ભારતથી ફ્રાન્સ સુધીનાં વિરોધ પ્રદર્શનો પાછળ કોનો હાથ? નેવિલ રોય સિંઘમનું નામ ચર્ચામાં, ભાજપના કોંગ્રેસ પર ગંભીર સવાલો

વિશ્વના અનેક દેશોમાં થઈ રહેલાં વિરોધ પ્રદર્શનો (Protests) વચ્ચે અમેરિકાના ટેક ઉદ્યોગપતિ નેવિલ રોય સિંઘમ (Neville Roy Singham)નું નામ ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવ્યું છે. એક આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા રિપોર્ટમાં ભારત સહિત 13 દેશોમાં સક્રિય 101 સંગઠનોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ સંગઠનો પર વિવિધ દેશોમાં વિરોધ પ્રદર્શનોના આયોજન, સંકલન અને પ્રચારમાં ભૂમિકા ભજવવાનો આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે. અહેવાલમાં કેટલાક સંગઠનોના નેવિલ રોય સિંઘમ સાથેના કથિત સંબંધો અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. બીજી તરફ, ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)એ આ મુદ્દે કોંગ્રેસને ઘેરતાં વિપક્ષી નેતાઓ અને કેટલાક સંગઠનો વચ્ચેના સંબંધો અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. જોકે, આ તમામ દાવાઓ અને આરોપોને સ્વતંત્ર રીતે સાબિત થયેલાં તથ્યો માનવાને બદલે અહેવાલ અને રાજકીય પક્ષોના દાવા તરીકે જોવું જરૂરી છે.

કોણ છે નેવિલ રોય સિંઘમ?

નેવિલ રોય સિંઘમનો જન્મ વર્ષ 1954માં અમેરિકામાં થયો હતો. તેઓ ટેકનોલોજી ક્ષેત્રના ઉદ્યોગપતિ છે. તેમના પિતા આર્ચિબાલ્ડ સિંઘમ (Archibald Singham) સામ્યવાદી વિચારધારા સાથે જોડાયેલા પ્રોફેસર હતા અને ન્યૂયોર્કમાં રાજકીય વિજ્ઞાન (Political Science) ભણાવતા હતા.

નેવિલ સિંઘમ સોફ્ટવેર કન્સલ્ટિંગ કંપની થોટવર્ક્સ (Thoughtworks)ના સ્થાપક અને ભૂતપૂર્વ ચેરમેન રહી ચૂક્યા છે. આ કંપની અન્ય વ્યવસાયોને સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટ અને ટેકનોલોજી સંબંધિત સેવાઓ પૂરી પાડે છે. તેમણે વર્ષ 2001થી 2008 દરમિયાન ચીનની ટેકનોલોજી કંપની હુઆવેઈ (Huawei) માટે વ્યૂહાત્મક ટેકનોલોજી સલાહકાર તરીકે પણ કામ કર્યું હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.

વર્ષ 2017માં સિંઘમે પોતાની કંપની થોટવર્ક્સને પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી કંપની એપેક્સ પાર્ટનર્સ (Apax Partners)ને વેચી દીધી હતી. આ સોદાની કિંમત 785 મિલિયન ડોલરથી વધુ હોવાનું જણાવાયું હતું. કંપનીના વેચાણ બાદ તેઓ વિવિધ રાજકીય, સામાજિક, સંશોધન અને મીડિયા સંગઠનોને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવાના સંદર્ભમાં ચર્ચામાં આવ્યા હતા. અહેવાલ મુજબ, તેઓ હાલમાં ચીનના શાંઘાઈમાં રહે છે.

અચાનક ફરી કેમ ચર્ચામાં આવ્યું સિંઘમનું નામ?

ફોક્સ ન્યૂઝ ડિજિટલ (Fox News Digital)ના પત્રકાર અસ્રા ક્યૂ. નોમાનીના અહેવાલમાં અમેરિકા સહિત 13 દેશોમાં સક્રિય 101 સંગઠનોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. 20 ઓક્ટોબરે પ્રકાશિત થયેલા આ અહેવાલમાં આ સંગઠનો પર યુરોપ અને અન્ય દેશોમાં યોજાતા વિરોધ પ્રદર્શનોના આયોજન, સંકલન અથવા પ્રચારમાં ભૂમિકા ભજવવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે.

આ અહેવાલમાં ભારતનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલના દાવા અનુસાર, કેટલાક સંગઠનોના નાણાકીય અને સંગઠનાત્મક સંબંધો નેવિલ રોય સિંઘમ સાથે જોડાયેલા હોવાનું કહેવાય છે. તેના આધારે વિવિધ દેશોમાં થઈ રહેલાં પ્રદર્શનો પાછળના નાણાકીય સ્ત્રોતો અને સંભવિત આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્ક અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે.

જોકે, કોઈ સંગઠનને નાણાકીય સહાય મળવી અને તે સંગઠન દ્વારા કોઈ ચોક્કસ વિરોધ પ્રદર્શનનું આયોજન કે સંચાલન થવું એ બે અલગ બાબતો છે. તેથી આક્ષેપોની સત્યતા નક્કી કરવા માટે નાણાકીય વ્યવહારો, દસ્તાવેજો અને અન્ય સ્વતંત્ર પુરાવાઓની તપાસ મહત્ત્વપૂર્ણ બને છે.

ભાજપે કોંગ્રેસ પર શું આરોપ લગાવ્યો?

આ સમગ્ર મામલે ભાજપના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા પ્રદીપ ભંડારીએ કોંગ્રેસના નેતાઓને સવાલો કર્યા છે. તેમના દાવા મુજબ, રાહુલ ગાંધી અને સોનિયા ગાંધી 10 એપ્રિલ, 2025ના રોજ નવી દિલ્હીના 10 જનપથ ખાતે સિંઘમ સાથે જોડાયેલા સંગઠન પ્રોગ્રેસિવ ઇન્ટરનેશનલ (Progressive International)ના પ્રતિનિધિઓને મળ્યાં હતાં.

ભાજપે સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે મતદાર યાદી સંબંધિત વિશેષ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા (Special Intensive Revision – SIR)ના વિરોધ દરમિયાન કોંગ્રેસ અને આ સંગઠન વચ્ચે કોઈ સંકલન હતું કે નહીં. ભાજપે એ પણ પૂછ્યું છે કે કથિત મુલાકાત દરમિયાન કયા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી.

આ ઉપરાંત, ભંડારીએ રાહુલ ગાંધીની વિયેતનામ મુલાકાતનો ઉલ્લેખ કરીને નવેમ્બરમાં પ્રસ્તાવિત વિરોધ પ્રદર્શન સાથે તેના કોઈ સંબંધની શક્યતા અંગે સવાલો કર્યા હતા. ભાજપે આરોપ લગાવ્યો છે કે કેટલાક સંગઠનો દ્વારા દેશમાં અશાંતિ અને અરાજકતા ફેલાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.

જોકે, આ ભાજપ દ્વારા કરવામાં આવેલા રાજકીય આક્ષેપો છે. કોંગ્રેસ અને સંબંધિત સંગઠનોની સ્પષ્ટ પ્રતિક્રિયા તથા આક્ષેપોને સમર્થન આપતા સ્વતંત્ર પુરાવા વિના આ દાવાઓને સાબિત હકીકત તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં.

અમેરિકન ગાયિકા મેરી મિલબેને પણ ઉઠાવ્યા સવાલો

આ વિવાદમાં અમેરિકન ગાયિકા મેરી મિલબેન (Mary Millben)નું નામ પણ સામે આવ્યું છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ (X) પર એક વીડિયો પોસ્ટ કરીને ભારતમાં થઈ રહેલાં વિરોધ પ્રદર્શનોના નાણાકીય સ્ત્રોતો અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.

અન્ય એક વીડિયોમાં તેમણે જ્યોર્જ સોરોસ (George Soros) સાથે જોડાયેલા જૂથો પર પણ આ પ્રદર્શનો પાછળ હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. જોકે, આવા દાવાઓની પુષ્ટિ કરવા માટે સ્વતંત્ર પુરાવા જરૂરી છે. સોશિયલ મીડિયા પર કરવામાં આવેલા આક્ષેપો પોતે જ કોઈ સંગઠનની સંડોવણી સાબિત કરતા નથી.

ભારતમાં અગાઉ પણ વિદેશી ફંડિંગના વિવાદમાં આવ્યું હતું નામ

નેવિલ રોય સિંઘમનું નામ ભારતમાં પહેલીવાર ચર્ચામાં આવ્યું હોય એવું નથી. વર્ષ 2023માં ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ (The New York Times)એ તેમના નાણાકીય નેટવર્ક અને વામપંથી વિચારધારા સાથે જોડાયેલા સંગઠનોને મળતી કથિત આર્થિક સહાય અંગે તપાસ અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો હતો.

આ અહેવાલ બાદ ભારતમાં ડિજિટલ ન્યૂઝ પ્લેટફોર્મ ન્યૂઝક્લિક (NewsClick)ને મળેલા વિદેશી ભંડોળ અને તેના ઉપયોગ અંગે તપાસ થઈ હતી. ઓક્ટોબર 2023માં દિલ્હી પોલીસે ન્યૂઝક્લિકના સ્થાપક પ્રબીર પુરકાયસ્થ અને માનવ સંસાધન વિભાગના વડા અમિત ચક્રવર્તીની ધરપકડ કરી હતી.

આ કેસમાં વિદેશી ભંડોળના ઉપયોગ અને ચીન તરફી નેરેટિવ (Pro-China Narrative)ને પ્રોત્સાહન આપવાના આરોપો લગાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, ધરપકડ કે આરોપ મૂકવામાં આવવો એ દોષ સાબિત થવા સમાન નથી. આ મામલાને લગતા કાનૂની આરોપો અને સંબંધિત પક્ષોના બચાવને અલગથી ધ્યાનમાં લેવા જરૂરી છે.

યુક્રેન યુદ્ધથી લઈને ઉઇગર મુદ્દા સુધી પણ ચર્ચા

નવેમ્બર 2022માં ઇન્ટેલિજન્સ ઑનલાઇન (Intelligence Online)ના અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે સિંઘમ યુક્રેનને પશ્ચિમી દેશો તરફથી મળતા સમર્થનનો વિરોધ કરતા કેટલાક જૂથોને ગુપ્ત રીતે નાણાં પૂરા પાડતા હતા. આ દાવાઓને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા થઈ હતી.

આ ઉપરાંત, ન્યૂ લાઇન્સ મેગેઝિન (New Lines Magazine)ના જાન્યુઆરી 2022ના અહેવાલમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે સિંઘમે બિનનફાકારક સંગઠનોના નેટવર્કને આશરે 65 મિલિયન ડોલરની સહાય આપી હતી. અહેવાલમાં કેટલાક સંગઠનો પર ચીનના શિનજિયાંગ વિસ્તારમાં ઉઇગર મુસ્લિમો સામેના અત્યાચાર અને નરસંહારના આરોપોને નકારતા દાવાઓને પ્રોત્સાહન આપવાનો આક્ષેપ પણ કરવામાં આવ્યો હતો.

આ આરોપોની ગંભીરતા હોવા છતાં, દરેક સંગઠન અને તેની પ્રવૃત્તિઓનું મૂલ્યાંકન અલગથી કરવું જરૂરી છે. કોઈ વ્યક્તિ સાથેના નાણાકીય સંબંધોના આધારે જ તમામ સંગઠનોની પ્રવૃત્તિઓને એકસરખી ગણાવી શકાય નહીં.

આખરે, વિરોધ પ્રદર્શનો પાછળ ખરેખર કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્ક છે?

નેવિલ રોય સિંઘમને લઈને ચાલી રહેલો વિવાદ ત્રણ મહત્ત્વના મુદ્દાઓ તરફ ધ્યાન દોરે છે: રાજકીય અને સામાજિક સંગઠનોને મળતું વિદેશી ભંડોળ, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંગઠનો વચ્ચેના સંબંધો અને લોકશાહી દેશોમાં થતા વિરોધ પ્રદર્શનો પર બહારથી પ્રભાવ પાડવાના સંભવિત પ્રયાસો.

પરંતુ કોઈ વિરોધ પ્રદર્શન પાછળ વિદેશી નાણાં અથવા રાજકીય હસ્તક્ષેપ હોવાનો દાવો કરવા માટે નક્કર પુરાવા જરૂરી છે. કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા સંગઠનને આપવામાં આવેલી સહાય, સંગઠનના રાજકીય વિચારો અને કોઈ ચોક્કસ પ્રદર્શનનું સીધું સંચાલન—આ ત્રણેય બાબતો વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે.

હાલમાં સિંઘમનું નામ ફરી ચર્ચામાં આવવાનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અહેવાલ અને તેના આધારે ભારતમાં શરૂ થયેલી રાજકીય નિવેદનબાજી છે. આ મામલે વાસ્તવિક ચિત્ર સ્પષ્ટ થવા માટે સંબંધિત નાણાકીય દસ્તાવેજો, સંગઠનોની ભૂમિકા અને સ્વતંત્ર તપાસના તારણો મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.