Parenting Tips/ VIDEO: તમારું બાળક મોટું થઈને કમાણી ઉડાવશે કે બચાવશે? બાળપણની આ 5 આદતો નક્કી કરશે તેમનું ભવિષ્ય!
છેલ્લું અપડેટ : 24 May 2026
આજના સમયમાં બાળકો નાની ઉંમરથી જ મોબાઈલ, ગેમ્સ, રમકડાં અને નવી-નવી વસ્તુઓ તરફ જલ્દી આકર્ષિત થઈ જાય છે. આવા સંજોગોમાં જો તેમને શરૂઆતથી જ પૈસાની સાચી સમજણ આપવામાં ન આવે, તો આગળ જતાં તેઓ 'જરૂરિયાત' અને 'દેખાવડાપણું' (સોશિયલ સ્ટેટસ) વચ્ચેનો તફાવત સમજી શકતા નથી.
પેરેન્ટિંગ એક્સપર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, બાળકોને માત્ર સારો અભ્યાસ જ નહીં, પરંતુ પૈસા કેવી રીતે સંભાળવા તેની સમજ આપવી પણ ખૂબ જ જરૂરી છે. જ્યારે બાળકો બાળપણથી જ બચત, સાચો ખર્ચ અને પ્લાનિંગ જેવી બાબતો શીખે છે, ત્યારે તેઓ મોટા થઈને જવાબદાર બને છે. આ આદત તેમને નકામા ખર્ચથી બચાવે છે અને જીવનમાં સમજદારીપૂર્વક નિર્ણયો લેતા શીખવે છે. તેથી, દરેક માતા-પિતાએ બાળકોને નાની ઉંમરથી જ મની મેનેજમેન્ટ (Money Management) ની પાયાની વાતો ચોક્કસ શીખવવી જોઈએ. અહીં જાણો બાળકને મની મેનેજમેન્ટ સાથે જોડાયેલી કઈ વાતો શીખવવી જરૂરી છે.
ખર્ચ કરતા પહેલા બચત કરતા શીખવો
ઘણીવાર બાળકોને પોકેટ મની મળે કે તરત જ તેઓ તેને ખર્ચવા વિશે વિચારવા લાગે છે. આવા સમયે જરૂરી છે કે તમે તેમને પહેલા બચત કરવાની આદત શીખવો. એક્સપર્ટ કહે છે કે, બાળકોને સમજાવો કે પોકેટ મનીનો થોડો ભાગ અલગ રાખીને બચાવવો જોઈએ અને બાકીના પૈસા જરૂરિયાત મુજબ ખર્ચવા જોઈએ. આનાથી બાળકોમાં ધૈર્ય (ધીરજ) આવે છે અને તેઓ ધીમે-ધીમે પૈસાનું મહત્વ સમજવા લાગે છે. જ્યારે બાળક પોતાની બચતમાંથી કોઈ વસ્તુ ખરીદે છે, ત્યારે તેને તેની સાચી કિંમત પણ સમજાય છે.
જરૂરિયાત (Need) અને ઈચ્છા (Want) વચ્ચેનો તફાવત સમજાવો
બાળકોની દરેક જીદ કે માંગણી પૂરી કરવી યોગ્ય નથી. તેમને એ સમજાવવું જરૂરી છે કે કઈ વસ્તુ તેમના માટે 'જરૂરી' છે અને કઈ વસ્તુ માત્ર તેમના 'મનની ઈચ્છા' છે. અભ્યાસની વસ્તુઓ, કપડાં અને પૌષ્ટિક ખોરાક જેવી વસ્તુઓ જરૂરિયાત છે; જ્યારે મોંઘા રમકડાં કે વારંવાર નવા ગેજેટ્સ લેવા એ માત્ર ઈચ્છા હોઈ શકે છે. જ્યારે બાળકો આ તફાવત સમજે છે, ત્યારે તેઓ પૈસાનો સમજી-વિચારીને ખર્ચ કરતા શીખે છે. આનાથી તેમનામાં સાચા નિર્ણયો લેવાની આદત પણ વિકસે છે.
બાળકોને રાહ જોતા શીખવો
આજકાલ બાળકોને દરેક વસ્તુ તરત જ મળી જાય છે. પરંતુ દરેક વસ્તુ તરત જ આપી દેવાની આદત આગળ જતાં નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જો બાળક કોઈ વસ્તુ ઈચ્છતું હોય, તો તેને થોડી રાહ જોવાનું અને પૈસા ભેગા કરવાનું શીખવો. આનાથી બાળકો પ્લાનિંગ કરતા શીખે છે અને તેમનામાં પેશન્સ (ધીરજ) આવે છે. જ્યારે બાળક કોઈ વસ્તુ માટે મહેનત કરીને પૈસા બચાવે છે, ત્યારે તે વસ્તુને વધુ સંભાળીને રાખે છે. આ આદત તેમને ભવિષ્યમાં બિનજરૂરી ખર્ચ કરવાથી બચાવે છે.
ફેમિલી બજેટની માહિતી આપવી પણ જરૂરી
ઘણીવાર ઘરના બજેટ અને ખર્ચની વાતો બાળકોથી છુપાવીને રાખવામાં આવે છે, પરંતુ બાળકોને નાના-નાના ફાઇનાન્સિયલ ડિસ્કશન (આર્થિક ચર્ચાઓ) માં સામેલ કરવા જોઈએ. તેમને જણાવો કે ઘરના ખર્ચ કેવી રીતે ચાલે છે અને દરેક વસ્તુ માટે કેવી રીતે પ્લાનિંગ કરવું પડે છે. આનાથી બાળકોને સમજાય છે કે પૈસા મર્યાદિત હોય છે અને તેને સમજી-વિચારીને ખર્ચવા જરૂરી છે. ધીમે-ધીમે તેમનામાં જવાબદારીની ભાવના પણ વધે છે.
માત્ર બચત જ નહીં, દાન કરવાનું મહત્વ પણ સમજાવો
પૈસાનું સાચું શિક્ષણ માત્ર બચત કરવા સુધી સીમિત ન હોવું જોઈએ. બાળકોને બીજાની મદદ કરતા શીખવવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. જો બાળક પોતાની પોકેટ મનીનો થોડો ભાગ જરૂરિયાતમંદોની મદદમાં વાપરતા શીખી જાય, તો તેનામાં દયા અને ઉદારતાની ભાવના વધે છે. આનાથી બાળકો માત્ર પૈસા ભેગા કરવાનું જ નહીં, પરંતુ તેનો સાચો ઉપયોગ કરતા પણ શીખે છે. આ આદત તેમને એક સારા માણસ બનવામાં મદદ કરે છે.