રાજસ્થાનના આદિવાસી વિસ્તારમાં ભાજપનો મોટો માસ્ટરસ્ટ્રોક : BAP અને કોંગ્રેસ માટે શું સંકેત?
છેલ્લું અપડેટ : 28 Sept 2026
રાજસ્થાનના તાજેતરના નગરપાલિકા ચૂંટણી પરિણામોમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ને રાજ્યના આદિવાસી પ્રભુત્વ ધરાવતા વિસ્તારોમાં પણ નોંધપાત્ર સફળતા મળી છે. બાંસવાડા, ડુંગરપુર અને પ્રતાપગઢ જેવા વિસ્તારોમાં ભાજપે અનેક સ્થાનિક સંસ્થાઓમાં બોર્ડ બનાવ્યા છે. આ પરિણામો એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે ભારતીય આદિવાસી પાર્ટી (BAP) આ વિસ્તારમાં ‘ભીલ પ્રદેશ’ અને આદિવાસી ઓળખના મુદ્દાને સતત ઉઠાવી રહી હતી.
રાજ્યના કુલ શહેરી સ્થાનિક ચૂંટણી પરિણામોમાં પણ ભાજપ આગળ રહ્યું છે. 9,900 વોર્ડમાંથી ભાજપે 4,026 વોર્ડમાં જીત મેળવી, જ્યારે કોંગ્રેસ 3,438 વોર્ડ સુધી પહોંચી હતી. આ પરિણામોએ રાજસ્થાનના દક્ષિણ આદિવાસી વિસ્તારમાં રાજકીય સમીકરણોને લઈને ચર્ચા વધારી છે.
આદિવાસી વિસ્તારમાં ભાજપનું પ્રદર્શન
બાંસવાડા, ડુંગરપુર અને પ્રતાપગઢ ત્રણેય આદિવાસી પ્રભુત્વ ધરાવતા જિલ્લાઓમાં કુલ 9 શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓમાંથી 7માં ભાજપે બોર્ડ બનાવ્યું હોવાનું NDTVના પરિણામ વિશ્લેષણમાં જણાવાયું છે. બાંસવાડાની 3 સંસ્થાઓમાંથી 2માં ભાજપ અને એકમાં કોંગ્રેસનું બોર્ડ બન્યું. ડુંગરપુરની બંને સંસ્થાઓમાં ભાજપને સફળતા મળી, જ્યારે પ્રતાપગઢની 4 સંસ્થાઓમાંથી 3માં ભાજપ અને એકમાં કોંગ્રેસનું બોર્ડ બન્યું.
આ પરિણામોમાં BAP કોઈપણ શહેરી સંસ્થામાં બોર્ડ બનાવી શકી નથી. જોકે, સ્થાનિક ચૂંટણીના પરિણામોને સમગ્ર આદિવાસી રાજકારણના અંતિમ ચિત્ર તરીકે જોવાને બદલે તેને શહેરી વિસ્તારોમાં પક્ષોના સંગઠન અને સ્થાનિક રાજકીય પકડના સંદર્ભમાં જોવું મહત્વપૂર્ણ છે.
BAP માટે સ્થાનિક ચૂંટણી કેમ મહત્વની હતી?
BAPએ અગાઉ વિધાનસભા અને લોકસભા ચૂંટણીમાં દક્ષિણ રાજસ્થાનમાં પોતાની હાજરી મજબૂત કરી હતી. 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં રાજકુમાર રોતે બાંસવાડા-ડુંગરપુર બેઠક પરથી જીત મેળવી હતી, જ્યારે 2023ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પણ BAPના ધારાસભ્યો ચૂંટાયા હતા.
આ કારણે નગરપાલિકા ચૂંટણીને BAPના સંગઠન અને સ્થાનિક સ્તરની રાજકીય પહોંચ માટે મહત્વની કસોટી તરીકે જોવામાં આવી હતી. ચૂંટણી પૂર્વે આદિવાસી ઓળખ અને ‘ભીલ પ્રદેશ’ની માંગ જેવા મુદ્દાઓ ચર્ચામાં રહ્યા હતા. જોકે, શહેરી સ્થાનિક ચૂંટણીના પરિણામોમાં BAPને બોર્ડ સ્તરે સફળતા મળી નથી.
ભાજપે સંગઠન અને સ્થાનિક મુદ્દાઓ પર ભાર મૂક્યો
ચૂંટણી દરમિયાન ભાજપે રાજ્ય સ્તરના નેતૃત્વ ઉપરાંત સ્થાનિક સંગઠનને પણ સક્રિય રાખ્યું હતું. મુખ્યમંત્રી ભજનલાલ શર્માએ આદિવાસી વિસ્તારોમાં પ્રવાસ અને કાર્યક્રમો કર્યા હતા. ચૂંટણી વિશ્લેષણમાં ભાજપના સ્થાનિક સંગઠન, ઉમેદવાર પસંદગી અને ચૂંટણી વ્યવસ્થાપનને પણ તેની સફળતાના કારણોમાં ગણાવવામાં આવ્યા છે.
બીજી તરફ, રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે BAP માટે આગળનો પડકાર માત્ર આદિવાસી ઓળખના મુદ્દાને આગળ વધારવાનો નહીં પરંતુ તેને મજબૂત સ્થાનિક સંગઠન અને સતત જનસંપર્કમાં ફેરવવાનો પણ રહેશે. આ એક વિશ્લેષણાત્મક મત છે, ચૂંટણી પરિણામથી સીધી રીતે સાબિત થયેલું તથ્ય નથી.
કોંગ્રેસ માટે પણ દક્ષિણ રાજસ્થાન મહત્વનું
આદિવાસી વિસ્તારો લાંબા સમયથી કોંગ્રેસ માટે મહત્વપૂર્ણ રાજકીય ક્ષેત્ર રહ્યા છે. પરંતુ તાજેતરના સ્થાનિક ચૂંટણી પરિણામોમાં ભાજપે અહીં અનેક બોર્ડ મેળવતાં કોંગ્રેસ સામે પણ સંગઠન અને સ્થાનિક નેતૃત્વને લઈને પડકાર ઉભો થયો છે.
સાથે જ, સ્થાનિક ચૂંટણીમાં મતદાન અને પરિણામો વિધાનસભા કે લોકસભાની ચૂંટણીથી અલગ પરિબળો પર આધારિત હોઈ શકે છે. તેથી આ પરિણામોને આગામી ચૂંટણીનું સીધું પરિણામ માનવાને બદલે દક્ષિણ રાજસ્થાનમાં હાલના સ્થાનિક રાજકીય સમીકરણોના સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.
હવે નજર પંચાયત ચૂંટણી પર
રાજસ્થાનમાં આગામી પંચાયતી રાજ ચૂંટણીને લઈને પણ રાજકીય પક્ષોએ તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. તાજેતરમાં સરપંચ અને પંચની બેઠકો માટે આરક્ષણ પ્રક્રિયા પણ આગળ વધી છે. બાંસવાડા, ડુંગરપુર, પ્રતાપગઢ અને સલૂમ્બરમાં તમામ 1,253 સરપંચ પદો અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે અનામત રાખવામાં આવ્યા છે.
આથી દક્ષિણ રાજસ્થાનમાં હવે ભાજપ, કોંગ્રેસ અને BAP વચ્ચેની સ્થાનિક રાજકીય સ્પર્ધા આગામી પંચાયત ચૂંટણીમાં વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. હાલના નગરપાલિકા પરિણામોએ ત્રણેય પક્ષોની સંગઠનાત્મક સ્થિતિ અંગે ચર્ચા ચોક્કસપણે વધારી છે, પરંતુ ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં મતદારોનું વલણ અલગ હોઈ શકે છે.
