ડિસેમ્બરના પ્રથમ સપ્તાહમાં સંસદનું શિયાળુ સત્ર શરૂ થવાની શક્યતા, મહિલા અનામત અને સીમાંકન બિલ પર રહેશે નજર

સંસદનું શિયાળુ સત્ર (Winter Session) ડિસેમ્બરના પ્રથમ સપ્તાહમાં શરૂ થવાની શક્યતા છે. આ સત્રમાં કેન્દ્ર સરકાર મહિલા અનામતને સીમાંકન (Delimitation) સાથે જોડતા બંધારણીય સુધારા બિલને પસાર કરાવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. બીજી તરફ, મતદાર યાદીઓના વિશેષ સઘન સુધારા (Special Intensive Revision-SIR) મુદ્દે વિપક્ષ સરકારને ઘેરવાની તૈયારીમાં છે. આથી શિયાળુ સત્રમાં સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચે જોરદાર રાજકીય ટક્કર જોવા મળી શકે છે. ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા (TOI)એ પીટીઆઈના સૂત્રોના હવાલાથી અહેવાલ આપ્યો છે કે સંસદના સત્રની સંભવિત તારીખો અંગે સરકારના ઉચ્ચ સ્તરે ચર્ચા ચાલી રહી છે. સરકારનો પ્રયાસ 2029ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓને 33 ટકા અનામત આપવાનો માર્ગ મોકળો કરવાનો છે.

લોકસભાની બેઠકો 543થી વધારી 850 કરવાની યોજના

મહિલા અનામતને અમલમાં મૂકવા માટે સરકાર લોકસભાની વર્તમાન 543 બેઠકો વધારીને મહત્તમ 850 કરવાની દરખાસ્ત પર વિચાર કરી રહી છે. આ વધારો સીમાંકન પ્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. આ માટે બંધારણીય સુધારા બિલ લાવવાની જરૂર પડશે. જોકે, આ બિલ પસાર કરાવવું સરકાર માટે સરળ નહીં હોય. બંધારણીય સુધારા માટે ગૃહમાં હાજર રહી મતદાન કરનારા સભ્યોમાંથી ઓછામાં ઓછા બે તૃતીયાંશ સભ્યોનું સમર્થન જરૂરી છે.

બિલ પસાર કરાવવા વિપક્ષનું સમર્થન જરૂરી

હાલ લોકસભામાં 540 સભ્યો છે અને ત્રણ બેઠકો ખાલી છે. જો તમામ 540 સભ્યો મતદાનમાં ભાગ લે તો બિલ પસાર કરાવવા માટે ઓછામાં ઓછા 361 સભ્યોનું સમર્થન મેળવવું પડશે. સત્તાધારી એનડીએ (NDA) પાસે હાલમાં 320 સાંસદો છે. આ સ્થિતિમાં બંધારણીય સુધારા બિલ પસાર કરાવવા માટે સરકારને વિપક્ષના સમર્થનની જરૂર પડશે. જોકે, સરકારના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ તાજેતરમાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આ બિલ સંસદમાં 15થી 18 મતના અંતરથી પસાર થઈ જશે.

SIR મુદ્દે વિપક્ષ સરકારને ઘેરશે

શિયાળુ સત્રમાં મતદાર યાદીઓના વિશેષ સઘન સુધારા (SIR)નો મુદ્દો પણ ગરમાવાની શક્યતા છે. વિપક્ષી પક્ષો આ પ્રક્રિયાનો સતત વિરોધ કરી રહ્યા છે. સાથે જ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગ પણ ઉઠાવી રહ્યા છે. વિપક્ષના વિરોધ પ્રદર્શનને કારણે સંસદની કાર્યવાહી ખોરવાઈ શકે છે. સત્તાધારી ગઠબંધનના એક સાંસદના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યાં સુધી ગૃહમાં શાંતિપૂર્ણ અને વ્યવસ્થિત રીતે કામકાજ નહીં થાય ત્યાં સુધી બંધારણીય સુધારા બિલ પર ચર્ચા અને મતદાન શક્ય બનશે નહીં.

ચોમાસુ સત્ર 94 દિવસથી ઔપચારિક રીતે પૂર્ણ થયું નથી

સંસદના નવા સત્રની તારીખોને લઈને ચર્ચા વચ્ચે ચોમાસુ સત્રની સ્થિતિ પણ ચર્ચાનો વિષય બની છે. ચોમાસુ સત્ર 13 ઓગસ્ટે અનિશ્ચિત સમય માટે સ્થગિત કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તેને હજુ સુધી ઔપચારિક રીતે પૂર્ણ જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી. આ રીતે 94 દિવસ વીતી ગયા છે, જે 2008માં નોંધાયેલા 87 દિવસના અગાઉના રેકોર્ડ કરતાં વધુ છે. સત્રને ઔપચારિક રીતે પૂર્ણ ન કરવાના કારણે સરકારને ઓછા સમયની નોટિસ પર પણ સંસદની બેઠક બોલાવવાનો વિકલ્પ મળે છે. આવી બેઠક માટે ઓછામાં ઓછા બે દિવસની નોટિસ પૂરતી થઈ શકે છે, જ્યારે નવા સત્ર માટે ઓછામાં ઓછા 14 દિવસની નોટિસ આપવી પડે છે.

દક્ષિણ ભારતનાં રાજ્યોની ચિંતા દૂર કરવા ફોર્મ્યુલા

સીમાંકનને લઈને ખાસ કરીને દક્ષિણ ભારતનાં રાજ્યોમાં ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. વસ્તી નિયંત્રણમાં સફળ રહેલા રાજ્યોને સીમાંકનના કારણે લોકસભાની બેઠકોના પ્રમાણમાં નુકસાન ન થાય તે મુદ્દો મહત્ત્વનો છે. આ ચિંતા દૂર કરવા માટે સરકાર એક વિકલ્પ પર વિચાર કરી રહી છે. આ ફોર્મ્યુલા હેઠળ તમામ રાજ્યોમાં લોકસભાની બેઠકોની સંખ્યામાં 50 ટકા સુધીનો વધારો થઈ શકે છે, પરંતુ રાજ્યો વચ્ચે બેઠકોનું વર્તમાન પ્રમાણ 1971ની વસ્તી ગણતરીના આધારે જાળવી રાખવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. જોકે, આ દરખાસ્ત અંગે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. નોંધનીય છે કે 17 એપ્રિલે યોજાયેલા સંસદના વિશેષ સત્રમાં પણ બંધારણીય સુધારા બિલને જરૂરી સમર્થન મળી શક્યું નહોતું. આમ, ડિસેમ્બરમાં યોજાનારા સંભવિત શિયાળુ સત્રમાં મહિલા અનામત, લોકસભા બેઠકોનું સીમાંકન અને SIR જેવા મુદ્દાઓ કેન્દ્રસ્થાને રહેવાની શક્યતા છે. સરકાર માટે બંધારણીય સુધારા બિલ પસાર કરાવવું અને વિપક્ષ માટે આ મુદ્દાઓ પર સરકારને ઘેરવી એ બંને પક્ષોની મોટી રાજકીય કસોટી બની શકે છે.