સુવર્ણ લંકાથી દ્વારકા સુધી, ભગવાન વિશ્વકર્માની આ 5 અદ્ભુત રચનાઓ આજે પણ છે ચર્ચામાં
છેલ્લું અપડેટ : 17 Sept 2026
હિંદુ ધર્મમાં ભગવાન વિશ્વકર્માને (Lord Vishwakarma) દૈવી શિલ્પી, કારીગર અને સ્થાપત્યના દેવતા તરીકે પૂજવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, તેઓ દેવતાઓ માટે ભવ્ય મહેલો, દૈવી શસ્ત્રો, રથો અને અનેક અદ્ભુત રચનાઓના નિર્માતા હતા. દર વર્ષે તેમનો જન્મદિવસ વિશ્વકર્મા જયંતિ (Vishwakarma Jayanti) તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
હિંદુ પૌરાણિક કથાઓમાં ભગવાન વિશ્વકર્માની ભૂમિકા માત્ર કારીગરી અને સ્થાપત્ય પૂરતી સીમિત નથી. અનેક કથાઓમાં તેમને અદ્ભુત ટેકનિક (Technology) અને રચનાત્મક કૌશલ્ય ધરાવતા દેવતા તરીકે પણ વર્ણવવામાં આવ્યા છે. પૌરાણિક ગ્રંથોમાં તેમની સાથે જોડાયેલી અનેક ભવ્ય રચનાઓનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. તેમાં સુવર્ણ લંકાથી લઈને દ્વારકા અને ઇન્દ્રપ્રસ્થ સુધીની નગરીઓનો સમાવેશ થાય છે.
સુવર્ણ લંકા
રામાયણમાં લંકાનો ઉલ્લેખ રાવણના સામ્રાજ્ય તરીકે થાય છે. જોકે, ધાર્મિક કથાઓ અનુસાર આ ભવ્ય નગરીની રચના ભગવાન વિશ્વકર્માએ કરી હતી. શિવ પુરાણ સાથે જોડાયેલી કથાઓમાં જણાવવામાં આવે છે કે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતી માટે એક ભવ્ય મહેલ બનાવવામાં આવ્યો હતો.
રાવણની વિનંતી પર ભગવાન વિશ્વકર્માએ સમુદ્રની વચ્ચે સુવર્ણ લંકાનું નિર્માણ કર્યું હતું. સોના જેવી ચમકતી ભવ્ય ઇમારતો અને અદ્ભુત સ્થાપત્યને કારણે લંકાને પૌરાણિક કાળની એક અનોખી રચના તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે.
દેવરાજ ઇન્દ્રનું ઇન્દ્રલોક
દેવતાઓના રાજા ઇન્દ્રની રાજધાની અમરાવતી અને તેમનું ભવ્ય નિવાસસ્થાન પણ ભગવાન વિશ્વકર્માની રચના હોવાનું પૌરાણિક માન્યતાઓમાં જણાવાય છે. તેને દેવતાઓની સ્વર્ગીય નગરી તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે.
કથાઓ અનુસાર, અહીં ભવ્ય મહેલો, દિવ્ય રથો અને અદ્ભુત સ્થાપત્ય જોવા મળતું હતું. અમરાવતીને દેવતાઓ માટે સુરક્ષિત અને વૈભવશાળી નગરી તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે.
શ્રીકૃષ્ણની દ્વારકા નગરી
શ્રીકૃષ્ણની દ્વારકા નગરીને પણ ભગવાન વિશ્વકર્માની અદ્ભુત રચનાઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, જરાસંધના વારંવારના હુમલાઓથી મથુરાના લોકોને બચાવવા શ્રીકૃષ્ણે નવી નગરી સ્થાપવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
આ સમયે ભગવાન વિશ્વકર્માને યાદ કરવામાં આવ્યા અને તેમણે સમુદ્રકાંઠે ભવ્ય દ્વારકા નગરીનું નિર્માણ કર્યું. કેટલીક ધાર્મિક કથાઓમાં દ્વારકાને સોના અને રત્નોથી શોભતી નગરી તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે.
મહાભારત કાળનું ઇન્દ્રપ્રસ્થ
મહાભારતના સમયગાળામાં પાંડવો માટે ઇન્દ્રપ્રસ્થ નગરીની રચનાનો પણ પૌરાણિક કથાઓમાં ઉલ્લેખ મળે છે. આ નગરીના ભવ્ય રાજસભા ભવનને ખાસ કરીને યાદ કરવામાં આવે છે.
રાજસભામાં એવી અદ્ભુત રચનાત્મક ભ્રમણા (Illusion) હતી કે જ્યાં પાણી હોય ત્યાં જમીન અને જ્યાં જમીન હોય ત્યાં પાણી હોવાનો ભાસ થતો હતો. પૌરાણિક કથા અનુસાર, દુર્યોધન આ ભ્રમણાને કારણે પાણીમાં પડી ગયો હતો અને આ પ્રસંગ પછી દ્રૌપદી સાથે જોડાયેલી ઘટના બની હતી.
જગન્નાથ પુરીની મૂર્તિ
સ્કંદ પુરાણ અને નારદ પુરાણ સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓમાં ભગવાન વિશ્વકર્મા દ્વારા ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિ બનાવવાની કથા પણ જોવા મળે છે. કથા અનુસાર, વિશ્વકર્મા વૃદ્ધ સુથારના વેશમાં આવ્યા હતા અને મૂર્તિ બનાવતી વખતે કોઈએ દરવાજો ન ખોલવાની શરત મૂકી હતી.
જ્યારે લાંબા સમય સુધી અંદરથી કોઈ અવાજ ન આવ્યો ત્યારે રાજાએ દરવાજો ખોલ્યો. ત્યારબાદ વિશ્વકર્મા ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા હોવાનું પૌરાણિક કથામાં જણાવાય છે. આજે પણ આ કથા ભગવાન વિશ્વકર્માની અદ્ભુત કારીગરી અને રહસ્યમય રચનાઓ સાથે જોડાયેલી છે.
આ રીતે પૌરાણિક કથાઓમાં ભગવાન વિશ્વકર્મા સાથે જોડાયેલી અનેક રચનાઓનો ઉલ્લેખ મળે છે. સુવર્ણ લંકા, અમરાવતી, દ્વારકા, ઇન્દ્રપ્રસ્થ અને જગન્નાથની મૂર્તિ તેમની દૈવી કારીગરીના પ્રતીક તરીકે ધાર્મિક પરંપરામાં વર્ણવાય છે.
નોંધ: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી વિવિધ ધાર્મિક ગ્રંથો, પંચાંગો, ઉપદેશો, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને અન્ય પરંપરાગત સ્ત્રોતોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે. આ દાવાઓ ધાર્મિક અને પૌરાણિક માન્યતાઓ પર આધારિત છે. GSTV આ માહિતીની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ કરતું નથી. કોઈપણ ધાર્મિક બાબત અંગે વધુ માહિતી માટે નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
