Business Plus : 2026માં ફુગાવાની વ્યાખ્યા બદલાશે, નવી CPI શ્રેણી, નવા લક્ષ્યો અને RBIની આગામી વ્યૂહરચના
છેલ્લું અપડેટ : 05 Jan 2026
ભારતમાં ફુગાવો છેલ્લા એક વર્ષમાં નોંધપાત્ર રીતે ધીમો પડયો છે. ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવમાં ઘટાડો અને જીએસટીમાં ઘટાડાને કારણે કિંમતો નિયંત્રણમાં રહી છે. સરકાર હવે ૨૦૨૬માં ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI)ની ગણતરી કરવાની પદ્ધતિ બદલવાનું વિચારી રહી છે. વધુમાં, ભારતીય રિઝર્વ બેંકને સોંપાયેલ ફુગાવા નિયંત્રણ લક્ષ્યમાં પણ સુધારો કરવામાં આવશે. આ ફેરફારો એવા સમયે થઈ રહ્યા છે જ્યારે ફુગાવો રિઝર્વ બેંકની નિર્ધારિત શ્રેણીમાં રહે છે.
૨૦૨૫માં ફુગાવાની સ્થિતિ ખૂબ જ આરામદાયક હતી. ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક પર આધારિત રિટેલ ફુગાવો રિઝર્વ બેંકના ૨ થી ૬ ટકાના કમ્ફર્ટ ઝોનમાં રહ્યો હતો. આ વલણ આવતા વર્ષે પણ ચાલુ રહી શકે છે, જેનાથી કેન્દ્રીય બેંકને વ્યાજ દરમાં વધુ ઘટાડો કરવાની તક મળી શકે. સપ્ટેમ્બરમાં, સરકારે લગભગ ૪૦૦ વસ્તુઓ પરના જીએસટી દર ઘટાડયા હતા, જેના કારણે કિંમતો પર વધુ અસર પડી હતી. જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક ((WPI) એ પણ ફુગાવાને હળવો કરવાના સ્પષ્ટ સંકેતો દર્શાવ્યા હતા. વર્ષની શરૂઆતમાં જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક હકારાત્મક હતો પરંતુ પછી તેમાં ઘટાડો થયો હતો, ખાસ કરીને ખાદ્ય અને ઇંધણ શ્રેણીઓમાં. જૂન સુધીમાં, તે ડિફ્લેશનમાં પ્રવેશ્યો, એટલે કે ભાવ ઘટવા લાગ્યા. જુલાઈ અને ઓક્ટોબરમાં પણ નકારાત્મક રીડિંગ્સ આવ્યા હતા.
હેડલાઇન ફુગાવો, નવેમ્બર ૨૦૨૪થી ઘટવા લાગ્યો. જૂન ૨૦૨૫ સુધીમાં, તે ૨ ટકા સુધી પહોંચી શકે છે, જે રિઝર્વ બેંકના ૨% થી ૪%ના પ્રારંભિક અંદાજ કરતાં અડધો છે. વજન પેટર્ન અને કવરેજને કારણે જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક અને ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક વચ્ચેનો આ અડધો તફાવત છે. ખાદ્ય સેગમેન્ટ બંનેમાં ડિફ્લેટેડ રહ્યો, પરંતુ સેવાઓ અને બિન-ખાદ્ય માલ ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંકને નકારાત્મક બનતા અટકાવ્યા હતા. જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક માં ક્રૂડ ઓઇલ અને ઇંધણના ઊંચા વજન, ઉત્પાદિત સેગમેન્ટમાં ઓછા ફુગાવા સાથે, ખાદ્ય સેગમેન્ટને ડિફ્લેશનમાં ધકેલી દીધું. નવેમ્બરમાં, જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક ડિફ્લેટેડ રહ્યો, જ્યારે ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક ફુગાવો માત્ર ૦.૭% હતો. સોનાને બાદ કરતાં, ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક એ પણ ડિફ્લેશન નોંધાવ્યું હતું. આખા વર્ષ દરમિયાન, બંને સૂચકાંકોએ દર મહિને અપેક્ષા કરતાં ઓછું રીડિંગ્સ આપ્યું, જે એક મોટું આશ્ચર્ય હતું.
સરકાર ૨૦૨૪ = ૧૦૦ના બેઝ વર્ષ સાથે નવી ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક શ્રેણી પર કામ કરી રહી છે. એક દાયકા કરતાં વધુ સમય પછી આ એક મોટો ફેરફાર છે. કવરેજ, આઇટમ બાસ્કેટ, વજન અને ઇન્ડેક્સ બાંધકામ પદ્ધતિ સંપૂર્ણપણે સુધારેલ છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ફુગાવાના ડેટાને વધુ પ્રતિનિધિત્વપૂર્ણ, વિશ્વસનીય, સચોટ અને ગુણાત્મક બનાવવાનો છે. નવી શ્રેણી ફેબ્રુઆરીમાં બહાર પાડવામાં આવશે.
અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે ૨૦૨૬માં ફુગાવાનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું નવો ઇન્ડેક્સ અને તેની રચના હશે. તે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં લાગુ કરવામાં આવશે, જે કોઈપણ વાસ્તવિક આગાહીને આગળ ધપાવશે. જો ચોમાસું સામાન્ય રહેશે, તો ૨૦૨૬માં ફુગાવો ખૂબ જ નિયંત્રણમાં રહેશે. નીચા બેઝને કારણે ૨૦૨૫ના અત્યંત નીચા ફુગાવાના આંકડા ઉલટાવી શકાય છે, જેના કારણે આંકડા વધુ ઊંચા થઈ શકે છે. પરંતુ એકંદરે, તે ૪%થી ૪.૫%ની રેન્જમાં રહી શકે છે. આનાથી દર ઘટાડા માટે વધુ જગ્યા નથી. બાકીનો સમયગાળો ટૂંકો રહેશે, અને ફેબ્રુઆરી દર નિર્ણય માટે છેલ્લો મહિનો હોઈ શકે છે. જીએસટીની અસરને કારણે મુખ્ય ફુગાવો વધુ ઘટવો જોઈએ. અર્થશાીઓ માને છે કે જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક અને ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક વચ્ચેનો તફાવત તેમના વજન અને કવરેજથી ઉદ્ભવે છે.
ઓછો ફુગાવા રિઝર્વ બેંકને દર ઘટાડવા માટે જગ્યા આપે છે, ભલે વૃદ્ધિ વલણથી ઉપર રહે. આગળ જોતાં, ગ્રાહક ફુગાવો FY૨૭માં બેઝ ઇફેક્ટ્સને કારણે ૫% સુધી વધી શકે છે, જ્યારે વ્યાજ દર ૫.૨૫% પર સ્થિર રહેશે. અગાઉ જાહેર કરાયેલા દર ઘટાડાનું પ્રસારણ ચાલુ રહેશે. ૨૦૨૫-૨૬ માટે રિઝર્વ બેંકની છેલ્લી દ્વિમાસિક નાણાકીય નીતિ ૪-૬ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ માટે સુનિશ્ચિત થયેલ છે.
આ ફેરફારો એવા સમયે થઈ રહ્યા છે જ્યારે અર્થતંત્ર સ્થિર છે, પરંતુ નવા ફુગાવાના બેન્ચમાર્ક અને લક્ષ્યો ભવિષ્યની દિશા નક્કી કરશે. નિષ્ણાતો માને છે કે ૨૦૨૫ના નીચા ફુગાવાનું વલણ ૨૦૨૬માં કંઈક અંશે ઉલટાવી શકે છે, પરંતુ એકંદરે નિયંત્રણમાં રહેશે. આ વલણને સુધારવા માટે સરકાર અને રિઝર્વ બેંક સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે.
