VIDEO: શું છે નેત્રોત્સવ વિધિ અને નવયૌવન દર્શન? રથયાત્રા પહેલાં ભક્તોએ કર્યા ભગવાન જગન્નાથજીના દિવ્ય દર્શન
છેલ્લું અપડેટ : 14 Jul 2026
પુરીની વિશ્વપ્રસિદ્ધ જગન્નાથ રથયાત્રા અને અમદાવાદની જગન્નાથ રથયાત્રા માત્ર નગર ભ્રમણ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ આ મહાપર્વ પહેલાં અને પછી ઘણા એવા ધાર્મિક વિધિ-વિધાનો કરવામાં આવે છે, જે સદીઓથી ચાલી આવતી આ પરંપરાનો એક મહત્વનો ભાગ છે.
આ મહાપર્વની શરૂઆત પહેલાં 'નેત્રોત્સવ' અને 'નવયૌવન દર્શન'નું વિશેષ મહત્વ છે. આ બંને વિધિઓ ભગવાનના પુનઃ દર્શન અને દિવ્ય નવજીવનનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
અણસર કાળ (બીમારી) પછી થાય છે નેત્રોત્સવ
જેઠ સુદ પૂનમના દિવસે (દેવસ્નાન પૂર્ણિમા) ભગવાન જગન્નાથ, ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રાનો 108 કળશના પવિત્ર જળથી જળાભિષેક કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે આ શાહી સ્નાન પછી ભગવાન બીમાર પડી જાય છે અને લગભગ 15 દિવસ સુધી 'અણસર કાળ' (ઓસડ) માં આરામ કરે છે. આ સમય દરમિયાન સામાન્ય શ્રદ્ધાળુઓ માટે મંદિરના દ્વાર બંધ રહે છે અને ભગવાનને સ્વસ્થ કરવા માટે ખાસ આયુર્વેદિક ઉકાળા અને મધમાંથી બનેલી વાનગીઓનો ભોગ ધરાવવામાં આવે છે.
શું છે નેત્રોત્સવ?
જ્યારે અણસર કાળ સમાપ્ત થાય છે, ત્યારે ભગવાનની મૂર્તિઓનો ફરીથી શ્રૃંગાર કરવામાં આવે છે અને તેમની આંખોનો નેત્ર શ્રૃંગાર કરવામાં આવે છે. આ ધાર્મિક વિધિને 'નેત્રોત્સવ' કહેવામાં આવે છે. 'નેત્રોત્સવ' એટલે આંખોનો ઉત્સવ, જે ભગવાન જગન્નાથના પુનઃ દિવ્ય દર્શનનું પ્રતીક છે. આ દિવસે ભગવાનને નવા વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજાવવામાં આવે છે, જેનાથી પ્રભુનું સ્વરૂપ અત્યંત મનમોહક લાગે છે.
શું છે નવયૌવન દર્શન?
નેત્રોત્સવની સાથે જ શ્રદ્ધાળુઓને ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને દેવી સુભદ્રાના 'નવયૌવન દર્શન'નો લહાવો મળે છે. એવી માન્યતા છે કે બીમારીમાંથી સ્વસ્થ થયા પછી ભગવાન એક નવા તેજ, નવી ઉર્જા અને યુવાન સ્વરૂપમાં પ્રગટ થાય છે. તેથી તેમને નવયૌવન દર્શન કહેવામાં આવે છે. રથયાત્રાના બિલકુલ અગાઉના દિવસે થતા આ દર્શન પ્રથમ જાહેર દર્શન હોય છે અને તેને અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.
ભક્તો માટે કેમ ખાસ છે આ દિવસ?
અણસર કાળ દરમિયાન ભગવાનના દર્શન થઈ શકતા નથી, તેથી લગભગ 15 દિવસના લાંબી પ્રતિક્ષા પછી જ્યારે નવયૌવન દર્શન થાય છે, ત્યારે દેશ-વિદેશથી હજારો શ્રદ્ધાળુઓ પુરી પહોંચે છે. એવી ધાર્મિક માન્યતા છે કે આ દિવસે ભગવાનના દર્શન કરવાથી વિશેષ પુણ્ય મળે છે અને ભક્તોની મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.
રથયાત્રાની શરૂઆતનો સંકેત
નેત્રોત્સવ અને નવયૌવન દર્શનને રથયાત્રાની સત્તાવાર શરૂઆત પહેલાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તબક્કો માનવામાં આવે છે. આ વિધિઓ પૂર્ણ થયા પછી જ ભગવાન પોતાના ભવ્ય રથો પર સવાર થઈને ગુંડિચા મંદિરની યાત્રા માટે નીકળે છે. સદીઓથી આ પરંપરા જગન્નાથ રથયાત્રાનો એક અતૂટ હિસ્સો રહી છે.
