SIRમાં નામ કપાયા બાદ ફોર્મ-6 ભરનારા મતદારો સામે કાર્યવાહી નહીં થાય: સુપ્રીમ કોર્ટની મૌખિક ખાતરી

મતદાર યાદીમાંથી નામ કપાઈ ગયા બાદ ફરી નામ નોંધાવવા માટે ફોર્મ-6 ભરનારા મતદારો સામે કાર્યવાહી કરવામાં નહીં આવે તેવી સુપ્રીમ કોર્ટે મૌખિક ખાતરી આપી છે. સોમવારે મહારાષ્ટ્રમાં મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયા (SIR)ને પડકારતી અરજીની સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે જણાવ્યું હતું કે, “ચિંતા કરશો નહીં, કોઈની સામે કાર્યવાહી કરવામાં નહીં આવે.” અહેવાલ મુજબ, અરજીકર્તા તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે અગાઉથી મતદાર તરીકે નોંધાયેલા લોકો પોતાને નવા મતદાર તરીકે રજૂ કરે તો તે ખોટું નિવેદન ગણાય અને તેના માટે કાયદેસરની કાર્યવાહી થઈ શકે છે. તેના જવાબમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશે મતદારો સામે કાર્યવાહી નહીં થાય તેવી મૌખિક ખાતરી આપી હતી.

ફોર્મ-6ને લઈને વિવાદ શું છે?

ફોર્મ-6નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે પ્રથમ વખત મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવવા માટે થાય છે. તેમાં અરજદારે અગાઉ મતદાર તરીકે નોંધણી ન કરાવી હોવાની અને મતદાન ન કર્યું હોવાની વિગતો આપવાની હોય છે. અરજીકર્તાના વકીલે કોર્ટમાં રજૂઆત કરી હતી કે SIR દરમિયાન મતદાર યાદીમાંથી નામ કપાઈ ગયેલા લોકોને ફરી નોંધણી માટે ફોર્મ-6 ભરવાનું કહેવાને બદલે તેમના માટે અલગ ફોર્મની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ. અગાઉથી મતદાર તરીકે નોંધાયેલા લોકો પાસેથી નવા મતદાર તરીકેની ઘોષણા કરાવવાથી કાનૂની મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે, એવી દલીલ પણ કરવામાં આવી હતી.

મહારાષ્ટ્રમાં લગભગ 3 કરોડ નામ કપાયાનો દાવો

અરજીકર્તા પક્ષે દાવો કર્યો હતો કે મહારાષ્ટ્રમાં પ્રારંભિક મતદાર યાદી જાહેર થયા બાદ રાજ્યના આશરે 9 કરોડ મતદારોમાંથી લગભગ 3 કરોડનાં નામ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યાં હતાં. વકીલે મુંબઈ અને પુણેમાં રહેણાક ઇમારતોના પુનર્વિકાસને કારણે ઊભી થયેલી સમસ્યાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. પુનર્વિકાસના કામને કારણે રહેવાસીઓને અસ્થાયી ધોરણે અન્યત્ર સ્થળાંતર કરવું પડતું હોવાથી SIR દરમિયાન તેમને ગેરહાજર દર્શાવીને મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરાયાં હોવાની રજૂઆત કરવામાં આવી હતી. અહેવાલમાં વકીલના હવાલાથી જણાવાયું હતું કે મુંબઈમાં આશરે 3,500 અને પુણેમાં 1,500 પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટ ચાલી રહ્યા છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે હજારો રહેવાસીઓ મતદાર યાદીમાંથી બહાર થઈ ગયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.

ચૂંટણી પંચને નોટિસ, પરંતુ સમયમર્યાદામાં રાહત નહીં

સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે ચૂંટણી પંચને નોટિસ પાઠવી છે. જોકે, કોર્ટે મતદાર યાદી અંગેના દાવા અને વાંધા રજૂ કરવાની સમયમર્યાદા વધારવાનો વચગાળાનો આદેશ આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. અંતિમ મતદાર યાદી જાહેર કરવા પર રોક લગાવવાની માગ પણ સ્વીકારવામાં આવી નહોતી. આ કેસની આગામી સુનાવણી 5 નવેમ્બરે રાખવામાં આવી છે.

દિલ્હી હાઈકોર્ટે પણ ફોર્મ-6 અંગે કરી હતી સ્પષ્ટતા

19 ઓક્ટોબરે દિલ્હી હાઈકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે SIRમાં નામ કપાયા બાદ ફોર્મ-6 ભરીને નામ પુનઃસ્થાપિત કરાવનાર મતદાર સામે ખોટી ઘોષણા કરવાનો આરોપ લાગશે તેવી આશંકા યોગ્ય નથી, કારણ કે આ પ્રક્રિયા માટે ચૂંટણી પંચે જ સૂચના આપી હતી. આ મહિનાની શરૂઆતમાં ચૂંટણી પંચે મતદાર યાદીની સુધારણા પૂર્ણ થઈ હોય તેવા રાજ્યોમાં ગેરરીતે નામ દૂર થયેલા પાત્ર મતદારોનાં નામ પુનઃસ્થાપિત કરવા ફોર્મ-6 મારફતે કાર્યવાહી કરવાની સૂચના આપી હતી. જોકે, પૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર એસ.વાય. કુરૈશીએ આ પ્રક્રિયા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમનું કહેવું હતું કે ફોર્મ-6 નવા મતદારો માટે છે અને યાદીમાંથી નામ કપાયેલા મતદારો માટે તેનો ઉપયોગ કરવો કાયદાકીય પ્રશ્નો ઊભા કરી શકે છે.

SIR પ્રક્રિયા સામે અગાઉથી સવાલો

જૂન 2025માં શરૂ થયેલી વિશેષ સઘન મતદાર યાદી સુધારણા પ્રક્રિયાની પદ્ધતિ અને અમલીકરણની ઝડપ અંગે પણ સવાલો ઊઠ્યા છે. ટીકાકારોની ચિંતા છે કે આ પ્રક્રિયામાં પાત્ર મતદારોનાં નામ ખોટી રીતે દૂર થાય તો તેમના મતદાનના અધિકાર પર અસર પડી શકે છે. મે મહિનામાં સુપ્રીમ કોર્ટે SIRની કાયદેસરતાને માન્ય રાખી હતી, પરંતુ સાથે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ પ્રક્રિયાનો અર્થ એવો નથી કે ચૂંટણી પંચ કોઈ વ્યક્તિ ભારતીય નાગરિક છે કે નહીં તેનો અંતિમ નિર્ણય કરી શકે. હાલના કેસમાં કોર્ટની મૌખિક ખાતરી મતદારો સામે ફોર્મ-6 ભરવા બદલ કાર્યવાહી થવાની આશંકા અંગે મહત્વપૂર્ણ છે. જોકે, અરજી પર અંતિમ નિર્ણય અને ચૂંટણી પંચનો જવાબ આગામી સુનાવણીમાં મહત્વનો રહેશે.