VIDEO: NEET પરીક્ષા પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત, છેડછાડ કરવી મુશ્કેલ; સરકારની સુપ્રીમ કોર્ટમાં ગુલબાંગો
છેલ્લું અપડેટ : 19 Aug 2026
નવી દિલ્હી, 19 ઓગસ્ટ 2026: મેડિકલ પ્રવેશ માટેની મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષા NEET UG (National Eligibility cum Entrance Test-Undergraduate)ની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને લઈને કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપી છે. કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે હાલમાં NEET UG પરીક્ષા યોજવાની સમગ્ર પ્રક્રિયા (Examination System)ને વધુ સુરક્ષિત બનાવવામાં આવી છે અને તેમાં છેડછાડ કરવી સરળ નથી.
NEET UGમાં ભૂતકાળમાં ગેરરીતિઓ (Irregularities) સામે આવ્યા બાદ National Testing Agency (NTA)ની કામગીરી અને પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં સુધારા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અનેક અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી છે. આ અરજીઓની સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારે પરીક્ષા અને પ્રશ્નપત્રની સુરક્ષા માટે કરવામાં આવેલા વિવિધ પગલાંની વિગત કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરી હતી.
પ્રશ્નપત્ર તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા પણ રાખવામાં આવે છે ગુપ્ત
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું કે NEET UGનું પ્રશ્નપત્ર (Question Paper) તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા અનેક સ્તરની સુરક્ષા હેઠળ કરવામાં આવે છે.
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રશ્નપત્ર તૈયાર કરવા માટે અનેક મોડરેટર્સ (Moderators)ની મદદ લેવામાં આવે છે. અલગ-અલગ મોડરેટર્સને 100-100 પ્રશ્નો પસંદ કરીને અલગ પ્રશ્નપત્ર સેટ તૈયાર કરવાની જવાબદારી આપવામાં આવે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે કોઈ એક મોડરેટરને અંતે વિદ્યાર્થીઓને કયો પ્રશ્નપત્ર આપવામાં આવશે તેની સંપૂર્ણ માહિતી હોતી નથી. કુલ ચાર સેટમાંથી પરીક્ષા માટે બે સેટની પસંદગી કરવામાં આવે છે અને અંતિમ પસંદગી NTAના ડાયરેક્ટર જનરલ (DG) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે પરીક્ષા શરૂ થાય ત્યાં સુધી વાસ્તવિક પ્રશ્નપત્ર (Final Question Paper) અંગેની માહિતી ખૂબ જ મર્યાદિત લોકો સુધી રહે.
પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં કડક સુરક્ષા વ્યવસ્થા
પ્રશ્નપત્રોની પ્રિન્ટિંગ (Printing) પ્રક્રિયા પણ અત્યંત કડક સુરક્ષા હેઠળ કરવામાં આવે છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, પ્રશ્નપત્રોને સીલબંધ કવરમાં બે અલગ-અલગ પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં મોકલવામાં આવે છે.
આ પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં CCTV કેમેરા અને CISF (Central Industrial Security Force)ની દેખરેખ રાખવામાં આવે છે. પ્રિન્ટિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન કોઈપણ બહારના વ્યક્તિને અંદર પ્રવેશવાની મંજૂરી આપવામાં આવતી નથી.
સમગ્ર પ્રક્રિયાનું વીડિયોગ્રાફી (Videography) કરવામાં આવે છે. એટલું જ નહીં, પ્રિન્ટિંગ કરનાર વ્યક્તિને પણ તે કયા પરીક્ષાનું પ્રશ્નપત્ર છે તેની જાણકારી હોતી નથી.
ડિજિટલ લોકથી સુરક્ષિત બોક્સ
પ્રશ્નપત્રોને એક ખાસ ડિજિટલ લોક (Digital Lock) ધરાવતા બોક્સમાં રાખવામાં આવે છે. પ્રશ્નપત્ર લઈ જનાર વ્યક્તિ પાસે બોક્સ હોય છે, પરંતુ તેને લોક ખોલવાનો કોડ ખબર હોતો નથી.
પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ પર પહોંચ્યા બાદ તે વ્યક્તિ સીધી રીતે NTAના ડાયરેક્ટર જનરલને જાણ કરે છે. ત્યારબાદ જ બોક્સ ખોલવા માટેનો કોડ આપવામાં આવે છે.
આ વ્યવસ્થાથી પ્રશ્નપત્ર પરિવહન દરમિયાન કોઈ એક વ્યક્તિ પોતાની રીતે બોક્સ ખોલી શકે નહીં તે સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
પ્રશ્નપત્રોના સેટમાં પણ અનેક સુરક્ષા સ્તરો
સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું કે પ્રશ્નપત્રોના પેકેટ તૈયાર કરતી વખતે પણ અનેક સુરક્ષા પગલાં લેવામાં આવે છે. પ્રશ્નોને સંપૂર્ણ રીતે જંબલ્ડ (Jumbled) કરવામાં આવે છે, જેથી પ્રશ્નોની સીધી નકલ કરવી સરળ ન રહે.
24-24 પ્રશ્નપત્રોના પેકેટ એક ખાસ કાર્ડબોર્ડમાં રાખવામાં આવે છે. તેના પર વોટરમાર્ક નંબર (Watermark Number), સિટી કોડ, સેન્ટર કોડ અને પેકેટ નંબર જેવી વિગતો નોંધવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત પ્રશ્નપત્રને OMR Sheet સાથે સીલબંધ કવરમાં રાખવામાં આવે છે. આ કવર સાથે છેડછાડ કરવામાં આવે તો તેની જાણ થઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
GPSથી પ્રશ્નપત્ર લઈ જતી ગાડી પર નજર
પ્રશ્નપત્રોને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે લઈ જતી ગાડીમાં GPS Tracking System લગાવવામાં આવે છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, ગાડીની નાનીથી નાની હિલચાલ પણ NTAના મુખ્યાલયમાં રેકોર્ડ થઈ શકે છે.
પ્રશ્નપત્રોને ખાસ લોખંડના બોક્સમાં રાખવામાં આવે છે. આ બોક્સમાં એવો લોક હોય છે જેનો ઉપયોગ માત્ર એક જ વખત થઈ શકે છે અને તેને ખોલવા માટે તોડવો પડે છે.
આ સમગ્ર વ્યવસ્થાનો હેતુ પ્રશ્નપત્રના પરિવહન દરમિયાન કોઈપણ પ્રકારની અનધિકૃત હિલચાલ (Unauthorized Movement) રોકવાનો છે.
બે અલગ-અલગ બેન્કના સ્ટ્રોંગ રૂમમાં રાખવામાં આવે છે પ્રશ્નપત્ર
સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે, બે અલગ-અલગ પ્રશ્નપત્ર સેટ ધરાવતા ટ્રંક્સને બે અલગ-અલગ બેન્કના સ્ટ્રોંગ રૂમ (Strong Room)માં રાખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા પણ સુરક્ષા અને દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવે છે. સમગ્ર પ્રક્રિયાની વીડિયોગ્રાફી થાય છે અને બેન્ક મેનેજર, NTAના પ્રતિનિધિ તથા સિટી કોઓર્ડિનેટર દ્વારા જરૂરી દસ્તાવેજો પર સહી કરવામાં આવે છે.
આ વ્યવસ્થાથી એક જ સ્થળે પ્રશ્નપત્રના તમામ વિકલ્પો ઉપલબ્ધ ન રહે અને સુરક્ષાનું વધુ એક સ્તર જળવાઈ રહે તેવો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
પરીક્ષાના દિવસે પણ અંતિમ ક્ષણ સુધી સુરક્ષા
પરીક્ષાના દિવસે પણ પ્રશ્નપત્રની પસંદગી અને તેને પરીક્ષા કેન્દ્ર સુધી પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા ગુપ્ત રાખવામાં આવે છે.
પરીક્ષા શરૂ થવાના દિવસે સવારે NTAના ડાયરેક્ટર જનરલ સિટી કોઓર્ડિનેટરને જણાવે છે કે બેન્કમાં રાખવામાં આવેલા કયા બોક્સનો ઉપયોગ કરવાનો છે. આ રીતે બીજા બેન્કમાં રાખવામાં આવેલો બોક્સ ઉપયોગ વગરનો બની જાય છે.
ત્યારબાદ પોલીસ સુરક્ષા (Police Security) અને વીડિયોગ્રાફી સાથે પ્રશ્નપત્રના બોક્સને પરીક્ષા કેન્દ્ર સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
વિદ્યાર્થીઓની હાજરીમાં બોક્સ ખોલવામાં આવે છે
પરીક્ષા શરૂ થવાના થોડા સમય પહેલાં પ્રશ્નપત્ર ધરાવતા બોક્સનું લોક ખોલવાની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, આ પ્રક્રિયા બે વિદ્યાર્થીઓની હાજરીમાં અને વીડિયોગ્રાફી હેઠળ કરવામાં આવે છે.
બોક્સનો લોક હેક્સા (Hacksaw)ની મદદથી કાપવામાં આવે છે અને તેની વીડિયો ફૂટેજ સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ 24-24 વિદ્યાર્થીઓ માટે તૈયાર કરાયેલા પ્રશ્નપત્રોના પેકેટ ક્લાસ કોઓર્ડિનેટર દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને આપવામાં આવે છે અને વિદ્યાર્થીઓ પોતાની હાજરીમાં પેકેટ ખોલે છે.
NTAમાં સુધારા અંગે પણ સુપ્રીમ કોર્ટની નજર
NEET UGમાં અગાઉ સામે આવેલી ગેરરીતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને NTAની કાર્યપ્રણાલી અને પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં સુધારા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજીઓ કરવામાં આવી છે.
કેટલાક અરજદારો દ્વારા વર્તમાન NTAને વિખેરીને (Dissolve) તેના સ્થાને વધુ મજબૂત અને અસરકારક નિરીક્ષણ તંત્ર (Monitoring Mechanism) ઊભું કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે NTAને રાધાકૃષ્ણન પેનલ અને નંદન નીલેકણી કમિટીની ભલામણો અમલમાં મૂકવા માટે અત્યાર સુધી લેવામાં આવેલા પગલાં અંગે સોગંદનામું (Affidavit) રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
NEET UGની વિશ્વસનીયતા જાળવવાનો પડકાર
NEET UG દેશમાં સૌથી મોટી મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષાઓમાંની એક છે અને દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ તેમાં ભાગ લે છે. તેથી પ્રશ્નપત્રની સુરક્ષા, પરીક્ષા કેન્દ્રોની દેખરેખ અને પરિણામોની વિશ્વસનીયતા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલી વિગતોનો મુખ્ય ભાર એ રહ્યો કે Question Paper Creationથી લઈને Printing, Transportation, Storage અને Examination Centre સુધી દરેક તબક્કે અનેક સ્તરની સુરક્ષા (Multi-Layer Security) ગોઠવવામાં આવી છે.
હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં NTAના સુધારા અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાને લઈને આગળ શું નિર્ણય આવે છે તેના પર વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ અને મેડિકલ પ્રવેશની તૈયારી કરતા લાખો ઉમેદવારોની નજર રહેશે.