રંગોળી છે પ્રેમ અને શુભતાનું પ્રતિક, અહીં વાંચો દિવાળી પર શા માટે છે તેનું વિશેષ મહત્ત્વ

તમે તહેવારો અથવા કોઈપણ શુભ અવસર પર તમારા ઘરની બહાર બનાવેલી રંગોળી જોઈ હશે, ખાસ કરીને દિવાળીના પ્રસંગે. રંગબેરંગી પાવડર, ફૂલો, પાંદડા, ચોખાનો લોટ વગેરેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ઘરના દરવાજાની બહાર અલગ-અલગ ડિઝાઇન અને આકારની રંગોળી બનાવવામાં આવે છે, જે ઘરની સુંદરતામાં વધુ વધારો કરે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે રંગોળીનું પોતાનું ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ પણ છે. અહીંરંગોળીનું મહત્વ અને શુભ પ્રસંગો પર શા માટે બનાવવામાં આવે છે તે વિશે જાણવાનો પ્રયાસ કરીશું.

રંગોળીની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?

રંગોળી એ ભારતીય સંસ્કૃતિની અનોખી ઝલક છે. તે માત્ર એક કળા જ નથી પરંતુ ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને જીવન પ્રત્યે ભારતીયોના વલણનું પ્રતિબિંબ પણ છે. તેના ઈતિહાસની વાત કરીએ તો રંગોળી બનાવવાની પ્રથા સદીઓ જૂની છે. રંગોળી બનાવવાની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ તે વિશે ઘણી વાર્તાઓ છે, પરંતુ તે ખરેખર ક્યાંથી શરૂ થયું તે ચોક્કસ કહી શકાય નહીં. પરંતુ રંગોળી એ આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિનો મહત્વનો ભાગ છે. પ્રાચીન સમયમાં રંગોળી બનાવવી એ રોજિંદી પ્રવૃત્તિ હતી. ઘરના દરવાજા બહાર દરરોજ રંગોળી બનાવવામાં આવતી હતી. જો કે, ધીમે ધીમે તેની લોકપ્રિયતા ઘટી ગઈ અને હવે તે તહેવારો પર જ બનાવવામાં આવે છે.

રંગોળી કેવી રીતે બનાવવી?

એ જ રીતે રંગોળી બનાવવાની રીતમાં પણ ધીમે ધીમે ઘણા ફેરફારો થયા છે. અગાઉ માત્ર ભૌમિતિક આકાર જ બનાવવામાં આવતા હતા, અથવા ફૂલો, પક્ષીઓ વગેરે. તે પણ કુદરતી રંગોનો ઉપયોગ કરીને. જોકે હવે રંગોળીની ડિઝાઈનમાં ઘણો બદલાવ આવ્યો છે. રંગોળી ભારતના જુદા જુદા ભાગોમાં અલગ અલગ નામથી ઓળખાય છે. વિવિધ પ્રદેશોમાં, આ આકૃતિઓ વિવિધ વસ્તુઓની મદદથી કોતરવામાં આવે છે. કેટલીક જગ્યાએ ફૂલની પાંખડીઓનો ઉપયોગ થાય છે, તો કેટલીક જગ્યાએ ચોખાનો લોટ અથવા હળદરનો ઉપયોગ થાય છે. જો કે, આજકાલ લગભગ દરેક જગ્યાએ કૃત્રિમ રંગો અથવા સ્ટીકરોનો ઉપયોગ થાય છે. પરંતુ અગાઉ રંગોળી કુદરતી રંગોથી જ બનાવવામાં આવતી હતી.

શા માટે માત્ર મહિલાઓ જ રંગોળી બનાવતી હતી?

અગાઉ રંગોળી ઘરની પરિણીત મહિલાઓ જ બનાવતી હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે રંગોળી દેવી લક્ષ્મીને પ્રસન્ન કરે છે અને ઘરમાં આશીર્વાદ લાવે છે. ઘરની સ્ત્રીઓને લક્ષ્મીનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. તેથી તેમના હાથથી બનાવેલી રંગોળી શુભ માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે રંગોળી ઘરમાં સકારાત્મક ઉર્જા લાવે છે અને નકારાત્મક ઉર્જા બહાર કાઢે છે. જોકે, વિધવા મહિલાઓ માટે રંગોળી બનાવવા પર પ્રતિબંધ હતો.

રંગોળીને દેવી-દેવતાઓને પ્રસન્ન કરવા અને ઘરમાં સકારાત્મક ઉર્જા લાવવાનું માધ્યમ માનવામાં આવે છે. તહેવારો દરમિયાન રંગોળી બનાવવી શુભ માનવામાં આવે છે. તેને સામાજિક એકતાનું પ્રતિક પણ માનવામાં આવે છે. ઘરની સ્ત્રીઓ રંગોળી બનાવવામાં ભેગા થઈ એકબીજાને મદદ કરતી. એ જ રીતે પાડોશની મહિલાઓ જાહેર સ્થળોએ રંગોળી બનાવવાનું કામ કરતી હતી. આનાથી એકબીજા પ્રત્યે પ્રેમની લાગણી વધે છે અને લોકો એકબીજા સાથે વધુ સુમેળથી રહે છે.