શરદ પવાર વડાપ્રધાન બની શક્યા હોત; કોંગ્રેસે તેમને પક્ષમાંથી કાઢી મૂક્યા હતા!

સોનિયા ગાંધીનું પુસ્તક, *બિલોન્ગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ* (Belonging: A Journey of Love), હવે પ્રકાશિત થઈ ગયું છે અને બજારમાં ઉપલબ્ધ છે. આ પુસ્તકમાં, કોંગ્રેસના પૂર્વ રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષે તેમના "વિદેશી મૂળ" (foreign origin) ના મુદ્દા વિશે વાત કરી છે. અહેવાલો અનુસાર, તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો છે કે આ કારણોસર ઘણા નેતાઓએ તેમના વડાપ્રધાન બનવાનો વિરોધ કર્યો હતો. કેન્દ્રીય મંત્રી રામદાસ આઠવલેએ હવે આ પુસ્તકને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ દાવો કર્યો છે; તેમણે જણાવ્યું કે વરિષ્ઠ નેતા શરદ પવારને "વિદેશી મૂળ"નો મુદ્દો ઉઠાવવા બદલ કોંગ્રેસમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે જો પવાર કોંગ્રેસમાં રહ્યા હોત, તો તેઓ વડાપ્રધાન બની શક્યા હોત.

મંગળવારે કેન્દ્રીય મંત્રી રામદાસ આઠવલેએ કહ્યું, "શરદ પવારને 'વિદેશી મૂળ'ના મુદ્દા પર વલણ અપનાવવા બદલ પક્ષમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેમણે ૧૯૯૮માં એનસીપી (NCP) ની રચના કરી. જો શરદ પવાર કોંગ્રેસમાં રહ્યા હોત અને આવું વલણ ન અપનાવ્યું હોત—ખાસ કરીને એ ધ્યાનમાં લેતા કે મનમોહન સિંહ ૨૦૦૪ થી ૨૦૦૯ સુધી વડાપ્રધાન રહ્યા હતા—તો પવારને તક મળી શકી હોત. ૧૯૯૮માં મહારાષ્ટ્રની ચૂંટણી દરમિયાન, આરપીઆઈ (RPI) કોંગ્રેસ સાથે ગઠબંધનમાં હતી. તે ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે ૩૩ બેઠકો, આરપીઆઈએ ૪, શિવસેનાએ ૬ અને ભાજપે ૪ બેઠકો જીતી હતી. શરદ પવાર મહારાષ્ટ્રના એક પ્રભાવશાળી નેતા હતા. તેથી, જો તેઓ કોંગ્રેસમાં રહ્યા હોત અને 'વિદેશી મૂળ'નો મુદ્દો ન ઉઠાવ્યો હોત, તો તેઓ સંભવતઃ વડાપ્રધાન બની શક્યા હોત. મારા મતે, તેમણે આવું વલણ અપનાવવું જોઈતું ન હતું."

સોનિયા ગાંધીના પુસ્તક અંગે તેમણે ટિપ્પણી કરી, "હા, સોનિયા ગાંધીએ એક પુસ્તક બહાર પાડ્યું છે જેમાં તેમણે 'વિદેશી મૂળ'ના આધારે વિરોધ કરવા બદલ શરદ પવાર પ્રત્યે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. જો કે, બાબાસાહેબ આંબેડકર દ્વારા આપવામાં આવેલું આપણું બંધારણ દરેક ભારતીય નાગરિકને ચૂંટણી લડવાનો અધિકાર આપે છે. બંધારણમાં ક્યાંય એવું લખ્યું નથી કે કોઈ એવું પદ છે જે કોઈ નાગરિક સંભાળી ન શકે." "જો કે, સોનિયા ગાંધી અંગેના તેમના વલણને કારણે—ખાસ કરીને તેમના 'વિદેશી મૂળ'ના આધારે વિરોધ કરવા અને તેઓ વડાપ્રધાન ન બની શકે તેવો તર્ક આપવાને કારણે—શરદ પવારને મોટો ફટકો પડ્યો હતો." સોનિયા ગાંધી રાજકારણમાં આવવા માટે તૈયાર નહોતા.

તેમણે ઉમેર્યું, "અને કારણ કે શરદ પવાર સોનિયા ગાંધીની ખૂબ નજીક હતા, તેથી હું જાણું છું કે તેઓ એવા લોકોમાંના એક હતા જેમણે આગ્રહ કર્યો હતો કે તેમણે પક્ષના અધ્યક્ષ બનવું જોઈએ. સીતારામ કેસરીના નેતૃત્વ હેઠળ સફળતા ન મળવાને કારણે, તેઓ વારંવાર સોનિયા ગાંધી પાસે ગયા. જોકે, તેઓ બિલકુલ તૈયાર નહોતા. તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે તેમના સાસુ વડાપ્રધાન બન્યા હતા અને ત્યારબાદ તેમની હત્યા કરવામાં આવી હતી, અને તેમના પતિ રાજીવ ગાંધી પણ વડાપ્રધાન બન્યા હતા અને તેમનો પણ આવો જ દુઃખદ અંત આવ્યો હતો—તેમની પણ હત્યા કરવામાં આવી હતી."

જ્યારે શરદ પવારે વડાપ્રધાનપદ અંગે પોતાનું વલણ બદલ્યું

અઠાવલે જણાવે છે, "પરંતુ સમગ્ર કોંગ્રેસે—જેમાં શરદ પવાર અન્ય નેતાઓ સાથે મોખરે હતા—આ નિર્ણય માટે દબાણ કર્યું. આનાથી સોનિયા ગાંધીને ખૂબ જ માનસિક વ્યથા થઈ, ભલે દરેક વ્યક્તિ તેમને પક્ષના અધ્યક્ષ તરીકે જોવા માટે એકમત હતી. જ્યાં સુધી વડાપ્રધાનપદનો સવાલ છે—આ એ સમય હતો જ્યારે અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર પડી ગઈ હતી—ત્યારે સોનિયા ગાંધીના નામ પર સર્વસંમતિ સધાઈ શકી હોત. પવારે શા માટે આવું વલણ અપનાવ્યું તે સ્પષ્ટ નથી; આ એવું વલણ નહોતું જે તેઓ સામાન્ય રીતે અપનાવતા હોય."