકર્માજી એક વૃદ્ધ સુથારનું રૂપ ધારણ કરીને દરબારમાં આવ્યા.
તેમણે રાજા સમક્ષ મૂર્તિ બનાવવા માટે એક કઠિન શરત મૂકી: "હું આ મૂર્તિઓ એક બંધ ઓરડામાં એકલો જ બનાવીશ. આગામી 21 દિવસ સુધી આ ઓરડાનો દરવાજો કોઈએ પણ ખોલવો નહીં. જો કોઈ દરવાજો ખોલશે, તો હું કામ અધૂરું મૂકીને ચાલ્યો જઈશ." રાજાએ આ શરત સ્વીકારી લીધી.
દરવાજો ખૂલ્યો અને મૂર્તિઓ અધૂરી રહી ગઈ!
ઓરડો બંધ કરી દેવાયો. શરૂઆતમાં થોડા દિવસો સુધી ઓરડામાંથી લાકડાં કોતરવાના, હથોડી અને ટાંકણાના અવાજો આવતા રહ્યા. પરંતુ 21 દિવસ પુરા થાય તે પહેલાં જ અચાનક ઓરડામાંથી અવાજ આવતો સાવ બંધ થઈ ગયો.
રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ન અધીરા બન્યા અને તેમને ચિંતા થઈ કે વૃદ્ધ કારીગર સાથે કંઈ અઘટિત તો નથી બન્યું ને? વ્યાકુળતામાં આવીને રાજા શરત ભૂલી ગયા અને ઓરડાનો દરવાજો ખોલી નાખ્યો. દરવાજો ખૂલતાની સાથે જ વૃદ્ધ કારીગર (વિશ્વકર્માજી) ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.
ઓરડામાં ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાજીની લાકડાની અડધી બનેલી મૂર્તિઓ પડી હતી, જેના હાથ-પગ હજુ પૂરા બન્યા નહોતા. પોતાની ભૂલ પર રાજા ભારે પસ્તાવો કરવા લાગ્યા. પરંતુ ત્યારે જ આકાશવાણી થઈ કે, "હે રાજા, આમાં તારો કોઈ વાંક નથી, આ મારી જ ઈચ્છા છે. હું આ જ 'મહાભાવ' વાળા નિરાકાર અને અધૂરા સ્વરૂપે પૃથ્વી પર બિરાજવા માંગુ છું."
રાજાએ ભગવાનની આ ઈચ્છા માનીને તે જ અધૂરી મૂર્તિઓની મંદિરમાં સ્થાપના કરી દીધી. ત્યારથી લઈને આજ દિન સુધી જગન્નાથપુરીમાં ભગવાનના આ અદ્ભુત સ્વરૂપની જ પૂજા અર્ચના કરવામાં આવે છે. આ મૂર્તિઓ આપણને શીખવે છે કે ભગવાન બાહ્ય સુંદરતાના નહીં, પરંતુ માત્ર સાચા ભાવ અને ભક્તિના ભૂખ્યા છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
