VIDEO: રથયાત્રા પૂર્વે કેમ કરવામા આવે છે પહિંદવિધિ? જાણો અમદાવાદની ઐતિહાસિક પરંપરા અને તેનું ધાર્મિક મહત્ત્વ
છેલ્લું અપડેટ : 16 Jul 2026
અમદાવાદમાં અષાઢી બીજના પાવન પર્વે નીકળતી પ્રભુ જગન્નાથની ભવ્ય રથયાત્રા પૂર્વે યોજાતી 'પહિંદવિધિ'નું એક વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ (religious significance) છે. વહેલી સવારે પરંપરાગત મંગળા આરતી (early morning prayers) સંપન્ન થયા બાદ ભગવાન જગન્નાથ, ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રાજીને ગર્ભગૃહમાંથી લાવીને રથમાં બિરાજમાન કરવામાં આવે છે. આ ધાર્મિક વિધિ પૂર્ણ થયા પછી જ રથયાત્રાનો સત્તાવાર પ્રારંભ (official inauguration) થાય છે.
શું છે આ વિધિ અને તેનો ઇતિહાસ?
અમદાવાદની રથયાત્રામાં પહિંદવિધિની પરંપરા છેલ્લા 36 વર્ષથી એટલે કે વર્ષ 1990થી શરૂ કરવામાં આવી છે. આ વિધિ ઓડિશાના જગન્નાથ પુરીમાં સદીઓથી થતી ‘છેરા પહેરા’ વિધિ (Chera Pahara ritual) પર આધારિત છે. સનાતન પરંપરા અનુસાર, રાજ્યના રાજાને ભગવાન જગન્નાથજીના પ્રથમ સેવક (first servant) માનવામાં આવે છે. આથી, ભગવાન નગરચર્યાએ નીકળે તે પહેલાં રાજા આવીને સોનાની સાવરણીથી રથયાત્રાનો માર્ગ સાફ કરે છે. લોકશાહી શાસનવ્યવસ્થામાં રાજ્યના મુખ્યમંત્રી (Chief Minister) રાજા તરીકે આ સેવા પૂરી પાડે છે.
કેવી રીતે થાય છે પહિંદવિધિ?
આ પરંપરાગત વિધિ અંતર્ગત મુખ્યમંત્રી ભગવાનના રથની આગળના માર્ગને સોનાની સાવરણી (golden broom) થી સાફ કરે છે અને તેના પર પવિત્ર જળનો છંટકાવ કરે છે. આ પ્રક્રિયા દર્શાવે છે કે ભગવાનની સામે રાજા કે પ્રજા સૌ સમાન છે. ત્યારબાદ મુખ્યમંત્રી પોતાના હાથે રથનું દોરડું ખેંચીને રથયાત્રાનો મંગલ પ્રારંભ કરાવે છે.
ચાલુ વર્ષે મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે સતત પાંચમી વાર (fifth consecutive time) આ પવિત્ર પહિંદવિધિ સંપન્ન કરીને ભગવાનના રથને પ્રસ્થાન કરાવ્યું છે, આ પહેલાં તેઓ ચાર વખત આ વિધિ કરી ચૂક્યા છે. ગુજરાતના રાજકીય ઇતિહાસ (political history) પર નજર કરીએ તો, ભૂતકાળમાં પૂર્વ મુખ્યમંત્રીઓ કેશુભાઈ પટેલ, છબીલદાસ મહેતા, સુરેશ મહેતા, શંકરસિંહ વાઘેલા, નરેન્દ્ર મોદી, આનંદીબેન પટેલ અને વિજયભાઈ રૂપાણીને પણ ભગવાન જગન્નાથજીની રથયાત્રાની આ પવિત્ર પહિંદવિધિ કરવાનો અણમોલ અવસર પ્રાપ્ત થયો છે.
