મહાશિવરાત્રી પર શા માટે ચાર પ્રહર કરવામાં આવે છે પૂજા, જાણો તેનું મહત્ત્વ

મહાશિવરાત્રીનો તહેવાર બ્રહ્માંડના વિનાશક અને ત્રિદેવોમાંના એક ભોલે ભંડારી મહાદેવની પૂજા અને ઉપવાસ માટે ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. હિન્દુ ધર્મમાં, મહાશિવરાત્રીનો તહેવાર શિવ ભક્તો માટે વિશેષ આધ્યાત્મિક અને ધાર્મિક મહત્ત્વ ધરાવે છે.

ભલે ભગવાન શિવ સાથે જોડાયેલા ઘણા વ્રત અને તહેવારો વર્ષભર ઉજવવામાં આવે છે, પરંતુ એવું માનવામાં આવે છે કે મહાશિવરાત્રીની રાત્રે શિવ શિવલિંગમાં નિવાસ કરે છે. આ જ કારણ છે કે આ તહેવારમાં રાત્રિ પૂજાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. આ રાત્રિને મહાસિદ્ધિદાયિની માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, મહાશિવરાત્રી પર રુદ્રાભિષેક અને જલાભિષેક પણ કરવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ કે મહાશિવરાત્રીનું વ્રત ક્યારે આવશે અને ચાર પ્રહર દરમિયાન પૂજાનો સમય શું છે.

આપણે મહાશિવરાત્રી કેમ ઉજવીએ છીએ?

શિવરહસ્યમાં આ તહેવાર વિશે કહેવામાં આવ્યું છે,
'चतुर्दश्यां तु कृष्णायां फाल्गुने शिवपूजनम्। तामुपोष्य प्रयत्तेन विषयान् परिवर्जयेत।। शिवरात्रि व्रतं नाम सर्वपापप्रणाशनम्।'

ફાલ્ગુન કૃષ્ણની ચતુર્દશી તિથિએ મહાશિવરાત્રીનો તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં શિવને ચતુર્દશી તિથિના સ્વામી કહેવામાં આવ્યા છે. જ્યોતિષ શાસ્ત્રમાં પણ આ તિથિને ખૂબ જ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. માસિક શિવરાત્રી દર મહિને આવે છે. પરંતુ ફાલ્ગુન કૃષ્ણની ચતુર્દશીને મહાશિવરાત્રી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

શિવપુરાણમાં કહ્યું છે કે,
'फाल्गुनकृष्णचतुर्दश्यामादिदेवो महानिशि। शिवलिंगतयोद्भूत: कोटिसूर्यसमप्रभ:।।'

એટલે કે, મહાશિવરાત્રીની રાત્રે, આદિદેવ શિવ લાખો સૂર્યો સમાન પ્રભાવ ધરાવતા લિંગના રૂપમાં પ્રગટ થયા. એટલા માટે આ દિવસે મહાશિવરાત્રી ઉજવવામાં આવે છે.

મહાશિવરાત્રી પર ચાર પ્રહરની પૂજા શા માટે હોય છે?

મહાશિવરાત્રી પર, દિવસમાં ચાર વખત અને રાત્રે ચાર વખત પૂજા કરવામાં આવે છે. રાત્રિના કલાકોને ચાર ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે અને દરેક ભાગમાં ભગવાન શિવની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં પણ રાત્રિના ચાર પ્રહર દરમિયાન પૂજાનું મહત્ત્વ વર્ણવવામાં આવ્યું છે.

સ્કંદ પુરાણ મુજબ

'निशिभ्रमन्ति भूतानि शक्तय: शूलभृद यत:। अतस्तस्यां चतुर्दश्यां सत्यां तत्पूजनं भवेत्।।'

સત્ય ચારે દિશામાં છે અને તેથી તેની પૂજા કરવી જોઈએ. એવું કહેવાય છે કે રાત્રિ દરમિયાન, ભૂત, આત્મા, પિશાચ અને ખુદ ભગવાન શિવ જેવી શક્તિઓ ફરતી રહે છે. આવી સ્થિતિમાં, આ સમયે કરવામાં આવતી પૂજાથી મનુષ્યના બધા પાપ દૂર થાય છે.

રાત્રિના બે મધ્યકાળ દરમિયાન પૂજા વિશે, શિવપુરાણના વિદ્યાેશ્વર સંહિતાના અધ્યાય 11માં કહેવામાં આવ્યું છે કે,
'कालो निशीथो वै प्रोक्तोमध्ययामद्वयं निशि। शिवपूजा विशेषेण तत्काले अभीष्टसिद्धिदा।।'

શિવ ઉપાસના ખાસ કરીને ઈચ્છિત લક્ષ્યની તાત્કાલિક સિદ્ધિ તરફ દોરી જાય છે. એટલે કે, રાત્રિના ચાર ભાગો વચ્ચેના બે મધ્યકાળને નિશીથકાલ કહેવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન શિવજીની પૂજા કરવાથી ઈચ્છિત પરિણામો પ્રાપ્ત થાય છે.

મહાશિવરાત્રીની તિથિ અને પૂજા મુહૂર્ત

આ વર્ષે મહાશિવરાત્રીનો તહેવાર 26 ફેબ્રુઆરી 2025ના રોજ ફાલ્ગુન કૃષ્ણની ચતુર્દશીના રોજ ઉજવવામાં આવશે. કારણ કે ચતુર્દશી તિથિ 26 ફેબ્રુઆરીએ સવારે 11:08 વાગ્યે શરૂ થશે અને 27 ફેબ્રુઆરીએ સવારે 08:54 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. આ તહેવારમાં ઉદયતિથિ જરૂરી નથી, કારણ કે મહાશિવરાત્રીની પૂજા રાત્રે કરવામાં આવે છે, તેથી મહાશિવરાત્રી ફક્ત 26 ફેબ્રુઆરીએ જ રહેશે.

મહાશિવરાત્રી પર રાત્રે ચાર પ્રહર પૂજા, અભિષેક અને મંત્રનો સમય

• પહેલું પ્રહર - સાંજે 6:43થી 9:47 સુધી. મંત્ર- "હ્રીં ઈશાનાય નમઃ". આ સમયે, શિવના ઈશાન સ્વરૂપનો દૂધથી અભિષેક કરવો જોઈએ.
• બીજું પ્રહર - રાત્રે 9:47થી મધ્યરાત્રિ 12:51 સુધી. મંત્ર- "હ્રીં અઘોરાય નમઃ". આ સમય દરમિયાન, શિવના અઘોર સ્વરૂપનો દહીંથી અભિષેક કરવો જોઈએ.
• ત્રીજું પ્રહર - મધ્યરાત્રિ 12:51થી 3:55 સુધી. મંત્ર- "હ્રીં વામદેવાય નમઃ". શિવજીના વામદેવ સ્વરૂપનો ઘીથી અભિષેક કરવો જોઈએ.
• ચોથું પ્રહર - સવારે 3:55થી 6:59 સુધી. મંત્ર- "હ્રીં સદ્યોજાતાય નમઃ". આ સમયે, શિવના સદ્યોજાતા સ્વરૂપનો મધથી અભિષેક કરવો જોઈએ.

નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.