અમિત શાહ અંગે રાહુલ ગાંધીના નિવેદનથી ભારે હોબાળો, લોકસભા સ્થગિત
છેલ્લું અપડેટ : 29 Jul 2026
સંસદના ચોમાસુ સત્રનો આજે મહત્વનો દિવસ છે. લોકસભામાં મંગળવારે 'એન્ટી પેપર લીક બિલ' પર ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. ત્યારે લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ એન્ટિ પેપર લીક બિલ પર બોલતા સરકાર પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. તેમણે કહ્યું કે, દેશનું ભવિષ્ય આજે રસ્તા પર ઉતરી આવ્યું છે. ભાજપના નેતાઓએ પણ પોતાના બાળકોને પૂછવું જોઈએ કે દેશમાં શું ખોટું થઈ રહ્યું છે. આ વિરોધ પ્રદર્શનમાં યુવાનોનો આક્રોશ હતો, કોઈ નફરત નહોતી અને દેશના યુવાનોનું સન્માન થવું જ જોઈએ. આજે દેશના વિદ્યાર્થીઓને રસ્તા પર ઉતરવાની નોબત આવી છે, જ્યારે કે તેઓ જ આપણા દેશનું ભવિષ્ય છે. વિદ્યાર્થીઓ સારી રીતે સમજે છે કે સમગ્ર વિશ્વ બદલાઈ રહ્યું છે અને જ્ઞાનનું મહત્વ સૌથી વધુ છે.
ભારે હોબાળાને કારણે લોકસભા સ્થગિત, ૨.૩૦ વાગ્યે ફરી શરૂ થશે કાર્યવાહી
સ્પીકરે કહ્યું કે ગૃહની અંદર આવું ન ચાલી શકે. સદનમાં તમે બધાએ જ નિયમ અને પ્રક્રિયા બનાવી છે. સારી પરંપરાઓ રહી છે. તમે સદનનો ઉપયોગ નિયમ અને પ્રક્રિયા હેઠળ કરો, એવી મારી તમારા બધા પાસે અપેક્ષા છે.
સ્પીકરે ગૃહની કાર્યવાહી બપોરે ૨ વાગ્યાને ૩૦ મિનિટ (૨:૩૦) સુધી સ્થગિત કરવાની જાહેરાત કરી દીધી છે.
રાહુલ ગાંધી ઓર્ડરની કોપી બતાવે - રિજિજુ
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે દળો (સુરક્ષા દળો)નો ઉપયોગ ગૃહમંત્રીના આદેશ પર જ થાય છે, કોઈ બીજાના આદેશ પર નહીં.
સ્પીકરે કહ્યું કે મારા કહ્યા પછી પણ તમે સ્પીકરની ચેર (પીઠ)ના આદેશની વારંવાર અવહેલના કરી રહ્યા છો, તે યોગ્ય નથી. વિપક્ષી સભ્યોએ 'જવાબ આપો, જવાબ આપો, ગૃહમંત્રી જવાબ આપો'ના નારા લગાવવાનું શરૂ કરી દીધું. લોકસભામાં ભારે હોબાળો થઈ રહ્યો છે.
સંસદીય કાર્ય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ કહ્યું કે તમે હોમ મિનિસ્ટરના ફાયરિંગવાળા ઓર્ડરની કોપી કાઢો. સદનમાં રજૂ કરો. ઓર્ડરની કોપી બતાવો કે કયા ઓર્ડર નંબર હેઠળ ગૃહમંત્રીએ કયા અધિકારીને ફાયરિંગના ઓર્ડર આપ્યા હતા.
સ્પીકર ઓમ બિરલાએ કહ્યું કે સદન નિયમ અને પ્રક્રિયાથી ચાલે છે. સદનમાં કોઈ પણ આરોપ લગાવતી વખતે તથ્યો તપાસી લો.
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે 'બોલી શકીએ છીએ સર.' સ્પીકરે કહ્યું કે 'બોલી શકો છો, પણ નિયમ અને પ્રક્રિયા મુજબ બોલી શકો છો.'
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે 'આમને બેસાડો.' સ્પીકરે કહ્યું — 'ના.' આ પછી સ્પીકરે કહ્યું કે 'જો તમે બોલવા નથી માગતા, તો હું બીજા વક્તાને બોલાવું? તમે તથ્યો પર બોલો. તમે વિરોધ પક્ષના નેતા છો, જે બોલવામાં આવે છે તે વર્ષો સુધી ગૃહની કાર્યવાહીનો હિસ્સો રહે છે. તમે જે પણ બોલો, મર્યાદામાં રહીને બોલો.'
રાહુલ ગાંધીએ માફી માંગવી પડશે, આ રીતે સદન નહીં ચાલે - રિજિજુ
અખિલેશ યાદવે કહ્યું કે જો વિરોધ પક્ષના નેતાએ સરકાર પર કોઈ ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે, તો એ સરકારની જવાબદારી બને છે કે તે સ્પષ્ટ કરે કે કોના આદેશ પર પોલીસે વિદ્યાર્થીઓ સાથે આવું વર્તન કર્યું છે.
કિરેન રિજિજુએ કહ્યું કે આ અલગ વાત છે. રાહુલ ગાંધીએ સીધું નામ લઈને કહ્યું છે. એમણે અલગ વાત કહી છે. તપાસ (Inquiry)ની માગ યોગ્ય છે, તે અમે સમજીએ છીએ. પરંતુ રાહુલ ગાંધીએ જે કહ્યું છે તે ખૂબ જ ગંભીર છે. રાહુલ ગાંધીએ માફી માંગવી પડશે.
સ્પીકરે કહ્યું કે રાહુલજી તમે બિલ પર બોલો. તપાસની માગ કરી શકો છો, પરંતુ આ પ્રકારની વાત ન કરો.
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે સર જ્યારે આતંકવાદીને ગોળી મારવામાં આવે છે...
રિજિજુએ આટલા પર જ અટકાવતા કહ્યું કે તમે ગૃહમંત્રીનું નામ લઈને જે શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો છે, તેના માટે માફી માંગવી પડશે. કાલે કોઈ પણ સભ્ય ઊભા થઈને ગમે તે બોલશે. તમને આ કેવી રીતે ખબર પડી અને કયા આધારે તમે બોલી રહ્યા છો? આવું ન કરી શકાય. શું અમે અહીં એવું બોલી શકીએ કે રાહુલ ગાંધીએ કોઈનું મર્ડર કર્યું છે? તમારે બતાવવું પડશે કે કયા આધારે તમે એવું બોલ્યા છો. માફી માંગો અથવા તો બતાવો કે કેમ બોલ્યા, કેવી રીતે બોલ્યા. સદન આ રીતે નહીં ચાલે.
સ્પીકરે કહ્યું કે તમે જે પ્રકારની વાત કહી છે, આવા શબ્દો કાર્યવાહીમાં ન જવા જોઈએ — સદનની બહાર અને સદનની અંદર.
પ્રધાન નહીં, RSS ચલાવી રહ્યું હતું શિક્ષણ મંત્રાલય - રાહુલ ગાંધી
રાહુલ ગાંધીએ પેપર તૈયાર કરવાથી લઈને પહોંચાડવા અને ચેકિંગ સુધીની પ્રક્રિયા પર સવાલો ઉઠાવ્યા અને કહ્યું કે આ 'એક્ઝામ સિસ્ટમ' નહીં, પરંતુ 'એક્સ્ટોર્શન (વસૂલી) સિસ્ટમ' છે. પ્રામાણિક વિદ્યાર્થી આ સ્પર્ધામાં પાછળ રહી રહ્યો છે. ૩૦ થી ૪૦ લાખ રૂપિયામાં પેપર લીક થઈ રહ્યા છે. રાજનાથ સિંહે કહ્યું હતું કે આ UPA સરકાર નથી, અહીં મંત્રીઓના રાજીનામા નથી થતા. ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને રાજીનામું આપવું જોઈએ.
તેમણે કહ્યું કે ખાનગી કંપનીઓ શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં સામેલ છે અને ખાનગી કંપનીઓ જ પરીક્ષાઓ યોજી રહી છે. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘે શિક્ષણ વ્યવસ્થા પર કબજો કરી લીધો છે. ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન નહીં, પરંતુ RSS શિક્ષણ મંત્રાલય ચલાવી રહ્યું હતું. રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે અમે ગૃહમંત્રીને કાફલા (કારકેડ)માં જોયા હતા, તે ક્યાં છે? તેમનામાં ગૃહમાં બેસવાની હિંમત નથી. સ્પીકરે કહ્યું કે જે વિધેયક પર ચર્ચા થઈ રહી છે, તેના મંત્રી અહીં બેઠા છે. આજે ગૃહ મંત્રાલય પર ચર્ચા નથી. જે બિલ પર ચર્ચા છે, તેના મંત્રી બેઠા છે; ગૃહની અંદર આ જ વ્યવસ્થા રહે છે.
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે તમે વિદ્યાર્થીઓ પર ગોળીઓ ચલાવો છો, ગૃહમંત્રીમાં અહીં બેસવાની હિંમત નથી. આ મુદ્દે લોકસભામાં ભારે હોબાળો શરૂ થઈ ગયો. સંસદીય કાર્ય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ કહ્યું કે રાહુલ ગાંધીએ આ ખૂબ જ ખોટી વાત કહી છે. આવું ન બોલી શકાય. કયા આધારે આ વાત કહી છે? તમને ફાયરિંગના આદેશની વાત કોણે કહી?
ટ્રેઝરી બેન્ચ (સત્તાપક્ષ) તરફથી રાહુલ ગાંધી માફી માંગે તેવી માગ ઉઠી, તો વિપક્ષી સભ્યોએ સૂત્રોચ્ચાર શરૂ કરી દીધા. વિપક્ષી સભ્યો ગૃહમંત્રીના માફી માંગવાની માગ સાથે નારાબાજી કરી રહ્યા છે.
"જો તમે ઇચ્છો છો કે ફક્ત ભાજપ બોલે, તો હું બેસીશ," રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું
સભાપતિએ રાહુલ ગાંધીને બોલવા કહ્યું અને પૂછ્યું કે શું તેઓ આગામી સ્પીકરને બોલાવવા માંગતા નથી. અમે આ ગૃહમાં પહેલા પણ આવા કિસ્સાઓ જોયા છે જ્યારે તમે ગૃહના નેતાને બોલવા દેતા નથી. કિરણ રિજિજુએ કહ્યું, "એક સારી ચર્ચા ચાલી રહી છે, આવી પરિસ્થિતિનું નિર્માણ ન કરો. વડા પ્રધાનને ઘણી વખત બોલવાની મંજૂરી આપવામાં આવી ન હતી. આજે, તમે બિનસંસદીય ભાષાનો ઉપયોગ કર્યો. મને તમારા શબ્દોનો વાંધો છે. બસ. તમે ભાવનાત્મક બાજુ બતાવીને ગેરમાર્ગે દોરી શકતા નથી." રાહુલ ગાંધીએ જવાબ આપ્યો, "મેં કોઈ માટે તે શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો નથી, મેં ફક્ત શ્રેણીનું વર્ણન કર્યું છે. જો તમે ઇચ્છો છો કે ફક્ત ભાજપ અહીં બોલે, તો હું શાંતિથી બેસીશ. કોઈ વાંધો નથી. જ્યારે પણ હું બોલું છું, ત્યારે રિજિજુ ઉભા થાય છે. તમે તેમને જગ્યા આપી રહ્યા છો." સ્પીકરે જવાબ આપ્યો, "સભામાં સારી વ્યવસ્થા અને શિષ્ટાચાર રહ્યો છે. આપણે સારી શિષ્ટાચાર જાળવવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ." દેશ ગૃહમાં ગૌરવ અને તર્ક સાથે બોલનારાઓને સાંભળે છે અને તેમનું સન્માન કરે છે. શબ્દોની પસંદગી સંસદીય શિષ્ટાચારને ધ્યાનમાં રાખીને થવી જોઈએ. રાજનાથ સિંહે કહ્યું કે વિપક્ષના નેતા દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયેલા શબ્દો બિનસંસદીય છે અને તેમને કાર્યવાહીમાંથી દૂર કરવા જોઈએ. રાહુલ ગાંધીને સાંભળવા જોઈએ.
રાહુલ ગાંધીના ભાષણમાં "ઈડિયટ" શબ્દથી હોબાળો
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું, "મેં વિચાર્યું, એક ઈડિયટ પણ છે અને એક વિદ્યાર્થી પણ છે." તેમણે તેમને પૂછ્યું કે આ ત્રણ શ્રેણીઓમાંથી ત્રીજી શ્રેણી - અંધ ભક્તો - ક્યાંથી આવે છે. "વિદ્યાર્થીઓ" શિક્ષણ પ્રણાલી વિશે વાત કરી રહ્યા છે. વિદ્યાર્થીઓ આઠથી દસ કલાક અભ્યાસ કરે છે. શિક્ષણ મોંઘું છે. તેઓ વર્ષો સુધી અભ્યાસ કરે છે." ટ્રેઝરી બેન્ચના સભ્યોએ આ અંગે ભારે હોબાળો મચાવ્યો. તેમણે વાંધો ઉઠાવતા કહ્યું કે રાહુલ ગાંધી બિનસંસદીય શબ્દોનો ઉપયોગ કરતા નથી. તેઓ આ શબ્દનો ઉપયોગ એક મહિલા વિદ્યાર્થીના નામે કરી રહ્યા છે. આ શબ્દને કાઢી નાખવો જોઈએ. સ્પીકરે કહ્યું કે બિનસંસદીય ગણાતો કોઈપણ શબ્દ કાઢી નાખવામાં આવશે. રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું, "હું ઈડિયટ' શબ્દને બીજા શબ્દથી બદલીશ." સ્પીકરે જવાબ આપ્યો, "તમારે આ માટે જોગવાઈ કરવાની કોઈ જરૂર નથી." રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું, "વિદ્યાર્થી સજાગ છે અને સત્ય જાણે છે." એક પરીક્ષાનો ખર્ચ શિક્ષણ બજેટ કરતાં વધુ થાય છે. આંધળા અનુયાયીઓ મૂર્ખોને ભગવાન માને છે.
વિદ્યાર્થીઓનો આક્રોશ સંપૂર્ણપણે વ્યાજબી હતો
લોકસભામાં બોલતા રાહુલ ગાંધીએ જણાવ્યું કે, ‘મને વિદ્યાર્થીઓ, તેમની શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને પરીક્ષાઓ વિશે વાત કરવાની તક આપવા બદલ આભાર. યુવાનોનો આ વિરોધ કોઈ ગુસ્સો, હિંસા કે નફરત નહોતી, પરંતુ તેમની અભિવ્યક્તિ હતી. તમામ રાજકીય પક્ષોએ આ અભિવ્યક્તિનું સન્માન કરવું જોઈએ. પેપર લીક સામે વિદ્યાર્થીઓનો આક્રોશ સંપૂર્ણપણે વ્યાજબી હતો. દરેક ભારતીય નાગરિકને ગર્વ હોવો જોઈએ.’ તેમણે તાજેતરમાં કેટલાક બાળકો સાથે થયેલી વાતચીતનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું, ‘મેં એક બાળકીને પૂછ્યું કે વિદ્યાર્થી હોવાનો અર્થ શું છે? તો તેણે ખૂબ સુંદર જવાબ આપ્યો કે, વિદ્યાર્થી એ છે જેનું મન ખુલ્લું હોય છે અને જે એ વાતનો સ્વીકાર કરે છે કે તે બધું જ નથી જાણતો. વિદ્યાર્થી જાણે છે કે દુનિયા સતત બદલાઈ રહી છે.’
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે, 'હું સ્ટુડન્ટને વ્યાખ્યાયિત કરી રહ્યો છું. સ્ટુડન્ટ સત્યની પાછળ દોડતો રહે છે. ગાંધીજીએ કહ્યું હતું કે, ઘરની બારી તમામ પ્રકારની હવા માટે ખુલ્લી રહેવી જોઈએ. મેં એક વિદ્યાર્થીનીને પૂછ્યું કે ઈડિયટ વિશે તમારી શું રાય છે? જે સ્ટુડન્ટ નથી, તેના વિશે શું? વિદ્યાર્થીએ કહ્યું કે, સ્ટુડન્ટ ગર્વથી સત્યની સાથે હોય છે, જ્યારે બીજી તરફના લોકો ઈમેજની ચિંતા કરે છે. ઈડિયટ પોતાને ભગવાન માને છે અને પોતાની ઈમેજ બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. અંધ ભક્ત ઈડિયટને ફોલો કરે છે.' રાહુલ ગાંધીના આ નિવેદન બાદ ગૃહમાં ભારે હંગામો શરૂ થઈ ગયો હતો, જેના પર કેન્દ્રીય મંત્રી કિરન રિજિજૂએ વિરોધ વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે રાહુલ ગાંધીએ અસંસદીય ભાષાનો ઉપયોગ કર્યો છે.