નાના પાટેકરનું આ બીમારીને કારણે અવસાન થયું, બચવું મુશ્કેલ બન્યું, જાણો શું છે આ ખતરનાક સ્થિતિ
છેલ્લું અપડેટ : 08 Oct 2026
બોલિવૂડના દિગ્ગજ અભિનેતા નાના પાટેકરના 75 વર્ષની ઉંમરે નિધનના સમાચારથી ફિલ્મ જગતમાં શોકની લાગણી ફેલાઈ છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, 8 ઓક્ટોબરની વહેલી સવારે ગોવામાં તેમના નિવાસસ્થાને તેમને ગંભીર કાર્ડિયાક અરેસ્ટ (Cardiac Arrest) આવ્યો હતો. તેમને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવ્યા હતા. તબીબી ટીમે આશરે 45 મિનિટ સુધી CPR (Cardiopulmonary Resuscitation) આપ્યું, પરંતુ તેમને બચાવી શકાયા નહીં.
નાના પાટેકરના નિધન બાદ કાર્ડિયાક અરેસ્ટને લઈને લોકોમાં ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. આખરે કાર્ડિયાક અરેસ્ટ શું છે, તે હાર્ટ એટેકથી કેવી રીતે અલગ છે અને આવી સ્થિતિમાં વ્યક્તિની આસપાસના લોકોએ તાત્કાલિક શું કરવું જોઈએ?
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ શું છે?
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ એવી ગંભીર મેડિકલ ઈમરજન્સી (Medical Emergency) છે જેમાં હૃદય અચાનક અને અનપેક્ષિત રીતે શરીરમાં લોહી પંપ કરવાનું બંધ કરી દે છે. પરિણામે મગજ અને શરીરના અન્ય મહત્વપૂર્ણ અંગો સુધી લોહી અને ઓક્સિજન પહોંચવાનું બંધ અથવા ખૂબ ઓછું થઈ જાય છે. આ સ્થિતિમાં ઝડપી સારવાર અત્યંત જરૂરી છે.
કાર્ડિયાક અરેસ્ટમાં વ્યક્તિ અચાનક બેભાન થઈ શકે છે અને સામાન્ય રીતે શ્વાસ લેવાનું બંધ થઈ શકે છે અથવા માત્ર અસામાન્ય રીતે હાંફતી હોય છે. આવી સ્થિતિમાં એક ક્ષણ પણ બગાડ્યા વિના મદદ શરૂ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.
હાર્ટ એટેક અને કાર્ડિયાક અરેસ્ટ એક જ નથી
ઘણા લોકો હાર્ટ એટેક (Heart Attack) અને કાર્ડિયાક અરેસ્ટને એક જ બીમારી માને છે, પરંતુ બંને અલગ સ્થિતિ છે. હાર્ટ એટેકમાં સામાન્ય રીતે હૃદય સુધી લોહી પહોંચાડતી નસમાં અવરોધ સર્જાય છે. જ્યારે કાર્ડિયાક અરેસ્ટમાં હૃદયની પંપિંગ પ્રક્રિયા અચાનક બંધ થઈ જાય છે. જોકે હાર્ટ એટેક કેટલીક પરિસ્થિતિમાં કાર્ડિયાક અરેસ્ટનું કારણ બની શકે છે.
કાર્ડિયાક અરેસ્ટના કારણો શું હોઈ શકે?
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ પાછળ અનેક કારણો હોઈ શકે છે. તેમાં હૃદયની ગંભીર એરિથમિયા (Arrhythmia) એટલે કે ધબકારા અનિયમિત થવા, હૃદય સંબંધિત બીમારીઓ અને કેટલીક આનુવંશિક પરિસ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે. ક્યારેક વ્યક્તિને અગાઉ કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો ન હોવા છતાં પણ અચાનક કાર્ડિયાક અરેસ્ટ આવી શકે છે.
તેથી કોઈ એક વ્યક્તિના નિધનને આધારે દરેક કાર્ડિયાક અરેસ્ટનું કારણ એકસરખું હોય છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. ચોક્કસ કારણ માટે તબીબી તપાસ જરૂરી હોય છે.
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ આવે ત્યારે સૌથી પહેલા શું કરવું?
જો કોઈ વ્યક્તિ અચાનક પડી જાય, પ્રતિસાદ ન આપે અને સામાન્ય રીતે શ્વાસ ન લેતી હોય અથવા માત્ર હાંફતી હોય, તો તેને તાત્કાલિક કાર્ડિયાક અરેસ્ટ (Cardiac Arrest) માનીને મદદ શરૂ કરવી જોઈએ.
સૌથી પહેલા ઈમરજન્સી સેવા માટે ફોન કરો અને આસપાસના લોકોને મદદ માટે બોલાવો. જો AED (Automated External Defibrillator) ઉપલબ્ધ હોય તો તેને તરત લાવવા કહો. ત્યારબાદ પુખ્ત વ્યક્તિ માટે છાતીના મધ્ય ભાગમાં Hands-Only CPR શરૂ કરી શકાય છે.
CPR કેવી રીતે કરવું?
પુખ્ત વ્યક્તિ અચાનક બેભાન થઈ જાય અને સામાન્ય શ્વાસ ન લેતી હોય ત્યારે તાલીમ ન ધરાવતા વ્યક્તિ માટે Hands-Only CPR મહત્વપૂર્ણ મદદ બની શકે છે. છાતીના મધ્ય ભાગ પર બંને હાથ રાખીને મજબૂત અને ઝડપી દબાણ આપવું જોઈએ.
Chest Compressions આશરે 100થી 120 પ્રતિ મિનિટના દરે કરવા જોઈએ. દરેક દબાણ પછી છાતીને ફરી સામાન્ય સ્થિતિમાં આવવા દેવી જરૂરી છે. મદદ પહોંચે ત્યાં સુધી અથવા વ્યક્તિમાં હલનચલન/સામાન્ય શ્વાસ શરૂ થાય ત્યાં સુધી CPR ચાલુ રાખવું જોઈએ.
તાલીમ લીધેલી વ્યક્તિને પરંપરાગત CPRમાં 30 Compressions અને 2 Breathsનું પ્રમાણ શીખવવામાં આવે છે. પરંતુ સામાન્ય લોકો માટે પુખ્ત વ્યક્તિમાં Hands-Only CPR શરૂ કરવું પણ જીવન બચાવવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
AED પણ બની શકે છે જીવનરક્ષક
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ દરમિયાન AED ખૂબ ઉપયોગી સાધન બની શકે છે. આ ઉપકરણ હૃદયની લય તપાસે છે અને જરૂરી હોય ત્યારે શોક આપવાની સૂચના આપે છે. AED ચાલુ કર્યા બાદ તેમાં આપવામાં આવતી વૉઇસ સૂચનાઓનું પાલન કરવું જોઈએ.
અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન અનુસાર, કાર્ડિયાક અરેસ્ટમાં તરત CPR શરૂ કરવાથી હોસ્પિટલની બહાર થતા કાર્ડિયાક અરેસ્ટમાં બચવાની શક્યતા બે થી ત્રણ ગણી વધી શકે છે. તેથી આવી સ્થિતિમાં “કોઈ બીજું આવશે” એવી રાહ જોવાને બદલે તરત કાર્યવાહી કરવી ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.
દરેક વ્યક્તિએ CPRની જાણકારી રાખવી જરૂરી
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ ક્યાં અને ક્યારે આવશે તે કહી શકાય નહીં. ઘર, ઓફિસ, રસ્તો કે જાહેર સ્થળ—ક્યાંય પણ આવી ઈમરજન્સી સર્જાઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં નજીકમાં હાજર વ્યક્તિ દ્વારા ઝડપથી કરવામાં આવેલી CPR અને ઉપલબ્ધ હોય તો AEDનો ઉપયોગ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
નાના પાટેકરના અચાનક નિધનથી ફરી એકવાર હૃદય સંબંધિત ઈમરજન્સીને ગંભીરતાથી લેવાનો સંદેશ મળે છે. જોકે કોઈપણ વ્યક્તિની બીમારી કે નિધનનું ચોક્કસ કારણ તબીબી તપાસ અને ડૉક્ટરની પુષ્ટિ વિના નક્કી કરવું યોગ્ય નથી. વ્યક્તિને અચાનક બેભાન હાલતમાં જોવામાં આવે તો તરત ઈમરજન્સી મદદ બોલાવીને CPR શરૂ કરવી જીવન બચાવવાની દિશામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ પહેલ બની શકે છે.