VIDEO: કર્ણાટક કોંગ્રેસમાં મોટું ધર્મસંકટ! સિદ્ધારમૈયાએ પોતાની જ સરકાર સામે કરી 75% આરક્ષણની માંગ, ડીકે શિવકુમારની વધી મુશ્કેલી
છેલ્લું અપડેટ : 09 Sept 2026
બેંગલુરુ: કર્ણાટકની (Karnataka) રાજનીતિમાં આરક્ષણ અને જાતિ આધારિત સર્વે (Caste Survey)નો મુદ્દો ફરી એકવાર ગરમાયો છે. કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અને પૂર્વ મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાએ (Siddaramaiah) પોતાની જ પાર્ટીની સરકાર સામે એક મહત્વની માંગ મૂકીને રાજકીય ચર્ચાને વેગ આપ્યો છે. સિદ્ધારમૈયાએ કર્ણાટકમાં કરવામાં આવેલા જાતિ આધારિત સર્વેની (Caste Census/Survey) રિપોર્ટ લાગુ કરવાની સાથે દલિતો, પછાત વર્ગો અને લઘુમતીઓ માટે આરક્ષણ વધારીને 75 ટકા કરવાની માંગ કરી છે.
આ માંગ એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે કોંગ્રેસ (Congress) રાષ્ટ્રીય સ્તરે જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી (Caste Census)ને મહત્વનો રાજકીય મુદ્દો બનાવી રહી છે. બીજી તરફ કર્ણાટકમાં પોતાની જ સરકાર માટે આ મુદ્દો પડકારરૂપ બની શકે છે. ખાસ કરીને મે મહિનામાં મુખ્યમંત્રી પદની જવાબદારી ડીકે શિવકુમારને (DK Shivakumar) સોંપાયા બાદ સિદ્ધારમૈયાની આ માંગને લઈને રાજકીય વર્તુળોમાં અનેક પ્રકારની ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે.
સિદ્ધારમૈયાની 75 ટકા આરક્ષણની માંગ
6 સપ્ટેમ્બરે બેંગલુરુમાં યોજાયેલા પછાત વર્ગ મહાસંઘના (Backward Classes Federation) રજત જયંતિ કાર્યક્રમમાં સિદ્ધારમૈયાએ સામાજિક ન્યાય (Social Justice) માટે મોટું નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું હતું કે સમાજના તમામ વર્ગોને તેમની વસ્તીના પ્રમાણમાં પ્રતિનિધિત્વ મળવું જોઈએ અને સામાજિક ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવા માટે આરક્ષણની મર્યાદા વધારવાની જરૂર છે.
સિદ્ધારમૈયાએ કર્ણાટકમાં તૈયાર થયેલા જાતિ આધારિત સર્વેના આંકડાઓને આધારે સરકારને નીતિગત નિર્ણયો લેવા માટે આગ્રહ કર્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે દલિતો, પછાત વર્ગો અને લઘુમતીઓને યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ આપવા માટે આરક્ષણને 75 ટકા સુધી વધારવું જરૂરી છે. તેમણે લોકસભા અને વિધાનસભાઓમાં પણ વસ્તીના પ્રમાણમાં પ્રતિનિધિત્વ આપવાની વાત કરી છે.
જાતિ સર્વે રિપોર્ટ શું છે?
કર્ણાટકમાં જાતિ આધારિત સર્વેનો ઈતિહાસ ઘણો જૂનો છે. સિદ્ધારમૈયા જ્યારે પ્રથમ વખત મુખ્યમંત્રી હતા ત્યારે 2015માં એચ. કાંથારાજના નેતૃત્વ હેઠળ સામાજિક અને શૈક્ષણિક સર્વે (Socio-Economic and Educational Survey) કરવામાં આવ્યો હતો. આ સર્વે 2017માં પૂર્ણ થયો હતો, પરંતુ તેના આંકડા જાહેર કરવાની બાબતે અનેક રાજકીય અને સામાજિક વિવાદો ઊભા થયા હતા.
ખાસ કરીને લિંગાયત અને વોક્કાલિગા જેવા પ્રભાવશાળી સમુદાયોમાંથી વિરોધ થયો હતો. પરિણામે રિપોર્ટ વિધાનસભામાં રજૂ થઈ શક્યો નહોતો.
2023માં સિદ્ધારમૈયા ફરી મુખ્યમંત્રી બન્યા બાદ જાતિ સર્વેનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો. ત્યારબાદ 2025માં જૂના રિપોર્ટને સ્વીકારવાનો પ્રયાસ થયો હતો, પરંતુ સર્વેના આંકડા જૂના થઈ ગયા હોવાના સવાલો ઊભા થયા હતા. ત્યારબાદ નવા સર્વેની પ્રક્રિયા આગળ વધારવામાં આવી.
કોંગ્રેસ માટે કેમ મુશ્કેલ છે આ મુદ્દો?
કોંગ્રેસ રાષ્ટ્રીય સ્તરે 2027ની વસ્તી ગણતરી (Census)માં જાતિ ગણતરીને મહત્વ આપી રહી છે. પાર્ટીનું માનવું છે કે દેશમાં વિવિધ સમુદાયોની વાસ્તવિક વસ્તી સામે આવ્યા બાદ જ આરક્ષણ, પ્રતિનિધિત્વ અને સરકારી સંસાધનોના વિતરણ અંગે યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકાય.
કોંગ્રેસનો આરોપ છે કે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વસ્તી ગણતરીના ફોર્મમાં અન્ય પછાત વર્ગો (OBC)ની અલગથી ગણતરીનો યોગ્ય સમાવેશ ન કરવો એ ગંભીર બાબત છે. રાહુલ ગાંધી (Rahul Gandhi) સહિત કોંગ્રેસના નેતાઓ સતત જાતિ ગણતરીને સામાજિક ન્યાય અને સત્તા તથા સંસાધનોમાં ભાગીદારી સાથે જોડતા રહ્યા છે.
પરંતુ કર્ણાટકમાં સ્થિતિ થોડી અલગ છે. જો કોંગ્રેસ સરકાર સિદ્ધારમૈયાની માંગ સ્વીકારે અને આરક્ષણ 75 ટકા કરવાની દિશામાં આગળ વધે, તો કેટલાક પ્રભાવશાળી સમુદાયોમાં નારાજગી ઊભી થઈ શકે છે. બીજી તરફ જો સરકાર આ માંગને અવગણે તો કોંગ્રેસની રાષ્ટ્રીય નીતિ અને કર્ણાટક સરકારના વલણ વચ્ચે વિરોધાભાસ દેખાઈ શકે છે.
ડીકે શિવકુમાર માટે વધ્યો પડકાર
સિદ્ધારમૈયાની માંગ મુખ્યમંત્રી ડીકે શિવકુમાર માટે રાજકીય રીતે પડકારરૂપ બની શકે છે. શિવકુમાર પ્રભાવશાળી વોક્કાલિગા સમુદાયમાંથી આવે છે, જ્યારે સિદ્ધારમૈયા કુરૂબા સમુદાયના મહત્વના નેતા છે અને તેમને અહિન્દા (AHINDA) રાજકીય સમીકરણના મુખ્ય ચહેરા તરીકે જોવામાં આવે છે.
AHINDA એટલે અલ્પસંખ્યાત (Minorities), પછાત વર્ગો (Backward Classes) અને દલિતો (Dalits)ને જોડતું રાજકીય સામાજિક સમીકરણ. સિદ્ધારમૈયાની રાજકીય તાકાતમાં આ સમીકરણની મહત્વની ભૂમિકા રહી છે.
આથી 75 ટકા આરક્ષણની માંગને માત્ર સામાજિક ન્યાયના મુદ્દા તરીકે નહીં પરંતુ કર્ણાટકની આગામી રાજકીય દિશા સાથે પણ જોડીને જોવામાં આવી રહી છે.
પ્રભાવશાળી સમુદાયો સામે સરકાર માટે પડકાર
કર્ણાટકમાં લિંગાયત અને વોક્કાલિગા જેવા પ્રભાવશાળી સમુદાયોની રાજકીય અસર ઘણી મોટી છે. જાતિ સર્વેના આંકડા જાહેર થાય અને તેના આધારે આરક્ષણમાં ફેરફાર કરવામાં આવે તો વિવિધ સમુદાયોના વર્તમાન આરક્ષણ હિસ્સા પર અસર પડી શકે છે.
સરકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર એ રહેશે કે સામાજિક ન્યાય અને રાજકીય સંતુલન બંનેને કેવી રીતે જાળવી શકાય. એક તરફ પછાત અને વંચિત સમુદાયોને વધુ પ્રતિનિધિત્વ આપવાની માંગ છે, તો બીજી તરફ પ્રભાવશાળી સમુદાયોની અપેક્ષાઓ પણ સરકાર માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
સિદ્ધારમૈયા રાજકારણમાંથી નિવૃત્તિ છતાં સક્રિય
સિદ્ધારમૈયા ચૂંટણીલક્ષી રાજકારણમાંથી નિવૃત્તિ જાહેર કરી ચૂક્યા છે, પરંતુ તેમ છતાં કર્ણાટક કોંગ્રેસમાં તેમનો રાજકીય પ્રભાવ યથાવત્ છે. 75 ટકા આરક્ષણની તેમની માંગને કારણે હવે સરકાર પર જાતિ સર્વે રિપોર્ટ અંગે નિર્ણય લેવાનું દબાણ વધી શકે છે.
આ મુદ્દો આગામી દિવસોમાં કોંગ્રેસ માટે બે ધારની તલવાર સાબિત થઈ શકે છે. જો સરકાર સર્વે રિપોર્ટ લાગુ કરે છે તો કેટલાક પ્રભાવશાળી સમુદાયોની નારાજગીનો સામનો કરવો પડી શકે છે, જ્યારે જો રિપોર્ટ લાગુ કરવામાં વિલંબ થાય છે તો પછાત વર્ગોમાં કોંગ્રેસ પ્રત્યે અસંતોષ ઊભો થવાની શક્યતા છે.
હવે નજર એ વાત પર રહેશે કે ડીકે શિવકુમારની આગેવાની હેઠળની કર્ણાટક સરકાર સિદ્ધારમૈયાની આ મહત્વની માંગ પર શું નિર્ણય લે છે અને જાતિ સર્વે રિપોર્ટને લઈને આગળની (Next Step) રણનીતિ શું અપનાવે છે.