Budget 2025:  પૈસા ક્યાંથી આવે છે અને ક્યાં જાય છે? જાણો સરળ ગણિત

નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ 1 ફેબ્રુઆરી 2025ના રોજ લોકસભામાં બજેટ રજૂ કરશે. મોદી સરકારના ત્રીજા કાર્યકાળના બીજા બજેટ પર આખા દેશની નજર છે. લોકો ઘણીવાર બજેટ વિશે ચર્ચા કરે છે પરંતુ બજેટમાં પૈસા ક્યાંથી આવે છે અને ક્યાં જાય છે તેની ગણતરી સમજી શકતા નથી. સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલા બજેટમાં તમારા માટે શું છે તે યોગ્ય રીતે સમજવા માટે તેના દરેક પૈસાની ગણતરીને સમજવી મહત્વપૂર્ણ છે. અહીં સમજો સરકાર પૈસા ક્યાંથી લાવે છે અને ક્યાં ખર્ચ કરે છે.

સરકારને મળતા દરેક રૂપિયામાંથી કેટલો ભાગ ક્યાંથી આવે છે?

નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જુલાઈ 2024માં 48.21 લાખ કરોડ રૂપિયાનું બજેટ રજૂ કર્યું હતું. જો આપણે આ બજેટને આધાર તરીકે લઈએ, તો આપણે સમજી શકીશું કે બજેટના દરેક રૂપિયામાંથી કેટલો પૈસા ક્યાંથી આવ્યા અને ક્યાં ગયા.

એક રૂપિયાના કેટલા પૈસા ક્યાંથી આવ્યા?

ગયા બજેટમાં શેર કરાયેલા ડેટા અનુસાર, દરેક રૂપિયાના 27 પૈસા ઉધાર અને અન્ય જવાબદારીઓ દ્વારા એકત્ર કરવામાં આવ્યા હતા. લોન પછી, સૌથી વધુ રકમ આવકવેરા દ્વારા સરકારી ખાતામાં એકત્રિત કરવામાં આવી હતી. આ વસ્તુમાંથી દરેક રૂપિયામાંથી 19 પૈસા સરકારી ખાતામાં આવ્યા. ત્યારબાદ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ અને અન્ય ટેક્સ (GST અને અન્ય ટેક્સ) ની વસૂલાતમાંથી 18 લાખ રૂપિયાથી વધુની આવક થઈ. કંપનીઓ પર લાદવામાં આવતા કર અથવા કોર્પોરેશન ટેક્સ દ્વારા, સરકારે તેના ખાતામાં જમા થતા દરેક રૂપિયામાંથી 17 પૈસા એકત્રિત કર્યા. બજેટ 2024ના ડેટા અનુસાર, સરકારે કર સિવાયના અન્ય સ્ત્રોતો (નોન-ટેક્સ રસીદો) દ્વારા એક રૂપિયાના 9 પૈસા એકત્રિત કર્યા. તેમજ યુનિયન એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાંથી પાંચ પૈસા સરકારી ખાતામાં આવ્યા અને કસ્ટમ ડ્યુટીની વસૂલાતમાંથી ચાર પૈસા આવ્યા. નોન-ડેટ કેપિટલ રિસીપ્ટ્સ હેઠળ, સરકારે દરેક રૂપિયામાં એક પૈસાની કમાણી કરી.

એક રૂપિયામાંથી કેટલો ખર્ચ થયો અને ક્યાં?

પાછલા બજેટના ડેટા અનુસાર, સરકાર પાસે આવતા દરેક રૂપિયામાંથી 19 પૈસા લોન પર વ્યાજ ચૂકવણી પાછળ ખર્ચાય છે. 21 પૈસા રાજ્યોના કર અને ફરજોના હિસ્સા હેઠળ જાય છે. સરકાર તેને મળતા દરેક રૂપિયાના 16 પૈસા કેન્દ્રીય યોજનાઓ પર ખર્ચ કરે છે (કેન્દ્રીય ક્ષેત્રની યોજનાઓ, સંરક્ષણ અને આર્થિક સહાય પરના ખર્ચને બાદ કરતાં). રાજ્યોમાં કેન્દ્ર પ્રાયોજિત યોજનાઓ પર આઠ પૈસા ખર્ચવામાં આવે છે. સંરક્ષણ પાછળ આઠ પૈસા ખર્ચાય છે. નાણા પંચ અને અન્ય વસ્તુઓ (કેન્દ્રીય ક્ષેત્ર યોજનાઓ)માં ફક્ત આઠ પૈસા ખર્ચવામાં આવે છે. સરકાર સબસિડી પર 6 પૈસા ખર્ચ કરે છે. સરકાર એક રૂપિયામાંથી ચાર પૈસા પેન્શન પાછળ ખર્ચે છે. સરકારની આવકના દરેક રૂપિયામાંથી નવ પૈસા અન્ય વસ્તુઓ (અન્ય ખર્ચ) પાછળ ખર્ચવામાં આવે છે.