VIDEO : યુવાનોમાં વધતી પથરીની સમસ્યા: જાણો શું છે કારણ અને કેવી રીતે કરશો બચાવ?
છેલ્લું અપડેટ : 11 Apr 2026
નબળી જીવનશૈલી અને અપૂરતા પાણી પીવાની આદત માત્ર થાક જ નહીં પરંતુ કિડનીમાં પથરીનું પણ કારણ બને છે. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે કિડનીમાં પથરીના કિસ્સાઓ હવે મુખ્યત્વે વૃદ્ધોમાં વધી રહ્યા નથી, તેના બદલે 30થી 40 વર્ષની વયના યુવાનોમાં તે ઝડપથી વધી રહ્યા છે. હવે પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે આપણી દિનચર્યામાં કઈ ભૂલો છે જે આપણી કિડનીને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે?
ડોક્ટરના મતે, યુવાનોમાં કિડનીમાં પથરીની બીમારીઓ ઝડપથી ફેલાઈ રહી છે, જેના માટે તેની જીવનશૈલી અને આહારની આદતો જવાબદાર છે. અહીં જાણો યુવાનોમાં કિડનીમાં પથરી કેમ થાય છે અને કેવી રીતે અટકાવી શકાય.
યુવાનોમાં કિડની પથરીના કારણો
નિષ્ણાતોના મતે, AC ઓફિસોમાં કામ કરવું, અપૂરતું પાણી પીવું અને વધુ પડતું મીઠું ખાવુ એ યુવાનોમાં કિડની પથરીના મુખ્ય કારણો છે. નિષ્ણાતો જણાવ્યું કે આજકાલ યુવાન વ્યાવસાયિકો એર-કન્ડિશન્ડ ઓફિસોમાં લાંબા સમય સુધી બેસી રહે છે, ઓછી શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને આખા દિવસ દરમિયાન માંડ બે ગ્લાસ પાણી પીવે છે. તેનો આહાર પ્રોસેસ્ડ અને રેસ્ટોરન્ટમાં તૈયાર ખોરાક પર ખૂબ આધાર રાખે છે, જે કિડની પથરીના નિર્માણનું મુખ્ય કારણ છે. નિષ્ણાતો ભાર મૂકે છે કે ચિંતાનું વાસ્તવિક કારણ ફક્ત કિડની પથરીના વધતા જતા મામલા નથી, પરંતુ આટલી નાની ઉંમરે યુવાનો ભોગ બની રહ્યા છે એ ચિંતાનો વિષય છે.
સંશોધન મુજબ, એર કન્ડીશનીંગ સિસ્ટમ્સ હવામાંથી ભેજ કાઢે છે. ઠંડા વાતાવરણમાં શરીરની તરસની સંવેદના ઓછી થાય છે, જો કે, શ્વસન દ્વારા શરીરમાંથી પાણીનું બાષ્પીભવન થતું રહે છે. આ પ્રક્રિયાને "અસંવેદનશીલ પાણીનું નુકસાન" (Insensible Water Loss) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ યુવાન પુખ્ત વયના લોકોમાં કિડની પથરીના સૌથી મહત્વપૂર્ણ - છતાં ઘણીવાર અવગણવામાં આવતા કારણોમાંથી એક છે.
કિડનીમાં પથરી કેવી રીતે બને છે?
તબીબી દૃષ્ટિકોણથી આ પ્રક્રિયા એકદમ સરળ છે. જ્યારે શરીરમાં પૂરતા પ્રમાણમાં પાણીનો અભાવ હોય છે, ત્યારે પેશાબ ઘટ્ટ થઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં કેલ્શિયમ અને ઓક્સાલેટ જેવા ખનિજો એકબીજા સાથે જોડાઈને સ્ટોન બનાવે છે, જે આખરે પથરી બની જાય છે. શરીરને પૂરતા પાણીની જરૂર પડે છે જેથી આ ખનિજો પેશાબમાં ઓગળી જાય છે અને બહાર નીકળી જાય છે. જ્યારે પાણીનું સેવન અપૂરતું હોય છે, ત્યારે આ ખનિજો સ્થિર થવા લાગે છે - જેમ ખાંડ ખૂબ ઓછું પાણી ધરાવતા ગ્લાસના તળિયે જમા થાય છે - અને ધીમે ધીમે પથ્થર જેવા સમૂહમાં ઘન બને છે. મીઠું અને પ્રોસેસ્ડ ખોરાકનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, કારણ કે આ વસ્તુઓ પેશાબમાં કેલ્શિયમમાં વધારો કરે છે. કોક્રેન લાઇબ્રેરી (Cochrane Library )માં પ્રકાશિત એક સમીક્ષા સૂચવે છે કે જે વ્યક્તિઓ દરરોજ 5 ગ્રામથી વધુ - એક ચમચી જેટલું - મીઠું લે છે તેના પેશાબમાં કેલ્શિયમનું સ્તર વધે છે.
એસી ઓફિસો કિડનીમાં પથરી માટે જવાબદાર
વારંવાર જોવા મળે છે કે લોકો એર-કન્ડિશન્ડ ઓફિસોમાં બેસીને કલાકો કામ કરવામાં વિતાવે છે. ઠંડા વાતાવરણમાં લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવાથી તરસની લાગણી દબાઈ જાય છે અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ ધીમી પડી જાય છે. પરિણામે ડિહાઇડ્રેશનની સ્થિતિ ધીમે ધીમે શરૂ થાય છે. સમસ્યા ઘણીવાર ત્યારે જ શોધી કાઢવામાં આવે છે જ્યારે પેશાબની નળીમાં પથ્થર ફસાઈ જાય છે, જેનાથી તીવ્ર દુખાવો, ઉલટી અથવા બળતરા જેવા લક્ષણો દેખાય છે.
કિડનીમાં પથરી અટકાવવા શું કરવું
- જો તમે આખો દિવસ એર-કન્ડિશન્ડ રૂમમાં વિતાવો છો, તો ખાતરી કરો કે તમે દિવસભર પૂરતું પાણી પીઓ છો.
- તમારા આહારમાં વધુ પડતું મીઠું અને પેકેજ્ડ ખોરાક લેવાનું ટાળો.
- તમારી શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરો. બપોરના ભોજન પછી થોડો વિરામ લો. દર કલાકે એક થી બે મિનિટનો વિરામ લો.
- ગરમ હવામાનમાં શરીર પરસેવા દ્વારા નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં પાણી ગુમાવે છે, તેથી તમે દિવસભર પૂરતા પ્રમાણમાં પાણીનું સેવન જાળવી રાખો. દરરોજ 2.5 થી 3 લિટર પાણી પીવાનો પ્રયાસ કરો.
- તમારા મીઠાનું સેવન ઓછું કરો. પ્રોસેસ્ડ ખોરાક, અથાણાં અને પેકેજ્ડ નાસ્તાથી દૂર રહો.
- સંતુલિત આહાર જાળવો. તમારા આહારમાં લીંબુ અને નારંગી જેવા સાઇટ્રસ ફળોનો વપરાશ વધારો.
- ડૉક્ટરની સલાહ લીધા પછી જ ઓક્સાલેટયુક્ત ખોરાક લો.
- નિયમિત તબીબી તપાસ પણ જરૂરી છે, ખાસ કરીને જો તમને ભૂતકાળમાં કિડનીમાં પથરી થઈ હોય.
ડોક્ટરોના મતે, કિડનીમાં પથરીની વધતી જતી ઘટનાઓ મોટે ભાગે અટકાવી શકાય તેવી છે. આ સ્થિતિ આપણને યાદ અપાવે છે કે રોજિંદા જીવનમાં નાની-નાની આદતો - જેમ કે પૂરતું પાણી પીવું અને મીઠાનું સેવન ઓછું કરવું - આપણા સ્વાસ્થ્ય પર નોંધપાત્ર અસર કરે છે. જ્યારે સારવાર ઉપલબ્ધ છે, ત્યારે નિવારણ સંપૂર્ણપણે આપણા પોતાના હાથમાં છે.