VIDEO: સોશિયલ મીડિયા પર બાળ યૌન શોષણ સામગ્રી રોકવા સુપ્રીમ કોર્ટ સખ્ત, કેન્દ્ર સરકાર પાસે માંગ્યો જવાબ
છેલ્લું અપડેટ : 25 Sept 2026
નવી દિલ્હી: સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર બાળકોના યૌન શોષણ અને દુર્વ્યવહાર સંબંધિત સામગ્રીના પ્રસારને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે. અદાલતે આ મામલે સરકાર દ્વારા અત્યાર સુધીમાં કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી અને લેવામાં આવેલા પગલાં અંગે વિગતવાર અહેવાલ (Report) રજૂ કરવા માટે અંતિમ તક આપી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે (Bench) ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલય (MeitY) તથા કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયને પોતપોતાના અહેવાલ દાખલ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. અદાલતે ખાસ કરીને સપ્ટેમ્બર 2024માં આપવામાં આવેલા પોતાના નિર્ણયના અમલ અંગે સરકાર પાસેથી માહિતી માંગી છે.
સોશિયલ મીડિયા પર આપત્તિજનક સામગ્રીનો મુદ્દો
કોર્ટ સમક્ષ મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર બાળકો સાથે સંબંધિત યૌન શોષણની સામગ્રી (Child Sexual Abuse Material - CSAM) ફેલાતી અટકાવવા માટે અસરકારક વ્યવસ્થા કેટલી હદે અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. આવી સામગ્રીના નિર્માણ, પ્રસાર અને શેરિંગ સામે કાયદા હેઠળ ગંભીર કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
અદાલતે કેન્દ્ર સરકારને એ પણ જણાવવા કહ્યું છે કે ઓનલાઈન આપત્તિજનક સામગ્રી (Objectionable Content) સામે કાર્યવાહી કરવા માટે અત્યાર સુધીમાં કયા વ્યવહારુ પગલાં લેવામાં આવ્યા છે અને સપ્ટેમ્બર 2024ના ચુકાદામાં આપવામાં આવેલા નિર્દેશોનો કેટલો અમલ થયો છે.
કઈ અરજી પર થઈ રહી છે સુનાવણી?
આ મામલો ‘જસ્ટ રાઇટ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન અલાયન્સ’ (Just Rights for Children Alliance) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી સાથે સંબંધિત છે. અરજીમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સને બાળકોના યૌન શોષણ સંબંધિત સામગ્રી અંગે કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ (Law Enforcement Agencies)ને ફરજિયાત રીતે જાણ કરવાની વ્યવસ્થાનો કડક અમલ કરાવવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
અરજદાર પક્ષનું કહેવું છે કે માત્ર સામગ્રી દૂર કરવી પૂરતી નથી, પરંતુ આવી સામગ્રી કોણ અપલોડ કરે છે, ફેલાવે છે અથવા તેના પ્રસારને પ્રોત્સાહન આપે છે તેની ઓળખ કરીને કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવી પણ જરૂરી છે.
મીડિયા રિપોર્ટ બાદ મામલો ચર્ચામાં આવ્યો
આ સમગ્ર મુદ્દો એક મીડિયા રિપોર્ટ બાદ વધુ ચર્ચામાં આવ્યો હતો. રિપોર્ટમાં ઇન્સ્ટાગ્રામ (Instagram) પર બાળકોના યૌન શોષણ સાથે જોડાયેલી આપત્તિજનક સામગ્રીને પ્રોત્સાહન આપતી જાહેરાતો (Advertisements) અંગે ગંભીર આરોપો કરવામાં આવ્યા હતા.
સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર તરફથી એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ (Additional Solicitor General) કે.એમ. નટરાજે કોર્ટને જણાવ્યું કે સરકાર આ મુદ્દાને ગંભીરતાથી લઈ રહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે એક કંપની વિરુદ્ધ નોટિસ (Notice) જારી કરીને કાર્યવાહી પણ શરૂ કરવામાં આવી છે.
બે મંત્રાલયોએ આપવાનો રહેશે જવાબ
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ બાદ હવે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલય તેમજ કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયે પોતપોતાના અહેવાલ રજૂ કરવાના રહેશે. આ અહેવાલમાં ઓનલાઈન બાળ શોષણ સામગ્રી રોકવા માટે લેવામાં આવેલા પગલાં, કાયદાકીય વ્યવસ્થા અને સપ્ટેમ્બર 2024ના કોર્ટના નિર્દેશોના અમલની સ્થિતિ અંગે માહિતી આપવાની રહેશે.
કોર્ટનો આ અભિગમ દર્શાવે છે કે બાળકોને ઓનલાઈન શોષણથી સુરક્ષિત રાખવા માટે સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓની જવાબદારી અને સરકારી દેખરેખ બંને મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા બની રહ્યા છે. ખાસ કરીને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સના વધતા ઉપયોગ વચ્ચે આવી સામગ્રીની ઓળખ, રિપોર્ટિંગ (Reporting), દૂર કરવાની પ્રક્રિયા અને કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ સુધી માહિતી પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા પર હવે વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત થઈ રહ્યું છે.
બાળકોની ઓનલાઈન સુરક્ષા કેમ મહત્વપૂર્ણ?
ઈન્ટરનેટ અને સોશિયલ મીડિયા બાળકોના જીવનનો મહત્વનો હિસ્સો બની ગયા છે. આવા પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ વધવાની સાથે ઓનલાઈન છેતરપિંડી, શોષણ અને ગેરકાયદેસર સામગ્રી જેવા જોખમો પણ ચિંતાનો વિષય બન્યા છે. બાળ યૌન શોષણ સંબંધિત સામગ્રી માત્ર બાળકના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરતી નથી, પરંતુ તેના નિર્માણ અને પ્રસાર સાથે જોડાયેલા લોકો સામે ગંભીર કાયદાકીય કાર્યવાહીનો આધાર બની શકે છે.
આ કારણે સરકાર, સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ, કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ વચ્ચે ઝડપી માહિતી વહેંચણી (Information Sharing) અને અસરકારક ફરિયાદ વ્યવસ્થા (Reporting Mechanism) જરૂરી બની રહી છે. સુપ્રીમ કોર્ટ હવે કેન્દ્ર સરકારના અહેવાલ બાદ આ દિશામાં લેવામાં આવેલા પગલાંની સ્થિતિની સમીક્ષા કરશે.