તેલ-વાટ વગર સતત બળતી ચમત્કારી જ્વાળાઓ! સાયન્સ માટે પણ વણઉકેલાયેલી પઝલ બન્યું આ પ્રસિદ્ધ શક્તિપીઠ!
છેલ્લું અપડેટ : 25 Aug 2026
જ્વાલા દેવી મંદિર 51 શક્તિપીઠોમાંનું એક છે. આ મંદિર ભગવાન શિવ અને શક્તિને સમર્પિત છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના ચક્રથી દેવી સતીના શરીરને 51 ભાગોમાં કાપી નાખ્યું, ત્યારે દરેક ભાગ જ્યાં પણ પડ્યો ત્યાં શક્તિપીઠ બની ગયો. એવું માનવામાં આવે છે કે સતીનો આત્મા જ્વાલા દેવી મંદિરમાં પડ્યો. હિમાચલ પ્રદેશના કાંગડા જિલ્લામાં સ્થિત, જ્વાલા દેવી મંદિરને પ્રખ્યાત શક્તિપીઠોમાંનું એક માનવામાં આવે છે.
મંદિરના રહસ્યો
જ્વાલા દેવી મંદિરમાં સદીઓથી તેલ, વાટ કે બળતણ વિના કુદરતી રીતે નવ જ્વાળાઓ બળી રહી છે. ચાંદીની જાળીના કેન્દ્રમાં સ્થિત નવ જ્વાળાઓમાંની મુખ્ય જ્વાળાને મહાલકી કહેવામાં આવે છે.
અન્ય આઠ જ્વાળાઓ, અન્નપૂર્ણા, ચંડી, હિંગળાજ, વિંધ્યવાસિની, મહાલક્ષ્મી, સરસ્વતી, અંબિકા અને અંજી દેવી, જ્વાલા દેવી મંદિરમાં રહે છે.
જ્વાલા દેવી મંદિર સંબંધિત પૌરાણિક કથા
જ્વાલા દેવી મંદિર સંબંધિત એક પૌરાણિક કથામાં જણાવાયું છે કે ભક્ત ગોરખનાથ અહીં માતા દેવીની પૂજા કરતા હતા. તેઓ માતા દેવીના પ્રખર ભક્તોમાંના એક હતા. એક વખત, ગોરખનાથને ખૂબ ભૂખ લાગી અને તેમણે ભિક્ષા માંગતી વખતે માતા દેવીને અગ્નિ પ્રગટાવવા અને પાણી ગરમ કરવા કહ્યું.
ગોરખનાથની વિનંતી પર માતા દેવીએ અગ્નિ પ્રગટાવ્યો. ઘણા સમય પછી પણ, ગોરખનાથ પાછા ફર્યા નહીં. એવું કહેવાય છે કે માતા દેવી ગોરખનાથના પાછા ફરવાની રાહ જોઈ રહી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ગોરખનાથ સુવર્ણ યુગ આવે ત્યારે જ મંદિરમાં પાછા ફરશે. ત્યાં સુધી, જ્યોત સળગતી રહેશે.
મંદિરનો ચમત્કારિક કૂવો
જ્વાળા ઉપરાંત, જ્વાલા દેવી શક્તિપીઠ મંદિરની નજીક એક ચમત્કારિક કૂવો પણ છે, જેને ગોરખ ડિબ્બી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ તળાવ ઉકળતું ગરમ દેખાય છે, પરંતુ જ્યારે સ્પર્શ કરવામાં આવે છે ત્યારે પાણી ઠંડુ લાગે છે.
અકબર અને જ્વાલા દેવી મંદિરની વાર્તા
એવું કહેવાય છે કે મુઘલ સમ્રાટ અકબરે એક વખત લોખંડના ઢાંકણથી આગને ઢાંકીને અને પાણીની વ્યવસ્થા કરીને તેને ઓલવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તે તેના બધા પ્રયાસોમાં ખરાબ રીતે નિષ્ફળ ગયો.
ત્યારબાદ અકબરે મંદિરને સોનાનું છત્ર ભેટ આપ્યું. જોકે, દેવીની શક્તિઓ પર શંકાને કારણે, સોનું અજાણ્યા ધાતુમાં ફેરવાઈ ગયું. આ ઘટનાએ અકબરની દેવીમાં શ્રદ્ધાને વધુ મજબૂત બનાવી.
